Angus (Aberdeen Angus)

Angus (Aberdeen Angus) sığırı, dünya genelinde et kalitesi ve mermerleşme oranı ile ün kazanmış, et üretimi amacıyla yetiştirilen tescilli bir sığır ırkıdır. Galce "Aonghas" (ilk tercih) kelimesinden türeyen bu ırk, yediği yemi en ekonomik şekilde kaliteli kırmızı ete dönüştürmesiyle bilinir. Doğal boynuzsuz yapısı, meradan üstün yararlanması ve kolay doğum özellikleri sayesinde hayvancılık sektöründe etçi ırkların başında gelir. Süt verimi düşük olup yalnızca kendi buzağısına yetecek düzeydedir. Sütü yetersiz olduğundan kombine üretim için değil, sadece yüksek kaliteli et üretimi hedefleyen yetiştiriciler tarafından tercih edilir.

Kökeni ve Tarihçesi

Angus sığırının kökeni İskoçya'nın Aberdeenshire ve Angus bölgelerine dayanır. Soy kütüğü kayıtları 1862'de, birliği ise 1879'da kurulmuştur. Önceleri "Angus doddies" ve "Buchan humlies" adı verilmekteydi. Bu iki yerli boynuzsuz sığır grubunun melezlenmesiyle ırk geliştirilmiştir. Sürüsünde en iyi siyah ve boynuzsuz sığırları seçen Hugh Watson, ırkın kurucusu kabul edilir. En ünlü hayvanları "Old Jock" boğası ve 35 yıl yaşayan "Old Granny" ineği pedigrinin temelidir. William McCombie de ıslah çalışmalarına katkı sağlamıştır. Irk, 1873'te George Grant tarafından ABD'ye götürülmüş ve 1883'te Amerikan Aberdeen Angus Birliği kurulmuştur. 1917'de kırmızı sığırların kaydı yasaklanınca, yetiştiriciler 1954'te Amerikan Kırmızı Angus Birliği'ni kurmuştur.

Fiziksel Özellikleri

Angus sığırı, kompakt, dengeli ve sağlam vücut yapısına sahip orta büyüklükte bir etçil hayvandır. Baş küçük, boyun kısa ve derin, sırt çizgisi düzdür. Bacakları kısa, eklemleri güçlü, kemik yapısı incedir; bu durum kemik firesini azaltıp et randımanını artırır.

Irkın en temel fiziksel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• Renkleri tamamen siyah veya kırmızı renktedir; sadece meme bölgesinde küçük beyaz lekelere izin verilir.
• Hem erkekleri hem de dişileri doğuştan tamamen boynuzsuzdur ve bu özellik melezlemelerde baskın olarak aktarılır.
• Ergin canlı ağırlık standartlarına göre boğalar 1000-1300 kg, inekler ise 550-700 kg arasındadır.
• Cidago yüksekliği dişilerde 110-125 cm, erkeklerde ise 135 cm civarındadır.
• Süt üretimi sadece kendi buzağısını besleyecek kadar sınırlıdır.

Verim Özellikleri

Angus sığırları yüksek yemden yararlanma yeteneğiyle merada günlük 1000-1300 gram canlı ağırlık artışı sağlayabilir. Ortalama 25-35 kg doğan buzağılar hızlı gelişerek 7 aylıkken anne canlı ağırlığının en az yüzde 50'sine ulaşır. Düveler erken yaşta ergenliğe erişip 2 yaşında ilk yavrularını doğururlar. Damızlık inekler oldukça uzun ömürlü olup 12-13 yaşına kadar her yıl düzenli buzağı verebilirler.

Angus eti, ince lif yapısı ve mükemmel mermerleşme (marbling) özelliğidir. Normal sığır etinde yağ oranı yüzde 35-36 iken Angus'ta yüzde 6-7'dir. Kas içi yağın homojen dağılımı, pişerken etin kendi suyuyla beslenmesini, yumuşak ve lezzetli kalmasını sağlar. Kemik yapısının ince olması karkas randımanını artırır. Randıman yüzde 60'ın üzerindedir; besiye alınan genç erkeklerde bu değer yüzde 67-72'ye çıkabilir. Et/kemik oranı 5:1'dir. 1978'de kurulan "Certified Angus Beef" tescili için karkasın en az yüzde 51 siyah olması, orta-yüksek mermerleşme, 65-104 santimetrekare göz kası alanı, 455 kg'dan hafif karkas ağırlığı ve 2.5 cm'den düşük yağ kalınlığı kriterlerini sağlaması şarttır.

Mizacı ve Yönetim Kolaylığı

Uysal ve sakin mizaçlı olan Anguslar, strese girmeden hızlıca et bağlar. Geniş meralarda insana karşı çekingen davranabilirler. İneklerin annelik içgüdüsü güçlüdür; buzağılarını yırtıcılara karşı sıkı korurlar. Erkeklerin libidoları oldukça yüksektir. Melezlemede yavrularına sakinlik, doğal boynuzsuzluk ve kendi post rengini yüksek oranda aktararak sürü idaresini kolaylaştırırlar.

Bakım, Besleme ve Barınak İhtiyacı

Mera sığırı olan Angus, kapalı ahır besisinde ekonomik değildir. Kaba yem değerlendirme kabiliyeti çok yüksektir; kalitesiz ot, saman, saz ve budama artıklarını dahi iştahla yiyerek ete dönüştürür. Meralara az zarar verir ve elektrikli çitlerle kolayca kontrol edilir. Uygun kuru barınak ve besleme sağlandığında dondurucu, ıslak veya sıcak iklimlerde sorunsuz yetiştirilebilir.

