Susam Çeşitleri: Beyaz ve Siyah Susam, Çatlayan ve Çatlamayan Tipler

Susam tohumu alırken üreticinin karar vermesi gereken iki temel konu vardır: danenin rengi ve kapsülün çatlayıp çatlamadığı. İlki ürünün hangi pazara gideceğini, ikincisi ise hasadın nasıl yapılacağını belirler. Bu yazıda susam çeşitlerini bu iki açıdan ele alıyoruz.

Beyaz ve Siyah Susamın Farkı

Susam çeşitleri dane kabuğunun rengine göre beyaz, krem, kahverengi ve siyah tonlarında olabilir. Ticarette en çok beyaz ve siyah susam ayrımı yapılır. Beyaz susam açık renkli kabuğuyla tahin ve helvada istenen rengi verir. Siyah susamın kabuğu koyu renklidir ve tadı biraz daha belirgindir.

Kullanım Alanı ve Pazar Farkı

• Beyaz susam: Tahin, helva, simit, ekmek, kurabiye ve pastacılıkta kullanılır. Pazarı geniştir; tahin ve helva üreticileri en büyük alıcılardır.
• Siyah susam: Ekmek ve unlu mamullerin üzerinde süsleme, bazı geleneksel tarifler ve özel ürünlerde kullanılır. Pazarı daha dardır, ama özel bir alıcı kitlesi vardır.
• Kabuğu soyulmuş beyaz susam, tahin üretiminde ve bazı gıda ürünlerinde tercih edilir.
• Siyah susam ekmeden önce alıcının bulunması, beyaz susama göre daha önemlidir.

Yağ Oranı Karşılaştırması

Susam çeşitlerinin yağ oranı genellikle yüzde 45-55 arasındadır. Yağ oranı çeşide, yetiştirme şartlarına ve olgunluğa göre değişir. Beyaz ve siyah susam arasında yağ oranı bakımından kesin bir üstünlük yoktur; çeşitler arasındaki fark, renk grupları arasındaki farktan daha belirgindir. Tahin üreticisi için yağ oranı kadar danenin rengi, iriliği, temizliği ve tadı da önemlidir.

Çatlayan ve Çatlamayan Çeşitler

Geleneksel susam çeşitlerinin kapsülleri olgunlaştığında uç kısımdan çatlar ve içindeki daneler yere dökülür. Bu özellik, susamın biçerdöverle hasat edilmesini engeller. Son yıllarda ıslah çalışmalarıyla, kapsülleri olgunlaştığında kapalı kalan veya çok az açılan çeşitler geliştirilmiştir. Bu çeşitlere çatlamayan veya dökmeyen çeşitler denir. Türkiye'de de araştırma enstitüleri tarafından bu özellikte tescilli çeşitler bulunmaktadır.

Çeşit Seçiminin Hasat Yöntemine Etkisi

• Çatlayan çeşitlerde hasat, kapsüller çatlamadan önce bitkilerin kesilmesi, demet yapılması, kurutulması ve silkelenmesiyle yapılır. Bu yöntem çok işçilik ister.
• Çatlamayan çeşitlerde bitkiler tarlada kuruyana kadar beklenebilir ve biçerdöverle doğrudan hasat edilebilir.
• Hasat işçiliği susamda maliyetin büyük kısmını oluşturduğu için çeşit seçimi kârlılığı doğrudan etkiler.
• Çatlamayan çeşitlerde verim ve dane kalitesi, bölgeye uyum bakımından denenmiş olmalıdır.

Olgunlaşma Süresi Farkı

Susam çeşitleri, ekimden hasada kadar geçen süre bakımından erkenci, orta ve geççi olarak ayrılır. Erkenci çeşitler ikinci ürün ve sezonu kısa bölgeler için uygundur. Geççi çeşitler uzun sezonda daha yüksek verim verebilir, ama ikinci üründe hasadı yağmurlu döneme kalabilir. Çeşit seçiminde bölgenin sezon uzunluğu ve ekim zamanı birlikte düşünülmelidir.

Sertifikalı Tohum

Susamda tohumun ne olduğunu, danesine bakarak anlamak çoğu zaman mümkün değildir. Sertifikalı tohum; çeşidin adı, saflığı, çimlenme gücü ve hastalıktan ari olması bakımından güvence sağlar. Pazardan veya tüccardan alınan, kaynağı belli olmayan tohumda çimlenme düşük olabilir, farklı çeşitler karışmış olabilir ve tohum yoluyla taşınan hastalıklar tarlaya gelebilir.

Çeşit Seçiminde Bakılacaklar

• Ürünün satılacağı pazar: beyaz mı siyah mı isteniyor?
• Hasat yöntemi: elle mi makineyle mi yapılacak?
• Ekim şekli: ana ürün mü ikinci ürün mü?
• Bölgenin sezon uzunluğu ve çeşidin olgunlaşma süresi.
• Çeşidin hastalıklara, özellikle solgunluğa dayanıklılığı.
• Bölgedeki deneme sonuçları ve tarım müdürlüğünün önerisi.

Sıkça Sorulan Sorular

Susam çeşitleri nelerdir?

Susam çeşitleri dane rengine göre beyaz, kahverengi ve siyah; kapsül özelliğine göre çatlayan ve çatlamayan; olgunlaşma süresine göre erkenci ve geççi olarak ayrılır.

Siyah susam ile beyaz susam aynı bitki mi?

Evet, ikisi de aynı türdendir. Fark, dane kabuğunun rengindedir ve bu fark kullanım alanını belirler.

Çatlamayan susam nedir?

Kapsülleri olgunlaştığında kapalı kalan, bu sayede biçerdöverle hasat edilebilen susam çeşitleridir.

Hangi susam çeşidi daha çok yağ verir?

Yağ oranı çeşitler arasında değişir ve genellikle yüzde 45-55'tir. Renk grupları arasında kesin bir fark yoktur.

Susam tohumu nereden alınır?

Sertifikalı tohum, tohum firmalarından ve bayilerden alınmalıdır. Kaynağı belli olmayan tohum çimlenme ve hastalık riski taşır.