Soya Ne Zaman Ekilir? Ana Ürün ve İkinci Ürün Ekim Zamanı

Soyada ekim zamanı, yalnızca çıkışı değil, hasadın ne zaman yapılacağını ve verimin ne olacağını da belirler. Özellikle ikinci ürün soyada birkaç günlük gecikme, hasadın yağmurlu sonbahar günlerine kalmasına yol açabilir. Bu yazıda soyanın ne zaman ekileceğini ve ekim zamanıyla olgunlaşma grubu arasındaki bağı anlatıyoruz.

Soyada Ekim Zamanını Belirleyen Etkenler

• Toprak sıcaklığı.
• Son don tarihi.
• Ana ürün mü ikinci ürün mü olduğu.
• Önceki ürünün hasat tarihi.
• Seçilen çeşidin olgunlaşma grubu.
• Bölgenin ilk sonbahar yağmurları ve don tarihi.

Toprak Sıcaklığı Şartı

Soya tohumu, ekim derinliğindeki toprak sıcaklığı yaklaşık 10 °C'nin üzerine çıktığında çimlenmeye başlar; hızlı ve düzgün çıkış için 15 °C ve üzeri tercih edilir. Soğuk toprağa ekilen tohum yavaş çimlenir, bir kısmı çürür ve çıkış seyrek olur. Ayrıca soğuk ve ıslak toprakta bekleyen tohum, kök çürüklüğü etmenlerine açık hâle gelir. Soya, mısıra benzer şekilde toprak ısındıktan sonra ekilmelidir.

Ana Ürün Ekim Aralığı

Ana ürün soya, son don tehlikesi geçtikten ve toprak ısındıktan sonra ekilir. Çukurova'da nisan ortasından mayıs ortasına kadar olan dönem uygundur. Karadeniz'de ve daha serin bölgelerde ekim mayıs ayına kayar. Ana ürün ekiminde sezon uzun olduğu için orta ve geç olgunlaşan çeşitler kullanılabilir; bu çeşitler daha uzun süre büyüdükleri için genellikle daha yüksek verim verir.

Buğday Hasadı Sonrası İkinci Ürün Ekimi

İkinci ürün soya, buğday hasadından hemen sonra ekilir. Çukurova'da bu genellikle haziranın ilk yarısına denk gelir. Hasattan sonra tarla hızla hazırlanmalı, mümkünse anız üzerine az toprak işleme veya doğrudan ekimle zaman kazanılmalıdır. Toprak kuru olduğu için ekimden önce veya hemen sonra çıkış suyu verilmesi gerekir. Anız yakmak hem yasaktır hem de toprağın organik maddesini yok eder.

İkinci Üründe Kalan Gün Sayısı Hesabı

İkinci ürün soyada en önemli hesap, ekimden sonbaharın yağmurlu ve soğuk günlerine kadar kaç gün kaldığıdır. Bu hesap şöyle yapılır:

• Buğday hasadından sonra planlanan ekim tarihi belirlenir.
• Bölgede sonbahar yağmurlarının veya ilk donun genellikle başladığı tarih belirlenir.
• Bu iki tarih arasındaki gün sayısı, kullanılabilir sezon uzunluğudur.
• Seçilecek çeşidin ekimden hasada kadar geçen süresi bu sezona sığmalıdır.
• Hasattan önce birkaç haftalık güvenlik payı bırakılmalıdır.

Ekim ne kadar gecikirse, seçilebilecek çeşit o kadar erkenci olmak zorundadır.

Olgunlaşma Grubu (Maturity Group) Seçimi

Soya çeşitleri, gün uzunluğuna tepkileri ve olgunlaşma sürelerine göre olgunlaşma gruplarına ayrılır. Gruplar genellikle sıfırdan ona kadar numaralandırılır; küçük numaralı gruplar erkenci, büyük numaralı gruplar geççidir. Türkiye'de ana ürün için çoğunlukla orta ve geççi gruplardan, ikinci ürün için ise daha erkenci gruplardan çeşitler kullanılır. Bölgeye uygun olgunlaşma grubunu seçmek için tohum firmasının ve tarım müdürlüğünün önerileri dikkate alınmalıdır. Yanlış grup seçimi iki sonuç doğurur: çok geççi çeşit hasada yetişmez, çok erkenci çeşit ise erken çiçeklenip kısa kalır ve verimi düşük olur.

Geç Ekimin Olgunlaşmaya Etkisi

Soya gün uzunluğuna duyarlı bir bitkidir; günler kısalmaya başladığında çiçeklenmeye geçer. Geç ekilen soya, kısa bir büyüme döneminden sonra çiçeklenir; bu nedenle daha kısa boylu kalır, daha az boğum ve bakla oluşturur. Ayrıca olgunlaşma serin sonbahar günlerine kaldığı için yavaşlar. Sonuçta hem verim düşer hem de hasat yağmurlu döneme kalarak dane kayıpları artar. Geç ekimde verim kaybını kısmen telafi etmek için sıra arası daraltılır ve tohum miktarı artırılır.

Bölgelere Göre Ekim Takvimi

• Çukurova ve Akdeniz: Ana ürün nisan ortası-mayıs ortası, ikinci ürün haziranın ilk yarısı.
• Güneydoğu Anadolu: Ana ürün nisan sonu-mayıs, ikinci ürün buğday hasadından hemen sonra.
• Karadeniz: Ana ürün mayıs ayı.
• Marmara ve Trakya: Ana ürün mayıs ayı; ikinci ürün yalnızca erkenci çeşitlerle ve erken ekimle.

Bu takvim genel bir çerçevedir; her yıl toprak sıcaklığı ve önceki ürünün hasat tarihine göre ayarlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soya ne zaman ekilir?

Ana ürün soya toprak ısındıktan sonra nisan ortasından mayıs ortasına kadar, ikinci ürün soya buğday hasadından hemen sonra haziranda ekilir.

Soya kaç derece toprakta ekilir?

Toprak sıcaklığı 10 °C'nin üzerine çıktığında çimlenir; düzgün çıkış için 15 °C ve üzeri tercih edilir.

İkinci ürün soya ne zaman ekilir?

Buğday hasadından hemen sonra, Çukurova'da genellikle haziranın ilk yarısında ekilir. Ekim geciktikçe verim düşer.

Olgunlaşma grubu nedir?

Soya çeşitlerinin gün uzunluğuna tepkisine ve olgunlaşma süresine göre sınıflandırılmasıdır. Küçük numaralı gruplar erkenci, büyük numaralılar geççidir.

Geç ekilen soya ne olur?

Erken çiçeklenir, kısa kalır, az bakla oluşturur ve hasadı yağmurlu döneme kalabilir. Verim düşer.