Buzağıda Sütten Kesme Zamanı ve Kademeli Kesim

Büyükbaş hayvancılıkta üretimin devamlılığını sağlayan en kritik aşamalardan biri buzağıların bakımı ve beslenmesidir. Buzağıların büyüme evreleri gelecekteki damızlık verimini ve sürü ömrünü doğrudan belirler. Kayıpları önlemek amacıyla uygun çevre, barınak, besleme ve hijyen koşulları sağlanmalıdır. Sürü yönetimindeki en hassas geçiş dönemlerinden biri de buzağının sıvı yemlerden tamamen katı yemlere geçişi olarak tanımlanan "sütten kesme" sürecidir. Bu sürecin doğru yönetilmesi, rumen gelişiminin hızlandırılmasını ve sütten kesim esnasında maruz kalınacak stresin en az düzeyde tutulmasını gerektirir.

Sütten Kesim Kararı Yaşa mı Yeme mi Bakar?

Buzağıların sütten kesiminde 60 günlük yaştan ziyade, tükettiği başlangıç yemi miktarı ile canlı ağırlığı dikkate alınmalıdır. Sütten kesim öncesi dönemde üzerinde durulması gereken en temel konu, rumenin erken ve sağlıklı geliştirilmesiyle optimum zamanda katı yemlere geçişin sağlanmasıdır.

Yeni doğmuş buzağılarda kuru yemlerin düzenli tüketilmeye başlanmasına kadar yegane besin kaynağı sıvı yemlerdir. Buzağının işkembesi fiziksel ve metabolik olarak gelişmemiştir. Büyümeleri için gerekli besin maddeleri süt ve sıvı yemlerden karşılanır. Sütle besleme süresi 1-3 ay arasında değişebilir. Sınırsız süt tüketiminde katı yem tüketimi baskılandığından rumen gelişimi gecikir.

Buzağının gelişim durumu izlenmeli ve sütten kesim kararı verilerken fizyolojik parametreler esas alınmalıdır. Gelişme geriliği gösteren (60 günde doğum ağırlığının en az iki katına çıkmayan) veya yetersiz yem (canlı ağırlığının %1'inden az) tüketen buzağılar, 60 günlük yaş sınırına bağlı kalınmaksızın sütle beslenmeye devam edilmelidir. Ortalama 40 kg doğan bir buzağının 60 gün sonunda 100 kg'ın üstüne çıkması hedeflenmelidir.

Başlangıç Yemi Tüketimi Eşiği

İşkembenin gelişmesi ve sindirim sisteminin uyarılması için doğumdan sonraki. günden itibaren önlerine serbest pelet başlangıç yemi konulmalıdır. Hayvanları yeme alıştırmak için sütün içerisine çok az yem katılarak veya elle ağzına verilerek tüketim uyarılabilir. Başlangıç yemi tüketimi 7-14 günler arasında ölçülebilir seviyeye ulaşır ve azar azar artırılır.

Sütten kesim zamanında buzağının kendi enerji ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için belirli bir tüketim eşiğini aşmış olması şarttır. Sütten kesim için en güvenli kriterler şunlardır:

Buzağının günlük başlangıç yemi tüketiminin, işkembe gelişimini sürdürecek eşiği aşmış olması.
Doğum ağırlığına göre hedeflenen canlı ağırlığa ulaşmış olması.
Geviş getirme davranışının başlamış olması.
İshal, öksürük gibi aktif bir sağlık sorununun bulunmaması.
Su tüketiminin serbest ve düzenli hâle gelmiş olması.

Buzağılara 8 hafta boyunca sadece başlangıç yemi vermek mide ekşimesi riski oluşturur. Bu riski azaltmak, papilla ve işkembe kaslarının gelişimini sağlamak için başlangıç yemine %10 kıyılmış (1-4 cm) yonca veya çayır kuru otu karıştırılması önerilmektedir.

