Susam Ne Zaman Hasat Edilir? Hasat ve Kapsül Çatlaması

Susamda en zor iş hasattır. Olgunlaşan kapsüller çatlayarak danelerini yere döktüğü için susam, buğday gibi biçerdöverle hasat edilemez. Bu yüzden Türkiye'de susam hâlâ büyük ölçüde elle hasat edilir. Bu yazıda susamın ne zaman ve nasıl hasat edileceğini, kapsül çatlamasının nasıl yönetileceğini anlatıyoruz.

Hasat Olgunluğu Nasıl Anlaşılır?

Susamda çiçeklenme gövdenin altından üstüne doğru haftalarca sürdüğü için kapsüller de aynı sırayla olgunlaşır. Hasat zamanı şu belirtilerle anlaşılır:

• Yapraklar sararır ve dökülmeye başlar.
• Gövde ve alt kapsüller yeşilden sarıya döner.
• Alt kapsüllerdeki daneler olgun rengini almıştır.
• Alt kapsüllerin uçlarında ilk çatlamalar görülmeye başlar.

Çatlayan çeşitlerde hasat, alt kapsüller çatlamaya başlamadan hemen önce veya ilk çatlamalar görülür görülmez yapılmalıdır. Daha fazla beklemek, alt kapsüllerdeki danelerin dökülmesine yol açar.

Kapsül Çatlamasının Sebebi

Susam kapsülü, olgunlaşıp kuruduğunda doğal olarak uç kısmından açılır. Bu, yabani susamın tohumlarını yaymak için geliştirdiği bir özelliktir. Kültür susamında ise bu özellik büyük bir sorundur. Kapsüller kurudukça açılır, rüzgâr ve bitkinin sallanmasıyla daneler yere dökülür. Hasat sırasında bitkiye her dokunuş, kayıp demektir.

Elle Hasat: Kesme, Demetleme ve Kurutma

Geleneksel susam hasadı şu adımlarla yapılır:

• Bitkiler orakla veya biçme makinesiyle, yerden birkaç santim yüksekten kesilir.
• Kesilen bitkiler küçük demetler hâlinde bağlanır.
• Demetler tarlada, başları yukarıda olacak şekilde birbirine dayanarak dik durdurulur; bu düzene çatma denir.
• Demetler bir iki hafta güneşte kurumaya bırakılır; bu sırada kapsüller açılır.
• Kuruyan demetler bir branda veya temiz bir zemin üzerinde ters çevrilerek silkelenir ve daneler dökülür.
• Gerekirse demetler birkaç gün daha bekletilip ikinci kez silkelenir.

Çatlamayan (Dehiscent Olmayan) Çeşitler

Islah çalışmalarıyla kapsülleri olgunlaştığında kapalı kalan veya çok az açılan susam çeşitleri geliştirilmiştir. Bu çeşitlerde bitki tarlada tamamen kuruyana kadar beklenebilir ve biçerdöverle doğrudan hasat yapılabilir. Çatlamayan çeşitler, susamda işçilik maliyetini azaltarak üretimin geleceği açısından büyük önem taşır. Bu konuyu "Susam Hasat Makinesi" yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

Makineli Hasadın Şartları

Makineli hasat için çeşidin çatlamayan veya az çatlayan olması, bitkilerin tarlada eşit olgunlaşması ve tarlanın düz olması gerekir. Çatlayan çeşitlerde ise makine, bitkiyi kesip demetleyen veya şerit hâlinde yere seren biçme makineleri olarak kullanılabilir; harman sonradan yapılır.

Hasat Saatinin Dökülmeye Etkisi

Günün en sıcak ve kuru saatlerinde kapsüller daha kolay açılır ve kesme sırasında dane dökülmesi artar. Sabahın erken saatlerinde, çiğ varken kapsüller daha esnek olduğu için kesim sırasında daha az dane dökülür. Bu yüzden susam kesimi mümkünse sabah erken saatlerde yapılmalıdır.

Harman ve Temizleme

Silkeleme ile toplanan daneler; kapsül parçaları, yaprak, toz ve toprakla karışıktır. Daneler elekten geçirilir ve rüzgârda savrularak veya temizleme makineleriyle bu yabancı maddelerden ayrılır. Temiz ve yabancı maddesi az susam, tahin ve helva üreticileri tarafından daha yüksek fiyatla alınır. Temizlenen susam, nemi düşük olacak şekilde kurutulup temiz çuvallarda, serin ve kuru bir yerde saklanır.

Hasat Kaybını Azaltmanın Yolları

• Hasadı alt kapsüller çatlamadan hemen önce yapmak.
• Kesimi sabah erken saatlerde yapmak.
• Demetleri taşırken ve dikerken dikkatli olmak.
• Demetleri, dökülen daneleri toplamak için branda üzerinde kurutmak.
• Kurutma dönemine yağmur denk gelmemesi için ekimi geciktirmemek.
• Mümkünse çatlamayan çeşit kullanmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Susam ne zaman hasat edilir?

Yapraklar sararıp dökülmeye, alt kapsüller sararmaya ve uçlarından çatlamaya başladığında hasat edilir.

Susam hasadı hangi ayda yapılır?

Ekim zamanına göre değişir; ana ürün susamda genellikle ağustos sonu ve eylül, ikinci üründe eylül ve ekim aylarında yapılır.

Susam nasıl hasat edilir?

Bitkiler kesilir, demet yapılır, tarlada dik olarak kurutulur ve kuruyan demetler silkelenerek daneler toplanır.

Susam neden elle hasat edilir?

Olgunlaşan kapsüller çatlayarak daneleri döktüğü için çatlayan çeşitler biçerdöverle hasat edilemez.

Susam kaç günde hasat edilir?

Çeşide ve ekim zamanına göre ekimden sonra genellikle üç dört ay içinde hasat edilir.