Tritikale Ekimi Nasıl Yapılır? Ekimden Hasada Tritikale Yetiştiriciliği
Tritikale ekimi: bitki özellikleri, yem olarak kullanımı, marjinal toprakta üstünlük, ekim zamanı ve tohum, gübre ve yatma, sulama, hastalık, hasat ve verim.
Tritikale, buğday ile çavdarın melezlenmesiyle elde edilmiş bir tahıldır. Buğdayın verim gücünü ve dane kalitesini, çavdarın ise zor şartlara dayanıklılığını bir araya getirmek için geliştirilmiştir. Türkiye'de en çok hayvan yemi olarak, dane, silaj ve kuru ot için yetiştirilir. Bu yazıda tritikale ekimini tarla hazırlığından hasada kadar anlatıyoruz.
Tritikale Nasıl Bir Bitkidir?
Tritikale, buğday (Triticum) ve çavdar (Secale) adlarının birleştirilmesiyle adlandırılmıştır. Görünüş olarak buğdaya benzer, ama genellikle daha uzun boylu ve daha iri başaklıdır. Kök sistemi güçlüdür. Danesi buğday danesinden biraz daha uzun ve buruşuk görünümlü olabilir. Kışlık ve yazlık çeşitleri vardır; Türkiye'de çoğunlukla kışlık olarak ekilir.
Asıl Kullanım Alanı: Yem
Tritikalenin ekmeklik değeri sınırlıdır; unu buğday unu kadar iyi ekmek vermez. Bu yüzden Türkiye'de ve dünyada asıl kullanımı yemdir:
- Dane olarak kesif yemlerde arpa ve mısırın yerine veya yanında kullanılır.
- Yeşil aksamı silaj ve hasıl olarak değerlendirilir.
- Kuru ot ve saman olarak kaba yem kaynağıdır.
- Bazı bölgelerde baklagillerle karışık ekilerek ot amaçlı yetiştirilir.
Marjinal Toprakta Üstünlük
Tritikalenin en önemli özelliği, buğdayın zorlandığı şartlarda iyi sonuç vermesidir. Asitli, tuzlu, besince fakir, kumlu veya ağır topraklarda ve soğuk yaylalarda buğdaydan daha iyi verim verebilir. Verimli ve sulu tarlalarda ise iyi buğday çeşitleriyle benzer veya biraz daha düşük verim verebilir. Bu yüzden tritikalenin değeri, doğru yerde ekildiğinde ortaya çıkar.
Toprak ve İklim İstekleri
Tritikale geniş bir toprak ve iklim aralığına uyum sağlar. Soğuğa dayanıklılığı birçok buğday çeşidinden iyidir. Kuraklığa da makul ölçüde dayanır. Su göllenen tarlalar dışında hemen her toprakta yetiştirilebilir.
Ekim Zamanı ve Tohum Miktarı
Kışlık tritikale, bölgeye göre ekim ve kasım aylarında, buğday ekim döneminde ekilir. Kıyı bölgelerinde ekim aralığa kadar uzayabilir. Dekara tohum miktarı çoğunlukla 18-22 kg arasındadır; ot ve silaj amaçlı ekimde biraz daha yüksek tutulabilir. Ekim derinliği 3-5 cm'dir. Ayrıntıları "Tritikale Ne Zaman Ekilir?" yazımızda anlatıyoruz.
Gübreleme ve Yatma Riski
Tritikale uzun boylu olduğu için yatmaya yatkındır. Fazla azot bu riski artırır. Fosfor ekimle birlikte, azot ise ekimde ve kardeşlenme-sapa kalkma döneminde bölünerek verilir. Azot dozu, toprak analizine ve yatma riskine göre dikkatle ayarlanmalıdır.
Sulama
Türkiye'de tritikale çoğunlukla kuru tarımda yetiştirilir ve kış-ilkbahar yağışlarıyla yetinir. Kurak geçen ilkbaharlarda sapa kalkma ve başaklanma döneminde verilen bir iki sulama, verimi belirgin artırır.
Hastalık ve Zararlılar
Tritikale, çavdardan aldığı genler sayesinde bazı hastalıklara karşı buğdaydan daha dayanıklıdır. Yine de sarı pas, külleme, septorya yaprak lekesi ve başak yanıklığı görülebilir. Çavdarda olduğu gibi çavdar mahmuzu da tritikalede ortaya çıkabilir; bu hastalık, yem güvenliği açısından önemlidir.
Hasat: Dane, Silaj ve Kuru Ot
- Silaj için: Danenin süt-hamur olum döneminde biçilir.
- Kuru ot ve hasıl için: Başaklanma döneminde biçilir.
- Dane için: Dane tam olgunlaşıp nemi düştüğünde biçerdöverle hasat edilir.
Aynı tarla, ihtiyaca göre bu amaçlardan biri için değerlendirilebilir.
Dekara Verim
Tritikalenin dane verimi bölgeye, yağışa, sulamaya ve çeşide göre değişir. Kuru tarımda dekara birkaç yüz kilogram dane alınır; sulu ve iyi yönetilen tarlalarda verim daha yüksektir. Silaj ve yeşil ot amaçlı yetiştirildiğinde dekardan birkaç ton yeşil aksam elde edilebilir.
Yeni Başlayanların En Sık Yaptığı Hatalar
- Tritikaleyi en verimli tarlada buğdayla kıyaslayıp değerini küçümsemek.
- Fazla azot verip yatmaya yol açmak.
- Amaca uygun çeşit seçmemek: dane, silaj ve ot için farklı çeşitler vardır.
- Silaj için hasadı geciktirip lifli ürün almak.
- Çavdar mahmuzu bulaşmış daneyi kontrol etmeden hayvana yedirmek.
İlgili Rehberler
Sıkça Sorulan Sorular
Tritikale ne zaman ekilir?
Kışlık tritikale buğday ekim döneminde, bölgeye göre ekim-kasım aylarında ekilir.
Tritikale dönüme kaç kilo ekilir?
Dekara çoğunlukla 18-22 kg tohum ekilir; ot ve silaj amaçlı ekimde biraz artırılabilir.
Tritikale ne işe yarar?
Asıl kullanımı yemdir; dane, silaj, hasıl, kuru ot ve saman olarak hayvan beslemede kullanılır.
Tritikale buğdaydan iyi mi?
Verimli ve sulu tarlada genellikle değildir; ama marjinal, fakir ve soğuk topraklarda buğdaydan daha iyi verim verebilir.
Tritikale sulanır mı?
Çoğunlukla kuru tarımda yetiştirilir; kurak ilkbaharda verilen bir iki sulama verimi artırır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.