Hastalık ve Dayanıklılık Durumu

Zorlu çevre koşullarına uyum sağlayan Angus sığırları, kışın -30 dereceden yazın +30 dereceye (Ege'de +45 dereceye kadar) olan aşırı ısı farklarında bile fevkalade gelişim gösterebilen dayanıklı bir ırktır. Kalın derisi ve postu sayesinde zorlu hava şartlarına karşı yüksek dirence sahiptir. Özellikle Kırmızı Anguslar, pigmentli derileri sayesinde kuvvetli güneş ışınlarına ve kuraklığa karşı daha dayanıklıdır.

Irkın genetik olarak yatkın olduğu bazı kalıtsal hastalıklar şunlardır:

• Arthrogryposis Multiplex (AM): Yamuk buzağı sendromudur ve eklem kasılmalarına yol açar.
• Neuropathic Hydrocephalus (NH): Sulu kafa hastalığıdır; buzağının kafasının içi sıvı dolu ve büyümüş şekilde doğmasına neden olur. NH'li yavrular genellikle ölü doğar ve doğum esnasında annenin hayatını da tehlikeye sokarak sezaryen operasyonunu zorunlu kılabilir.
• Contractural Arachnodactyly (CA): Geyik yavrusu buzağı sendromudur.
• Karaciğer yağlanması: İleri safhalarda ölümcül olabilen kalıtsal bir eğilimdir.

Bu çekinik hastalıkların önlenmesi için DNA testleri ile taşıyıcı boğalar belirlenerek pedigrilerinde ilan edilmektedir. BVD, IBR ve Leptospirosis gibi hastalıklara karşı önlem alınmalı, şüpheli durumlarda mutlaka bir veteriner hekime danışın önerisine uyulmalıdır. Küçük baş yapısı doğum güçlüğü riskini düşürür; düvelerin yüzde 91'i, ineklerin yüzde 99'u müdahalesiz kolayca doğurur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye'de kırmızı et üretimini artırmak amacıyla Angus (Aberdeen Angus) ırkı melezleme çalışmalarında yoğun şekilde kullanılmaktadır. E-Islah veri tabanı kayıtlarına göre ülkemizde en yoğun yetiştirildiği iller Konya, Gaziantep, Bursa, Eskişehir, Edirne ve Manisa'dır. Türkiye şartlarında yürütülen besi performansı araştırmalarında, Uruguay'dan ithal edilen Angus erkek sığırlarının günlük canlı ağırlık artışı ortalama 1275,9 gram olarak belirlenmiş; bu değerle Limousin (1266,9 g), Hereford (1214,2 g) ve Charolais (1101,1 g) gibi etçi ırkları geride bırakmıştır. Türkiye besi koşullarında sıcak karkas ağırlığı ortalama 317,7 kg, soğutma firesi yüzde 1,35 ve sıcak karkas randımanı yüzde 58,5 olarak tespit edilmiştir.

Ülkemizde karkas derecelendirme sisteminin uygulanamaması nedeniyle Angus eti hak ettiği değeri görememektedir. Kaliteli meraların azlığı da safkan yetiştiriciliği zorlaştırır. Bu yüzden yerli sığırları melezlemek daha karlıdır. Soma gibi bölgelerde elektrikli çit ve yapay meralarla düşük maliyetli Angus besiciliği başarıyla yapılmaktadır.

İlgili Rehberler

• Besi Sığırı Beslemesi: Günlük Canlı Ağırlık Artışı ve Rasyon
• Merada Sığır Otlatma: Otlatma Planı ve Mera Yönetimi
• Damızlık İnek ve Düve Alırken Nelere Dikkat Edilir?
• Sığırlarda Aşı Takvimi: Hangi Aşı Ne Zaman Yapılır
• Sığır Irkları: Süt, Et ve Kombine Irkların Karşılaştırması

Sıkça Sorulan Sorular

Angus sığırının eti neden bu kadar kalitelidir?

Angus etini benzersiz kılan unsur, kas liflerinin ince yapısı ve kas içi yağ dağılımını sağlayan mükemmel mermerleşme (marbling) özelliğidir. Bu yağ dağılımı pişme esnasında etin kendi suyuyla beslenmesini, yumuşak, sulu ve lezzetli kalmasını sağlar.

Angus sığırlarında doğum kolaylığı avantajı ne anlama gelir?

Angus buzağılarının doğum ağırlığı 25-35 kg gibi düşük seviyelerde olduğu ve baş yapıları küçük olduğu için doğum güçlüğü riski neredeyse yoktur. Düvelerde yüzde 91, ineklerde ise yüzde 99 oranında hiçbir müdahale olmaksızın kolay doğum gerçekleşir.

Angus sığırının mizaç özellikleri nasıldır?

Genel olarak uysal ve sakin mizaçlı olan Anguslar, bu yapıları sayesinde yediklerini hızlı şekilde ete dönüştürürler. Ancak tamamen merada, insandan uzak koordine edilen sürülerde yabancılara karşı çekingen veya korumacı davranabilirler.

Angus sığırının dondurucu soğuklara ve aşırı sıcaklara dayanıklılığı nasıldır?

Angus sığırları kışın -30 derece dondurucu soğuklar ile yazın +30 dereceyi aşan sıcaklıklarda kondisyon kaybetmeden gelişimini sürdürebilen dayanıklı bir hayvandır. Sahip olduğu orta kalınlıktaki elastik derisi ve tüy yapısı onu zorlu iklim streslerinden başarıyla korur.

Angus sığırları süt üretimi için uygun mudur?

Hayır, Angus tamamen et yönlü geliştirilmiş özel bir etçi sığır ırkı olduğu için süt verimi düşüktür. İneğin ürettiği süt miktarı ancak kendi buzağısının hızlı gelişimini destekleyecek kadardır ve bu nedenle ticari süt işletmeleri için önerilmemektedir.