Kademeli ve Ani Kesim

Sütten kesim birden ya da kademeli olarak yapılabilir. Ancak yüksek süt tüketen buzağılarda ani sütten kesme, katı yem tüketimini ve canlı ağırlık artışını azaltıp stresi artırır. Buzağılar 4 hafta gibi erken bir sürede sütten kesilirse aşırı stres büyümeyi olumsuz etkiler ve hastalanma riskini artırır. Bu nedenle, süt miktarı birkaç gün süreyle basamaklı ve kademeli olarak azaltılarak yapılmalıdır.

Sütü kademeli olarak kesmek için her öğünde verilen süt miktarı 0,5 litre azaltılmalı veya süt %10 oranında seyreltilmelidir. Buzağı canlı ağırlığının %1'i kadar başlangıç yemi tüketmeye başladığında, bir hafta boyunca günde sadece tek öğün süt verilmeli, takip eden ikinci haftada ise süt tamamen kesilmelidir. Sütten kesme uygulamasının tüm süreci 2 haftadan fazla sürmelidir.

Araştırmalar, buzağılarda en ideal rumen gelişimini ve büyüme performansını sağlayan yöntemin "step-down" besleme protokolü olduğunu doğrulamaktadır. Bu yöntemde,. güne kadar buzağının canlı ağırlığının %20'si kadar süt ve sınırsız başlangıç yemi birlikte verilir.. ve. günler arasında süt miktarı tedricen azaltılarak kalan 15 gün için canlı ağırlığın %10'u kadar süt ve sınırsız başlangıç yemi sunulur. Bu kademeli geçiş stresi azaltır, oyun davranışlarını korur, yemden yararlanma kabiliyetini pekiştirir ve büyüme duraklamalarını en aza indirir.

Kesim Sonrası Büyüme Duraklaması

Sütten kesim sonrasındaki ilk haftalarda buzağıların canlı ağırlıklarında geçici bir duraklama veya zayıflama eğilimi gözlenebilir. Bu duraklamanın temel nedeni, sıvı beslenmeden tamamen kuru yemlere geçiş aşamasında hayvanın yeterli miktarda kuru madde tüketememesi ve işkembedeki mikrofloranın katı yemleri henüz tam kapasiteyle sindirememesidir.

Eğer buzağılar 4 hafta gibi çok erken bir dönemde sütten kesilirlerse, yaşanan aşırı metabolik stres büyümeyi kalıcı olarak olumsuz etkiler ve hastalanma riskini artırır. Rumen gelişimi tam olarak tamamlanmadan sütten kesilen yavrularda besin maddelerinden yararlanma düzeyi düştüğü için gelişme geriliği kalıcı hale gelir. İleri yaşlarda gelişme geriliği görülen buzağıların performansları her zaman akranlarının gerisinde kalır. İyi gelişen dişi buzağıların, gelişmeyenlere göre bir laktasyon döneminde 500 ila 1500 kg daha fazla süt verdiği bilinmektedir.

Bu duraklamanın önlenmesi için erken dönemde kaliteli ve taze başlangıç yemlerine başlanmalı, işkembe gelişimini hızlandıran kıyılmış kaba yem takviyeleri aksatılmamalı ve sütten kesimden sonraki ilk 1 hafta boyunca hayvana verilen mevcut başlangıç yemi kesinlikle değiştirilmemelidir. Daha sonra başlangıç ve büyütme yemleri birbiriyle karıştırılarak büyütme yemine kademeli geçiş sağlanmalıdır.

Aynı Anda Birden Fazla Deşiklik Yapmamak

Sütten kesme dönemi buzağının maruz kaldığı çok şiddetli bir stres sürecidir. Bu evrede stres faktörlerini minimumda tutmak sürü sağlığı açısından zorunludur. Altın kural, sütten kesim zamanında hayvanda ikinci bir stres yaratacak hiçbir ek değişiklik veya operasyon yapmamaktır. Sütten kesim zamanında şu kurallara hassasiyetle uyulmalıdır:

Grup Bölmesine Geçiş

Doğumdan sonra ferdi bölmelerere alınan buzağılar, süt emme döneminde burada korunurlar. Ancak buzağıların ferdi bölmelerde tutulma süresi sınırlı değildir. Sosyal ilişkilerini sürdürebilmeleri ve sürü yaşamına alışabilmeleri için zamanı geldiğinde grup bölmelerine geçişleri planlanmalıdır.

