Yer Fıstığı Ekimi Nasıl Yapılır? Ekimden Söküme Yer Fıstığı Yetiştiriciliği

Yer fıstığı, meyvesini toprağın altında oluşturan ilginç bir bitkidir. Bu özellik, yetiştiriciliğinin her aşamasını etkiler: toprağın gevşek olması, kalsiyumun meyveye ulaşması ve hasadın sökümle yapılması bu yüzdendir. Türkiye'de üretimin merkezi Osmaniye'dir ve yer fıstığı bölge ekonomisi için önemli bir üründür. Bu yazıda yer fıstığı ekimini ekimden söküme kadar anlatıyoruz.

Yer Fıstığı Nasıl Bir Bitkidir?

Yer fıstığı, baklagiller familyasından, tek yıllık bir bitkidir. Toprak üstünde sarı çiçekler açar. Döllenmeden sonra çiçeğin altından ginofor denilen bir sap uzar, aşağı doğru kıvrılarak toprağa girer ve meyve, yani kabuklu fıstık, toprağın birkaç santim altında oluşur. Baklagil olduğu için kökleriyle ortak yaşayan bakteriler sayesinde havadaki azotu bağlayabilir.

Türkiye'de Yer Fıstığı Üretimi

Türkiye'de yer fıstığı üretiminin yaklaşık yarısı Osmaniye'den gelir. Adana, Aydın, Antalya, Mersin, Kahramanmaraş ve Hatay da önemli üretim illeridir. Ege ve Akdeniz'in sıcak ve hafif topraklı ovaları, yer fıstığı için uygun şartlara sahiptir. Osmaniye yer fıstığı, coğrafi işaretle tescillidir.

Toprak ve İklim İstekleri

Yer fıstığı sıcak seven bir bitkidir. Uzun, sıcak ve güneşli bir yaz ister. Dona karşı çok hassastır. Toprak bakımından en önemli şart, toprağın hafif ve gevşek olmasıdır; çünkü ginoforların toprağa girebilmesi ve meyvenin rahatça gelişebilmesi gerekir. Kumlu, kumlu-tınlı ve iyi drene olan topraklar idealdir. Ağır killi topraklarda hem ginofor girişi zorlaşır hem de söküm sırasında kabuklar toprakta kalır.

Ekim Zamanı

Yer fıstığı, toprak sıcaklığı yeterince yükseldikten sonra ekilir. Ana ürün olarak Akdeniz ve Ege'de çoğunlukla nisan sonu ve mayıs ayında ekilir. Buğday hasadından sonra ikinci ürün olarak haziran ayında da ekilebilir; ancak ikinci üründe sezon kısa olduğu için erkenci çeşitler tercih edilmeli ve ekim geciktirilmemelidir.

Tohum Miktarı, Sıra Arası ve Derinlik

Yer fıstığı genellikle kabuğundan çıkarılmış iç fıstık ile ekilir. Dekara tohum miktarı, çeşidin iriliğine göre değişir; iri taneli çeşitlerde daha fazla tohum gerekir. Sıra arası çoğunlukla 60-70 cm, sıra üzeri 15-20 cm tutulur. Ekim derinliği, toprağın nemine ve yapısına göre genellikle 4-6 cm'dir. Ayrıntıları "Yer Fıstığı Dönüme Kaç Kilo Ekilir?" yazımızda anlatıyoruz.

Gübreleme, Bakteri ve Kalsiyum

Yer fıstığı baklagil olduğu için azotunun önemli bir kısmını kendisi bağlar. Fosfor ve potasyum ise toprak analizine göre verilir. Yer fıstığında özel bir besin kalsiyumdur: Meyve, kalsiyumu kökten değil, toprakta geliştiği katmandan doğrudan alır. Bu yüzden kalsiyum eksik olan topraklarda çiçeklenme döneminde jips (alçı) uygulaması yapılır. Kalsiyum eksikliği boş kabuklara yol açar.

Sulama

Yer fıstığı, özellikle çiçeklenme, ginofor oluşumu ve meyve dolum dönemlerinde suya ihtiyaç duyar. Bu dönemlerde su eksikliği verimi ve dolu kabuk oranını düşürür. Hafif topraklar suyu az tuttuğu için sulama aralıkları kısa tutulur. Karık ve yağmurlama sulama yaygındır.

Boğaz Doldurma ve Çapa

Yer fıstığında çapa ve boğaz doldurma önemli bakım işleridir. Çapa, otları temizler ve toprağı gevşetir. Boğaz doldurmada sıraların dibine toprak çekilerek ginoforların toprağa girmesi kolaylaştırılır. Bu işler, çiçeklenme başlamadan ve ginoforlar toprağa girmeden önce tamamlanmalıdır.

Söküm ve Kurutma

Yer fıstığı, kabukların büyük kısmı olgunlaştığında sökülür. Olgunluk, kabuğun iç yüzeyinin kararmasından ve danelerin dolgunluğundan anlaşılır. Sökülen bitkiler tarlada birkaç gün kurutulur, ardından harman makinesiyle kabuklar saptan ayrılır. Kurutma ve depolama sırasında nem kontrol edilmezse, insan sağlığı için tehlikeli olan aflatoksin oluşabilir.

Dekara Verim

Türkiye'de yer fıstığının ortalama verimi, dekar başına birkaç yüz kilogram kabuklu fıstık düzeyindedir. Osmaniye gibi iyi yönetilen sulu tarlalarda verim daha yüksektir. Ana ürün yer fıstığı, ikinci ürüne göre genellikle daha yüksek verim verir.

Yeni Başlayanların En Sık Yaptığı Hatalar

• Ağır ve kaymak bağlayan toprağa ekim yapmak.
• Boğaz doldurmayı geciktirmek.
• Kalsiyum ihtiyacını göz ardı etmek.
• Çiçeklenme ve meyve dolumunda sulamayı aksatmak.
• Sökümü geciktirip olgun kabukları toprakta kaybetmek.
• Kurutma ve depolamada nemi kontrol etmeyip aflatoksin riskine yol açmak.

İlgili Rehberler

• Soya ekimi rehberi
• Susam yetiştiriciliği rehberi
• Baklagiller toprağa nasıl azot bağlar?
• Pamuk-buğday münavebesi ve ikinci ürün

Sıkça Sorulan Sorular

Yer fıstığı ne zaman ekilir?

Ana ürün olarak nisan sonu ve mayısta, ikinci ürün olarak buğday hasadından sonra haziranda ekilir.

Yer fıstığı nerede yetişir?

Türkiye'de en çok Osmaniye'de, ayrıca Adana, Aydın, Antalya, Mersin ve Kahramanmaraş'ta yetişir.

Yer fıstığı hangi toprakta yetişir?

Hafif, gevşek, kumlu ve iyi drene olan topraklarda yetişir. Ağır killi topraklar uygun değildir.

Yer fıstığı neden toprak altında olur?

Döllenmeden sonra çiçeğin altından uzayan ginofor toprağa girer ve meyve toprağın altında gelişir.

Yer fıstığı ne zaman sökülür?

Kabukların büyük kısmı olgunlaştığında, kabuğun iç yüzeyi kararmaya başladığında sökülür.