Parthenaise Sığırı (Parthenais)

Parthenaise Sığırı, Fransa kökenli, geçmişi eskiye dayanan ve günümüzde üstün et kalitesiyle tanınan bir sığır ırkıdır. Adını Fransa'nın Orta Çağ dönemindeki önemli yerleşim birimlerinden olan Parthenay şehrinden alan bu sığır, özellikle ülkenin batısındaki Deux-Sèvres departmanında yoğun olarak yetiştirilmektedir. Geçmişte hem sütü, hem eti hem de tarımdaki iş gücü kapasitesi nedeniyle üç amaçlı yetiştirilen Parthenaise, modern hayvancılıkta ise yapılan ıslah çalışmaları neticesinde tamamen etçi bir kimliğe bürünmüştür. Sahip olduğu çift kas yapısı, yüksek karkas randımanı, ince kemik yapısı ve mermerleşmesi az, yumuşak eti sayesinde günümüzde dünya genelindeki üreticilerin gözdesi haline gelmiştir.

Kökeni ve Tarihçesi

Parthenaise sığır ırkı, Fransa'nın batısında Loire ile Gironde nehirleri arasındaki geniş coğrafyada meralarda yaşayan buğday renkli sığır popülasyonunun bir parçasıdır. Bu grup içerisinde yer alan Maraîchine, Nantaise ve nesli tükenmiş olan Marchoise ile Berrichonne gibi ırklarla yakın akrabalık bağı bulunmaktadır. Tarihsel kökenlerine dair önemli bir anlatı, bu sığırların 7. Ve 8. Yüzyıllarda Arap göçleri sırasında Arap ordularının getirdiği sığırlar ile bölgeye ulaştığı yönündedir. 732 yılındaki Poitiers Savaşı sırasında Charles Martel'in takibinden kaçan Umeyyad ordusunun sığır ve keçi sürülerini arkalarında bıraktığı ve bu hayvanların bölgedeki yerel popülasyonun temelini oluşturduğu söylenir.

Bölgede uzun yıllar boyunca hem tarla işlerinde koşum hayvanı olarak kullanılan hem de sütü ve eti için beslenen bu öküzler, geçmişte "Gâtinaises" ya da "Boeufs de Gâtine" olarak da adlandırılmıştır. Çalışma hayatlarının sonuna gelen öküzler, Cholet bölgesine gönderilerek kesim öncesinde semirtilir ve bu dönemde "Choletaises" adıyla anılırlardı. Irkın modern adını ise 1860 yılında Eugène Gayot vermiş ve Deux-Sèvres departmanındaki Parthenay şehrini bu ırkın ana üretim merkezi olarak tanımlamıştır.

1. Yüzyılın ikinci yarısında bölgedeki üzüm bağlarının filoksera salgını nedeniyle tahrip olması, Parthenaise'nin tarihinde altın bir çağın kapısını aralamıştır. Üzüm bağları meralara dönüştürülmüş ve kurulan mandıra kooperatifleri, Parthenaise ineklerinin sütünü kullanarak meşhur "Beurre Charentes-Poitou" tereyağını üretmeye başlamıştır. Bu dönemde ırkın popülasyonu hızla artarak 1,1 milyon başa kadar ulaşmış ve 1893 yılında sürü defterinin kurulduğu dönemde Fransa'nın en büyük üçüncü sığır ırkı konumuna gelmiştir.

Ancak 20. Yüzyılla birlikte tarımda makineleşmenin artmasıyla öküzlere olan ihtiyacın azalması, süt üretiminde Normande ve Friesian gibi uzmanlaşmış ırkların, et üretiminde ise Maine-Anjou ve Charolais gibi etçi ırkların rekabeti popülasyonun hızla gerilemesine yol açmıştır. Ayrıca İkinci Dünya Savaşı sonrasında sığır tüberkülozunu ortadan kaldırmak amacıyla yapılan kesimler popülasyonu daha da eritmiştir. 1940 yılında 415.000 başa düşen nüfus, 1965 yılında sürü defterine sadece 12 yetiştiricinin kayıt yaptırmasıyla durma noktasına gelmiştir. 1980'li yıllarda safkan inek sayısı 13.000'e, 1987 yılında ise 7.000'e kadar gerilemiştir.