Grup bölmesine geçiş aşamasında uyulması gereken refah kuralları şunlardır:

Gruplar yaş ve canlı ağırlık yönünden birbirine yakın buzağılardan kurulur.
Grup mevcudu küçük tutulur; kalabalık bölmede zayıf buzağı yemliğe ulaşamaz.
Her buzağıya yeterli yemlik ve suluk cephesi bırakılır.
Sütten kesim ile grup değişimi aynı güne denk getirilmez, stres üst üste bindirilmez.
Geçişten sonra ilk günlerde yem tüketimi ve dışkı kıvamı günlük izlenir.
Bölme kuru, altlığı temiz ve cereyansız fakat havalandırmalı olur.

Sütten Kesimde Sık Yapılan Hatalar

Sütten kesim döneminde yapılan yönetimsel hatalar, buzağı kayıplarını artırarak çiftlik kârlılığını düşürür. En yaygın hatalar şunlardır:

Yaşa bakıp yem tüketimine bakmadan, aniden sütü kesmek.
Sütü keserken başlangıç yemi ve su erişimini hazır etmemek.
Sütten kesme, küpeleme, boynuz köreltme ve nakil işlemlerini aynı güne toplamak.
Hasta veya ishalli buzağıyı programa uyacak diye sütten kesmek.
Geçiş dönemi boyunca canlı ağırlık takibi yapmamak.
Yalnızca başlangıç yemi verip kaba yem sunmamak.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Buzağı kaç aylıkken sütten kesilir?

Damızlık olarak yetiştirilecek buzağılarda süt emme döneminin en çok 8 hafta kadar olması istenir. Ancak modern hayvancılıkta sütten kesim yaşı ortalama 44 gündür (28-60 gün aralığında değişebilir). Kesim kararında yaştan ziyade buzağının yem tüketim düzeyi esas alınmalıdır.

Sütten kesim için ne kadar yem yemeli?

En kabul gören kriter, buzağının günlük başlangıç yemi tüketiminin kendi canlı ağırlığının en az %1'i kadar (örneğin 80 kg buzağı için günlük 800 gram) olmasıdır. Buzağılar iki gün üst üste 750-900 gram veya üç gün üst üste 600 gram başlangıç yemi tükettiklerinde güvenle sütten kesilebilirler.

Kademeli kesim nasıl yapılır?

Kademeli kesim, verilen günlük süt miktarının birkaç gün süreyle basamaklı olarak azaltılmasıyla yapılır. Her öğünde süt miktarı 0,5 litre azaltılmalı veya süt %10 oranında seyreltilmelidir. Buzağı yeterli yem tüketmeye başladığında, bir hafta tek öğün süt verilmeli ve sonraki hafta süt tamamen kesilmelidir.

Sütten kesimden sonra buzağı neden zayıflar?

Sütten kesim sonrasında yaşanan zayıflamanın temel nedeni, sıvı beslemeden kuru yemlere geçişte işkembedeki mikroorganizma ve papillaların tam olarak gelişmemesi nedeniyle kuru madde tüketiminin yetersiz kalmasıdır. Bu sorunu önlemek için kademeli kesim yapılmalı ve erken yaşta başlangıç yemine alıştırma sağlanmalıdır.

Sütten kesim ve boynuz köreltme aynı anda yapılır mı?

Hayvan refahı ve metabolik stres yönetiminin en temel kuralı olarak sütten kesim ve boynuz köreltme aynı anda kesinlikle yapılmamalıdır. Sütten kesme dönemi buzağı için zaten son derece stresli bir süreçtir. Ekstra ağrı ve stres yaratmamak için boynuz köreltme işlemi sütten kesimden çok önce, buzağı henüz 20-30 günlük iken tamamlanmalıdır.