Susam Hasat Makinesi: Makineli Susam Hasadı Mümkün mü?

Susam üreticisinin en büyük derdi hasat işçiliğidir. Kesme, demetleme, kurutma ve silkeleme haftalarca süren yoğun bir emek ister ve işçi bulmak her yıl zorlaşır. Bu yüzden "susam makineyle hasat edilebilir mi?" sorusu sıkça sorulur. Cevap, büyük ölçüde ekilen çeşide bağlıdır. Bu yazıda susamda makineli hasadın şartlarını anlatıyoruz.

Susamda Makineli Hasadın Önündeki Engel

Geleneksel susam çeşitlerinin kapsülleri olgunlaştığında çatlar. Biçerdöverle hasat için bitkinin tarlada tamamen kuruması gerekir; ama bu süre içinde kapsüller açılır ve danelerin büyük kısmı yere dökülür. Kapsüller henüz açılmamışken yapılan hasatta ise bitki yeşil ve nemli olduğu için biçerdöver harmanlayamaz. Bu iki durum arasında makineli hasat için uygun bir zaman bulunmaz. Ayrıca susamın kapsülleri gövde boyunca farklı zamanlarda olgunlaşır.

Çatlamayan Çeşitlerin Makineyi Mümkün Kılması

Islah çalışmalarıyla, kapsülleri olgunlaştığında kapalı kalan veya çok az açılan susam çeşitleri geliştirilmiştir. Bu çeşitlerde bitki tarlada kuruyana kadar beklenebilir, daneler kapsül içinde kalır ve biçerdöverle hasat yapılabilir. Dünyada büyük ölçekli susam üretimi yapan bazı ülkelerde bu tip çeşitlerle makineli hasat yaygınlaşmıştır. Türkiye'de de bu özellikte tescilli çeşitler bulunmaktadır; ancak bunların bölgeye uyumu, verimi ve dane kalitesi yerel denemelerle değerlendirilmelidir.

Biçerdöverle Doğrudan Hasat

Çatlamayan çeşitlerde bitki tarlada tamamen kuruduğunda biçerdöverle doğrudan hasat yapılır. Bunun için:

• Bitkilerin tarlada eşit olgunlaşmış ve kurumuş olması gerekir.
• Tarlanın düz, taşsız ve yabancı otsuz olması gerekir.
• Biçerdöver, küçük taneli ürünlere göre ayarlanmalıdır.
• Hasat, dane nemi uygun seviyeye indiğinde yapılmalıdır.

Doğrudan hasatta bile bir miktar dane kaybı olur, ama bu kayıp elle hasadın işçilik maliyetiyle karşılaştırıldığında çoğu zaman kabul edilebilir düzeydedir.

Kesme-Demetleme-Harman Yöntemi

Çatlayan çeşitlerde tam makineli hasat mümkün değildir, ama işin bir kısmı makineyle yapılabilir. Bitkiler, kapsüller çatlamadan önce bitki kesen ve demet bağlayan makinelerle veya şerit hâlinde yere seren biçme makineleriyle kesilir. Demetler tarlada kurutulduktan sonra elle silkelenir veya uygun bir harman makinesinden geçirilir. Bu yöntem, elle kesime göre işçiliği azaltır, ama kurutma ve harman aşamaları yine emek ister.

Makine Ayarları ve Dane Kaybı

Susam daneleri çok küçüktür ve biçerdöverin elek ve fanından kolayca kaçabilir. Bu nedenle:

• Batör hızı, danelerin kırılmayacağı ama kapsüllerin açılacağı şekilde ayarlanır.
• Elekler küçük daneye uygun seçilir.
• Fan hızı, susamı uçurmayacak kadar düşük tutulur.
• Tablanın kesim yüksekliği ve makara hızı, bitkilerin sallanıp kapsüllerin açılmasını önleyecek şekilde ayarlanır.
• Hasat sırasında makinenin arkasından dökülen dane düzenli kontrol edilir.

Hasat Nemi ve Zamanlama

Biçerdöverle hasat için bitkinin ve danenin yeterince kuru olması gerekir. Çok nemli bitkide harmanlama zorlaşır ve dane temizliği bozulur. Çok kuru bitkide ise kapsül ve sap kırılgan hâle gelir, dane kaybı artar. Hasat zamanı, kapsüllerin ve danenin durumuna bakılarak belirlenir. Sonbahar yağmurları başlamadan hasadın tamamlanması için ekimin geciktirilmemesi önemlidir.

Makineli Hasadın Maliyet Etkisi

Susamda elle hasat ve seyreltme işçiliği, üretim maliyetinin en büyük kalemidir. Makineli hasat bu kalemi büyük ölçüde azaltır. Bu da susamı, büyük alanlarda yetiştirilebilen ve diğer tarla ürünleriyle rekabet edebilen bir ürün hâline getirebilir. Ancak makineli hasat için uygun çeşit, düz ve temiz tarla ve ayarlanmış makine gibi şartlar sağlanmalıdır; aksi hâlde dane kaybı, işçilik tasarrufunu yok edebilir.

Hangi Durumda Elle Hasat Kalır?

• Çatlayan geleneksel çeşitler ekildiğinde.
• Küçük, eğimli veya parçalı tarlalarda.
• Yabancı ot yoğun ve bitkilerin düzensiz olgunlaştığı tarlalarda.
• Yöresel ve özel kalite susamın üretildiği küçük işletmelerde.
• Bölgede uygun makine veya makine hizmeti bulunmadığında.

Bu durumlarda elle hasat, susamda hâlâ en güvenli yöntemdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Susam makineyle hasat edilir mi?

Kapsülleri çatlamayan çeşitlerde biçerdöverle hasat edilebilir. Çatlayan çeşitlerde ise yalnızca kesme işi makineyle yapılabilir.

Susam hasat makinesi var mı?

Bitki kesip demet bağlayan veya şerit hâlinde seren makineler ve susama ayarlanmış biçerdöverler kullanılır.

Çatlamayan susam çeşidi nedir?

Kapsülleri olgunlaştığında kapalı kalan, bu sayede tarlada kuruyana kadar beklenebilen ve biçerdöverle hasat edilebilen çeşitlerdir.

Makineli hasatta dane kaybı olur mu?

Olur, ama doğru çeşit ve doğru makine ayarıyla kayıp azaltılabilir. Kayıp, işçilik tasarrufuyla birlikte değerlendirilmelidir.

Susamda makineli hasat maliyeti düşürür mü?

Evet. Elle hasat işçiliği maliyetin en büyük kalemidir; makineli hasat bu kalemi büyük ölçüde azaltır.