Susam Nasıl Yetiştirilir? Ekimden Hasada Susam Tarımı
Susam nasıl yetiştirilir: Türkiye'de üretim, ana ve ikinci ürün, toprak ve iklim, ekim, seyreltme, gübre, sulama, ot, kapsül çatlaması ve hasat.
Susam, Anadolu'da yüzyıllardır ekilen, tahin ve helvanın, simidin ve pekmezli kahvaltıların vazgeçilmez ürünüdür. Buna rağmen Türkiye, ihtiyaç duyduğu susamın büyük kısmını ithal eder. Bunun en önemli sebebi, susamın hasadının zor olmasıdır: olgunlaşan kapsüller çatlar ve daneleri yere döker. Bu yüzden susam hâlâ büyük ölçüde elle hasat edilir. Bu yazıda susam yetiştiriciliğini ekimden hasada kadar anlatıyoruz.
Türkiye'de Susam Üretimi ve Başlıca İller
Susam, Türkiye'de sıcak bölgelerde yetiştirilir. Antalya, Muğla, Aydın, Manisa, İzmir, Denizli gibi Ege ve Akdeniz illeri ile Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Diyarbakır gibi Çukurova ve Güneydoğu illeri başlıca üretim alanlarıdır. Üretim, ülkenin ihtiyacının küçük bir kısmını karşılar; tahin ve helva sanayii susamın büyük kısmını Afrika ülkelerinden ithal eder.
Ana Ürün ve İkinci Ürün Susam
Susam, ana ürün olarak mayıs ayında ekilebildiği gibi buğday hasadından sonra ikinci ürün olarak haziranda da ekilebilir. Sıcağı seven ve kısa sürede yetişen bir bitki olduğu için ikinci ürüne uygundur. Ancak ikinci üründe ekim gecikirse kapsüller sonbaharın serin ve yağışlı günlerinde olgunlaşmaya çalışır ve verim düşer.
Toprak ve İklim İstekleri
Susam sıcak iklim bitkisidir. Gelişme döneminde yüksek sıcaklık ve bol güneş ister; serin ve bulutlu yazlarda iyi gelişmez. Kuraklığa görece dayanıklıdır, ama su birikmesine karşı çok hassastır. Hafif, geçirgen, tınlı ve kumlu-tınlı topraklar en uygunudur. Ağır, su tutan ve tuzlu topraklarda kök hastalıkları artar ve verim düşer.
Ekim Zamanı, Tohum Miktarı ve Sıra Arası
Susam, toprak iyice ısındıktan sonra ekilir; ekim derinliğinde toprak sıcaklığının yaklaşık 20 °C civarında olması istenir. Tohum çok küçüktür; dekara mibzerle yaklaşık 0,5-1 kg, serpme ekimde daha fazla tohum kullanılır. Sıra arası çoğunlukla 50-70 cm tutulur. Tohum 2-3 cm'den derine ekilmemelidir; derin ekim, susamda çıkış başarısızlığının bir numaralı sebebidir.
Çıkış Dönemi ve Seyreltme
Susam fideleri küçük ve narindir. Ekimden sonra yağan sağanak yağmurla oluşan kaymak tabakası çıkışı engelleyebilir. Çıkıştan sonra, fideler birkaç yapraklı olduğunda sıra üzerindeki fazla bitkiler seyreltilir ve bitkiler arasında 5-10 cm civarında mesafe bırakılır. Seyreltme ile birlikte çapa yapılarak hem ot temizlenir hem de toprak havalandırılır.
Gübreleme ve Sulama
Susamın besin ihtiyacı orta düzeydedir. Fosfor ve bir miktar azot ekimle birlikte, azotun geri kalanı çiçeklenme öncesinde verilir. Fazla azot bitkiyi boylandırır ve yatmaya yol açar. Susam az suyla yetinebilir, ama özellikle çiçeklenme ve kapsül dolum döneminde sulama verimi artırır. Su birikmesine yol açan salma sulamadan kaçınılmalıdır.
Yabancı Ot Mücadelesi
Susam ilk haftalarda çok yavaş gelişir. Bu dönemde ot, susamı kolayca bastırır. Ekimden önce tarlanın temizlenmesi, seyreltme ile birlikte çapa yapılması ve sıralar kapanana kadar ot mücadelesinin sürdürülmesi gerekir.
Kapsül Çatlaması: Susamın Temel Sorunu
Susamın danesi, gövde üzerinde dizilen kapsüllerin içinde oluşur. Olgunlaşan kapsüller kuruyunca uç kısımdan çatlar ve içindeki daneler yere dökülür. Bu yüzden susam, biçerdöverle buğday gibi hasat edilemez; bitkiler kapsüller çatlamadan kesilir, demet yapılır, kurutulur ve sonra silkelenir. Son yıllarda kapsülleri çatlamayan çeşitler geliştirilmiştir; bu çeşitler makineli hasadı mümkün kılar.
Hasat Zamanı ve Hasat Şekli
Susam, alt kapsüllerin sararmaya ve yaprakların dökülmeye başladığı dönemde hasat edilir. Bitkiler orakla veya makineyle kesilir, demetler hâlinde bağlanır ve tarlada dik olarak kurumaya bırakılır. Kuruyan demetler bir branda üzerine ters çevrilerek silkelenir ve daneler toplanır. Ayrıntıları "Susam Hasadı ve Kapsül Çatlaması" yazımızda anlatıyoruz.
Dekara Verim ve Maliyetin Genel Görünümü
Türkiye'de susam verimi dekara genellikle birkaç on kilogramdan yüz kilogram civarına kadar değişir. Verim düşük gibi görünse de susamın kilogram fiyatı yüksektir. Maliyetin en büyük kalemi, elle yapılan hasat ve seyreltme işçiliğidir. Kârlılığı belirleyen de büyük ölçüde bu işçilik giderinin ne kadar azaltılabildiğidir.
Yeni Başlayanların En Sık Yaptığı Hatalar
- Tohumu derine ekmek.
- Soğuk toprağa erken ekim yapmak.
- Seyreltmeyi geciktirmek veya hiç yapmamak.
- İlk haftalarda otla mücadeleyi ihmal etmek.
- Su biriken tarlaya ekmek veya salma sulama yapmak.
- Hasadı geciktirip kapsüllerin çatlamasına izin vermek.
İlgili Rehberler
Sıkça Sorulan Sorular
Susam ne zaman ekilir?
Toprak iyice ısındıktan sonra, ana ürün olarak mayısta, ikinci ürün olarak buğday hasadından sonra haziranda ekilir.
Susam dönüme kaç kilo ekilir?
Mibzerle dekara yaklaşık 0,5-1 kg tohum ekilir; serpme ekimde miktar artar.
Susam neden elle hasat edilir?
Olgunlaşan kapsüller çatlayarak daneleri döktüğü için susam kapsüller çatlamadan kesilip demet yapılır, kurutulup silkelenir.
Susam nerede yetişir?
Türkiye'de Ege, Akdeniz, Çukurova ve Güneydoğu Anadolu'nun sıcak bölgelerinde yetişir.
Susam dönüme kaç kilo verir?
Verim bölgeye ve yönetime göre değişir; dekara genellikle birkaç on kilogramdan yüz kilogram civarına kadar ürün alınır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.