Bu tehlike karşısında, 1970'li yıllarda çift amaçlı yetiştiricilikten vazgeçilmiş ve ırk tamamen et üretimine yönelik olarak seçilmeye başlanmıştır. 1983 yılında kurulan UPRA Parthenaise koordinasyonunda yürütülen damızlık geliştirme programları sayesinde ırk büyük bir geri dönüş yapmıştır. Safkan inek sayısı 1990 yılında 7.000 iken, 2008 yılında 33.000'e, 2014 yılında ise toplam popülasyon 43.187 başa yükselmiştir. Günümüzde Fransa'da 56.000 baş inek bulunmakta olup, bunun 22.000 başı Nouvelle-Aquitaine bölgesinde yer almaktadır. Irk, 1.700 işletmede yetiştirilmekte ve doğrudan 3.180 kişiye istihdam sağlamaktadır. Ayrıca 1997 yılından itibaren İrlanda başta olmak üzere İngiltere, Belçika, Hollanda, İsviçre, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, Meksika, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelere de ihraç edilmiştir.

Fiziksel Özellikleri

Parthenaise sığırı, dış görünüşü itibariyle oldukça estetik ve karakteristik fiziksel özelliklere sahip bir hayvandır:

• Postu açık buğday renginden koyu kahverengiye kadar değişen tek renkli yapıda olup genellikle altın sarısı tonlarındadır.
• Gözlerinin ve burun çevresinin etrafında belirgin açık gri ya da sarımtırak halkalar bulunur.
• Derisi, ağzı, burnu, kulak kenarları, toynakları ve kuyruk ucu tamamen siyah renktedir.
• Erkeklerde baş, boyun, omuzlar ve alt gövde bölgelerinde belirgin siyah renkli pigmentasyonlar görülür.
• Kulakları dik bir yapıya sahip olup öne doğru bakar durumdadır.
• Boynuzları her iki cinsiyette de mevcuttur; yarımay ya da lir şeklinde uzanan kısa boynuzlara sahiptirler.
• Baş yapısı kısa ve alnı oldukça geniştir.
• Vücudu geniş olup; göğüs, sırt ve sağrı bölgeleri kaslıdır.
• Kuyruk yapısı kırbaç şeklinde aşağıya doğru uzanır.
• Tırnakları koyu siyah renkli, sert ve dayanıklıdır.
• İskelet yapısı, vücudunun bu derece kaslı olmasına tezat oluşturacak şekilde ince ve zariftir.
• Çift kaslılık genetik özelliğine sahiptir ancak bu kas gelişimi Belçika Mavisi ırkındaki kadar kaba boyutlarda değildir.
• Canlı ağırlık bakımından yetişkin erkekler ortalama 950 ile 1400 kilogram arasında değişirken, yetişkin dişiler 700 ile 1000 kilogram ağırlığa ulaşmaktadır.
• Cidago yüksekliği boğalarda ortalama 140-145 santimetre, ineklerde ise 130-135 santimetredir.

Verim Özellikleri

Parthenaise sığırı, yüksek kaliteli kırmızı et üretimi amacıyla yetiştirilen, verim özellikleri yüksek bir hayvandır. İnce lifli yapısı, yumuşaklığı ve lezzeti ile tescillenmiş et kalitesine sahiptir. Etinin en önemli özelliklerinden biri kas içi yağ oranının ve kolesterol seviyesinin düşük olmasıdır. Yapılan analizler, Parthenaise sığır eti kolesterol seviyesinin tavuk etinden bile daha düşük olduğunu göstermiştir.

