Soya Ekimi Nasıl Yapılır? Ekimden Hasada Soya Fasulyesi Yetiştiriciliği

Soya, dünyanın en önemli yağ ve protein bitkilerinden biridir. Hayvan yemlerindeki soya küspesi, mutfaktaki soya yağı ve pek çok gıda ürünü bu bitkiden gelir. Türkiye ise ihtiyaç duyduğu soyanın büyük kısmını ithal eder. Bu durum, yerli üretici için hem bir fırsat hem de fiyat bakımından bir sınırlamadır. Bu yazıda soya ekimini tarla hazırlığından hasada kadar anlatıyoruz.

Soya Nasıl Bir Bitkidir?

Soya, baklagiller familyasından, tek yıllık bir bitkidir. Danesi yaklaşık yüzde 35-40 protein ve yüzde 18-20 yağ içerir. Baklagil olduğu için kökleriyle ortak yaşayan bakteriler sayesinde havadaki azotu bağlayabilir. Bitki çeşide göre 60-120 cm boylanır, gövde ve dallar üzerinde kümeler hâlinde bakla oluşturur. Her baklada genellikle iki üç dane bulunur.

Türkiye'de Soya Üretimi ve İthalat Bağımlılığı

Türkiye'de soya üretimi en çok Adana, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Hatay'da, yani Çukurova ve çevresinde yapılır. Karadeniz'de Samsun başta olmak üzere bazı illerde de soya ekilir. Yerli üretim, ihtiyacın küçük bir kısmını karşılar; yem ve yağ sanayii her yıl milyonlarca ton soya ve soya küspesi ithal eder. Bu nedenle yurt içi soya fiyatı büyük ölçüde dünya fiyatlarına ve döviz kuruna bağlı olarak oluşur. Üretici için bunun anlamı şudur: Ürününü satacak alıcı vardır, ama fiyat üzerinde yerel arz-talebin etkisi sınırlıdır.

Ana Ürün ve İkinci Ürün Soya

Soya iki şekilde ekilir. Ana ürün olarak ilkbaharda ekilir ve sonbaharda hasat edilir. İkinci ürün olarak ise buğday hasadından hemen sonra, haziran ayında ekilir ve ekim-kasım aylarında hasat edilir. Çukurova'da ikinci ürün soya yaygındır. İkinci üründe sezon kısa olduğu için doğru olgunlaşma grubunun seçilmesi ve ekimin gecikmemesi çok önemlidir.

Toprak ve İklim İstekleri

Soya sıcak seven bir bitkidir. Ilık ve nemli yaz koşullarında iyi gelişir. Derin, geçirgen, organik maddesi iyi ve su tutma kapasitesi yüksek tınlı topraklar en uygunudur. Toprak pH'sının nötre yakın olması istenir; çok kireçli topraklarda demir eksikliği, asitli topraklarda nodül oluşumu sorunları görülebilir. Su göllenen ve tuzlu topraklar uygun değildir.

Ekim Öncesi Toprak Hazırlığı

Soya için tohum yatağı ince ve düzgün hazırlanmalıdır. Ana ürün ekiminde sonbaharda derin sürüm, ilkbaharda diskaro ve tırmıkla toprak hazırlanır. İkinci üründe ise zaman kısıtlı olduğu için buğday anızı üzerine az toprak işleme ile veya doğrudan ekim makinesiyle ekim yapılabilir. Tarla yüzeyinin düzgün olması, hasatta biçerdöver tablasının alçaltılabilmesi için önemlidir.

Ekim Zamanı, Tohum Miktarı ve Sıra Arası

Ana ürün soya, toprak sıcaklığı yeterince yükseldikten sonra nisan sonu ve mayıs ayında ekilir. İkinci ürün soya ise buğday hasadından hemen sonra, haziran içinde ekilir. Dekara tohum miktarı çoğunlukla 7-12 kg arasında değişir; ikinci üründe daha yüksek tutulur. Sıra arası ana üründe 45-70 cm, ikinci üründe daha dar tutulur. Ekim derinliği 3-5 cm'dir.

