Piedmontese Sığır Irkı Özellikleri, Çift Kas Geni ve Verimi

Piedmontese (Piemonteser), Kuzeybatı İtalya'nın Piemonte bölgesine özgü, olağanüstü kas gelişimi ve sağlıklı etiyle tanınan etçi bir sığır ırkıdır. Geçmişte iş, et ve süt üretimi amacıyla üç yönlü yetiştirilen bu sığırlar, günümüzde modern etçi sığırcılığın en önemli temsilcilerindendir. Bünyesinde barındırdığı çift kaslılık özelliği ve sakin tabiatı sayesinde Piedmontese, hem safkan yetiştiricilikte hem de melezleme çalışmalarında üreticilere yüksek karkas verimi ve et kalitesi sunarak yüksek ekonomik kazanç sağlamaktadır.

Kökeni ve Tarihçesi

Piedmontese sığır ırkı, adını İtalya'nın kuzeybatısındaki Piemonte bölgesinden alır. İtalyan profesör Silvano Maletto, bu sığırların antik Aurochs ile Pakistan Zebu sığırlarının soyundan geldiğini öne sürmüştür. Irkın planlı yetiştirilmesine dair ilk kanıtlar, 1800'lerin sonunda Domenico Vallada'nın çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır. Yerel tiplerin birleşmesiyle homojenleşen ırkın ilk soy kütüğü 1877'de kurulmuştur.

"Groppa di cavallo" (at sağrısı) adlı çift kaslılık özelliği ilk kez 1886'da Guarene d'Alba'da kayda geçmiştir. İtalya'daki varlığı 20. Yüzyıl başında 680.000 baş iken, 1985'te 600.000 başa düşmüştür. 1957'de soy kütüğünde 851 baş kayıtlıyken, ıslah çalışmalarıyla 2011 sonunda bu sayı 267.243 başa ulaşmıştır. 2008'de İtalya'da 230.000'i tescilli 300.000 baş sığır olduğu tahmin edilmektedir. Irk, 1979'da Kanada'ya beş baş damızlıkla (boğa Brindisi ile Biba, Banana, Binda, Bisca adlı inekler) ihraç edilmiş, 1980'lerde ise ABD'ye getirilmiştir.

Fiziksel Özellikleri

Piedmontese sığırları, post rengi dönüşümü ve belirgin kas yapısıyla tanınır. Fiziksel özellikleri şunlardır:

Post Rengi: Buzağılar açık kızıl-sarı tonlarında doğar; olgunlaştıkça post renkleri tamamen gri-beyaz veya açık gri renk alır.
Koyu Bölgeler: Göz ve kulak çevresi, ağız, burun ucu, kuyruk püskülü, anüs, vulva, mukoza ve tırnaklar ile boynuz uçları siyah pigmentlidir. Boğalar dişilere göre omuz, boyun ve göz çevresinde daha koyu gri lekelidir.
Vücut Yapısı: Gövde dikdörtgen çerçeve şeklindedir. Myostatin genine bağlı hipertrofik kas gelişimi nedeniyle boyun, omuz ve kalçada knollig kas hatları belirgindir. Kemik yapıları incedir.
Boynuz Durumu: Doğal olarak boynuzludur. Günümüzde boynuzsuz hatlar da yetiştirilmekte olup, boynuz köreltmeye izin verilmektedir.

Irkın boyut ve ağırlık standartları İtalya ve Almanya standartlarına göre şu şekildedir:

Canlı Ağırlık: Yetişkin boğalar ortalama 700-850 kg (besi durumuna göre 1000-1198 kg), yetişkin dişiler ise 520-550 kg (mizaç ve bakıma göre 600-700 kg) ağırlığındadır.
Cidago Yüksekliği: Erkeklerde cidago yüksekliği ortalama 130-135 cm ile 150 cm arasında değişirken, dişilerde bu yükseklik 131-132 cm ile 135 cm seviyelerindedir.

Verim Özellikleri

Piedmontese sığırları, ince kemik yapısı ve yüksek karkas verimiyle etçi besicilikte çok başarılıdır. Irkı benzersiz kılan, Belçika Mavisi'nden farklı biçimde şekillenen inaktif myostatin alleli gen mutasyonudur. Belçika Mavisi'nin aksine Piedmontese'deki bu mutasyon, hayvanda hantal bir vücut oluşturmak yerine, daha dengeli bir iskelet ile mükemmel kas gelişimi sağlar. Myostatin geninin kas büyümesini sınırlayan proteini engellemesiyle çift kaslılık oluşur. Safkanlar bu gen yönünden homozigottur.