Irkın karkas özellikleri ve et verim verileri şunlardır:

• Genel karkas randımanı %61 ile %66 arasında değişmektedir.
• Safkan hayvanlarda bu randıman %67 ile %70'in üzerine çıkarken, tam safkanlarda net et oranı %77'nin üzerindedir. Karkastaki toplam yağ oranı sadece %8,8 civarındadır.
• Elde edilen net etin %41,25'i en değerli ve en yüksek kaliteli parçalar olan ızgaralık etlerden oluşmaktadır.
• Karkas Randımanı Formülü: (Karkas Ağırlığı ÷ Canlı Ağırlık) × 100 olarak hesaplanır.
• Günlük canlı ağırlık artışı, meralarda yapılan beslemelerde bile günde 1,5 kilogramın üzerine çıkabilmektedir. Suni ve yoğun besleme koşullarında günlük canlı ağırlık artışı günde 1,75 kilograma kadar ulaşmıştır.
• 120 günlük erkek buzağılar ortalama 160-165 kilogram canlı ağırlığa ulaşırken, 210 günlük yaşta bu ağırlık 271-278 kilograma kadar çıkmaktadır.
• Genç boğaların ortalama karkas ağırlığı 380 ile 420 kilogram arasında gerçekleşir. 18 aylık yaşta kesilen düveler ise ortalama 400 kilogram karkas ağırlığı vermektedir.
• Doğum ağırlığı ortalaması erkek buzağılarda 44-46 kilogram, dişi buzağılarda ise 41-43 kilogram civarındadır (ortalama genel doğum ağırlığı 41-45 kg arasındadır).
• Çift kaslılık özelliğine rağmen, doğumların %90'ının üzerinde kolay doğum gerçekleşmektedir. Bunun nedeni buzağıların kemik yapısının ince olmasıdır. Fransız verilerine göre doğumların %62'si tamamen kolay, %29'u hafif yardımlı kolay doğum, %5'i zor doğum ve sadece %4'ü sezaryen gerektiren doğumlar sınıfındadır.
• Süt verimi bakımından, Parthenaise artık ticari amaçla sağılan bir ırk değildir. Ancak ineklerin annelik içgüdüleri ve geçmişteki zengin sütçü genleri sayesinde kendi buzağılarını sütten kesilene kadar büyütecek kadar bol ve kaliteli sütleri bulunmaktadır.

Mizacı ve Yönetim Kolaylığı

Yetiştiriciler için hayvanların mizaç yapısı ve yönetim kolaylığı kritik bir öneme sahiptir. Parthenaise sığırları genel olarak sakin, uysal ve kolay idare edilebilen bir yapıya sahiptir. Ancak ineklerin annelik içgüdüsü güçlüdür. Bu güçlü annelik içgüdüsü, buzağılarını koruma içgüdüsüyle birleştiğinde, özellikle yeni doğum yapmış ineklerde bazen hırçın ve saldırgan davranışlara yol açabilir. Bu nedenle yeni doğum yapmış ineklerin yanına yaklaşırken dikkatli olunmalıdır. Buzağılar doğduklarında canlı, hareketli ve enerjiktir. Doğumdan hemen sonra hızla ayağa kalkarak annelerini emmeye başlarlar, bu da buzağı kayıplarını minimuma indirir. Hayvanlar hareketli ve meraları çok iyi değerlendiren kanaatkar bir yapıya sahiptir.

Bakım, Besleme ve Barınak İhtiyacı

Parthenaise, zorlu çevre koşullarına mükemmel uyum sağlayabilen zahmetsiz bir ırktır. Sert tırnak yapıları sayesinde dağlık, dik, taşlık ve kayalık arazilerde dahi sorunsuzca yayılabilirler. Hayvanlar yılın neredeyse dörtte üçünü barınak ihtiyacı duymadan tamamen dışarıda, açık meralarda geçirebilmektedir. Bu durum barınak yatırımı ve işçilik maliyetlerini büyük ölçüde düşürür. Kalitesiz kaba yemleri ve meralardaki otları yüksek bir başarıyla ete dönüştürebilirler. Sadece meraya dayalı besleme sistemlerinde dahi mükemmel et performansı gösterirler. Yoğun besiye alındıklarında ise yem değerlendirme kabiliyetleri oldukça yüksektir.