Bakteri Aşılaması ve Azot Bağlama

Soyanın azot bağlayabilmesi için köklerinde soyaya özgü bakterilerin bulunması gerekir. Türkiye topraklarında bu bakteriler doğal olarak bulunmadığı için ilk kez soya ekilen tarlada tohumun bakteriyle aşılanması zorunludur. Aşılanmayan tarlada bitki azot açlığı çeker ve verim çok düşük kalır. Aşılamanın ayrıntılarını "Soyada Bakteri Aşılaması" yazımızda anlatıyoruz.

Sulamanın Soyadaki Belirleyici Rolü

Soya kuraklığa hassas bir bitkidir. Özellikle çiçeklenme, bakla bağlama ve dane dolum dönemlerindeki su eksikliği bakla dökümüne ve verim kaybına yol açar. Çukurova gibi yaz yağışı az olan bölgelerde soya sulamasız yetiştirilemez. Karadeniz'de ise yaz yağışları sulama ihtiyacını azaltır.

Yabancı Ot ve Zararlı Mücadelesi

Soya ilk haftalarda yavaş gelişir ve yabancı ota karşı hassastır. Çıkıştan sıraların kapanmasına kadar geçen dönem ot mücadelesinin kritik dönemidir. Zararlılar arasında kırmızı örümcek, yaprak biti ve yeşil kurt öne çıkar; özellikle sıcak ve kuru dönemde kırmızı örümcek hızla çoğalabilir.

Hasat Zamanı ve Dane Kaybı

Soya, yaprakların büyük kısmı dökülüp baklaların kahverengiye döndüğü ve dane neminin yaklaşık yüzde 13-15'e indiği dönemde hasat edilir. Geç kalınırsa baklalar çatlar ve daneler yere dökülür. Alt baklaların toprağa çok yakın olması da hasatta kayba yol açar.

Dekara Verim ve Maliyetin Genel Görünümü

Türkiye'de soya verimi bölgeye, sulamaya ve ekim şekline göre değişir. Ana ürün soyada verim ikinci ürüne göre daha yüksektir. Ortalama verimler dekar başına birkaç yüz kilogram düzeyindedir ve iyi yönetilen sulu tarlalarda bu rakam belirgin şekilde artar. Maliyetin büyük kalemleri tohum, sulama, gübre, ilaç ve hasattır.

Soyanın Ekim Nöbetindeki Yeri

Soya, baklagil olduğu için toprağa azot bırakır ve sonraki ürün, özellikle buğday ve mısır, bundan yararlanır. Buğday-soya düzeni, Çukurova'da yaygın bir ikinci ürün münavebesidir. Ancak aynı tarlaya her yıl soya ekmek, toprak kaynaklı hastalıkların birikmesine yol açar.

Yeni Başlayanların En Sık Yaptığı Hatalar

• İlk kez soya ekilen tarlada bakteri aşılaması yapmamak.
• Aşılı tohumu güneşte bekletmek.
• İkinci ürün için geç olgunlaşan çeşit seçmek.
• Çiçeklenme döneminde sulamayı geciktirmek.
• Aşılanan tarlaya yüksek dozda azot vermek.
• Hasadı geciktirip bakla çatlamasıyla dane kaybetmek.

İlgili Rehberler

• Yer fıstığı ekimi rehberi
• Baklagiller toprağa nasıl azot bağlar?
• Pamuk-buğday münavebesi ve ikinci ürün
• Mısır ekimi nasıl yapılır?

Sıkça Sorulan Sorular

Soya ne zaman ekilir?

Ana ürün soya nisan sonu ve mayıs ayında, ikinci ürün soya buğday hasadından hemen sonra haziranda ekilir.

Soya dönüme kaç kilo ekilir?

Dekara çoğunlukla 7-12 kg tohum atılır. İkinci üründe miktar daha yüksek tutulur.

Soyada bakteri aşılaması şart mı?

İlk kez soya ekilen tarlada şarttır. Aşılama yapılmazsa bitki azot bağlayamaz ve verim çok düşük kalır.

Soya nerede yetişir?

Türkiye'de en çok Çukurova ve çevresinde, ayrıca Karadeniz'de Samsun ve bazı illerde yetiştirilir.

Soya sulanmadan yetişir mi?

Yaz yağışı az olan bölgelerde sulamasız ekonomik verim alınmaz. Karadeniz gibi yaz yağışlı bölgelerde sulama ihtiyacı azalır.