Hastalık ve Dayanıklılık Durumu

Parthenaise sığırları, çok güçlü bir bağışıklık sistemine sahiptir. Bu güçlü yapıları sayesinde kolay kolay hastalanmazlar ve çevreye hızlıca adapte olurlar, yeni getirildikleri bölgelerde hiçbir adaptasyon sorunu yaşamazlar. Soğuk hava koşullarına ve don olaylarına karşı dayanıklıdırlar. Aynı zamanda hastalıklara karşı dirençleri en üst seviyededir. Her ne kadar hastalıklara dirençli ve sağlam yapılı olsalar da, sürünün genel sağlık durumunu izlemek, parazit mücadelelerini yapmak ve bölgesel aşı programlarını uygulamak için her zaman uzman bir veteriner hekime danışın.

İlgili Rehberler

• Besi Sığırı Beslemesi: Günlük Canlı Ağırlık Artışı ve Rasyon
• Merada Sığır Otlatma: Otlatma Planı ve Mera Yönetimi
• Damızlık İnek ve Düve Alırken Nelere Dikkat Edilir?
• Sığırlarda Aşı Takvimi: Hangi Aşı Ne Zaman Yapılır
• Sığır Irkları: Süt, Et ve Kombine Irkların Karşılaştırması

Sıkça Sorulan Sorular

Parthenaise sığırının kökeni neresidir?

Bu ırk Fransa kökenlidir ve adını Fransa'nın Orta Çağ dönemindeki önemli şehirlerinden olan Parthenay'dan almıştır. Tarihsel olarak Poitou bölgesinde, özellikle Deux-Sèvres departmanında geliştirilmiştir. Günümüzde ise Fransa dışında İrlanda, İngiltere, Kanada ve Amerika gibi pek çok ülkede yetiştirilmektedir.

Çift kaslılık özelliği doğumu zorlaştırır mı?

Parthenaise sığırları çift kaslı bir yapıya sahip olmalarına rağmen, buzağıların ince kemik yapısı sayesinde doğum kolaylığı oldukça yüksektir. İstatistiklere göre kolay doğum oranı %90'ın üzerindedir ve doğumların büyük bir kısmı insan müdahalesi olmadan gerçekleşir. Ancak ağırlığı 1200 kilogramı aşan aşırı büyük boğaların kullanımında doğum güçlükleri yaşanabileceği için dikkatli olunmalıdır.

Bu sığır ırkının eti neden özeldir?

Parthenaise eti, ince lifli, yumuşak, sulu ve parlak kırmızı renkli yapısıyla tescillenmiş yüksek bir kaliteye sahiptir. Kas içi yağ oranı oldukça düşük olan bu etin kolesterol seviyesi tavuk etinden bile daha düşüktür. Ayrıca karkas randımanının yüksek olması ve değerli et oranının %41,25'e ulaşması üreticiler ve işleyiciler için yüksek karlılık sağlar.

Geçmişte bu ırktan süt elde edilir miydi?

Evet, Parthenaise geçmişte süt, et ve iş gücü amacıyla üç yönlü olarak kullanılan bir ırktı. Özellikle 19. Yüzyılın sonlarında bölgedeki bağların zarar görmesinin ardından mandıra kooperatifleri kurulmuş ve bu ırkın sütünden ünlü "Charente-Poitou" tereyağı üretilmiştir. 1970'li yıllardan itibaren ise tamamen etçi bir ırk olarak seçilmeye başlanmıştır.

Zorlu iklim ve arazi koşullarına uyum sağlayabilir mi?

Parthenaise sığırları sert ve dayanıklı siyah tırnak yapıları sayesinde dağlık ve kayalık arazilerde çok rahat hareket edebilirler. Güçlü bağışıklık sistemleri sayesinde kolay kolay hastalanmazlar ve soğuk hava koşulları dahil farklı iklim şartlarına sorunsuz adapte olurlar. Yılın neredeyse dörtte üçünü dışarıda geçirebilen bu ırk, her türlü zorlu meralarda yetiştirilebilir.