Irkın verim özellikleri şunlardır:

Et Kalitesi: Eti yağsızdır; mermerleşme oranı düşük olsa da az bağ dokusu sayesinde yumuşak ve lezzetlidir. Kolesterol ve doymuş yağ oranları normal sığır, hindi ve tavuk etinden dahi düşüktür. Bu nedenle Amerikan Kalp Derneği tarafından "Kalp Sağlığına Dost" seçilmiştir. Ayrıca etleri üçte bir oranında daha hızlı pişer.
Karkas Randımanı: İnce kemik yapısıyla et-kemik oranı çok yüksektir; karkas randımanı %69-73 olup yer yer %76'ya çıkabilir. 14-16 aylık erkek danalar 450-480 kg karkas verir. Formülü: Karkas Ağırlığı = Canlı Ağırlık × Karkas Randımanı ÷ 100.
Süt Verimi: İneklerin süt verimi yıllık 2-2,5 ton civarındadır. Sütler İtalya'da Castelmagno, Bra, Raschera ve Toma Piemontese gibi peynirlerin yapımında kullanılır.
Doğum Özellikleri: Erkek buzağılar 41-43 kg, dişi buzağılar 39 kg (genel olarak 32-42 kg) doğarlar. İnce ve uzun yapıları sayesinde güç doğum sorunu yaşanmaz.

Mizacı ve Yönetim Kolaylığı

Piedmontese sığırları, dev cüsselerine rağmen uysal ve sakin mizaçlıdır. Sakin tabiatları sayesinde sürü yönetimi kolaydır. İnsanlara veya diğer hayvanlara hırçınlık göstermezler; öyle ki 1200 kilograma varan yetişkin bir boğayı bir çocuk bile rahatlıkla sevk edebilir. İnekleri güçlü annelik içgüdülerine sahiptir. Bu uysallık sürüdeki stres düzeyini düşürerek et verimini olumlu etkiler ve kaza risklerini ortadan kaldırır.

Bakım, Besleme ve Barınak İhtiyacı

Piedmontese sığırları, verimli yem değerlendirme yeteneğiyle ekonomik olarak beslenmeye uygundur. Hem merada hem de kapalı entansif ahırlarda sorunsuz yetiştirilirler. Çift kas potansiyellerini tam olarak ortaya koyabilmeleri için rasyonlarının kaliteli yemlerle desteklenmesi önemlidir. Ancak rasyon dengesi bozulduğunda metabolik veya üreme problemleri yaşanmaması için besleme programları dikkatle hazırlanmalı, rasyon değişikliklerinde mutlaka bir veteriner hekime danışılmalıdır. Barınakların havadar, temiz ve rahatça hareket edebilecekleri genişlikte olması tırnak sağlığı açısından önemlidir.

Hastalık ve Dayanıklılık Durumu

Piedmontese sığırları, her türlü zorlu tabiat ve iklim koşullarına üstün uyum sağlayan, dayanıklı bir ırktır. Sert tırnak ve güçlü bacak yapıları sayesinde sarp arazilerde kolayca otlayabilirler. Siyah pigmentli derileri ve beyaz postları, güneş ışınlarına karşı koruma sunar. Bu koyu pigmentasyon göz hastalıklarına, göz kanserine ve ektoparazitlere karşı direnç sağlar. Buzağıları dirençli olup buzağı ishallerine çok az rastlanır. Düzenli aşılama programları uygulanmalı, şüpheli hastalık durumlarında mutlaka veteriner hekime danışılmalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Piedmontese ülkemizde kırmızı et açığını kapatmak ve karkas verimini artırmak amacıyla melezleme çalışmalarında başarıyla kullanılmaktadır. İlk olarak 2000'de Ağrı'nın Eleşkirt ilçesindeki suni tohumlama projesiyle yetiştiricilere tanıtılmıştır. Ülkemizde yapılan araştırmalarda, Siyah Alaca ineklerin Piedmontese spermalarıyla tohumlanmasıyla doğan melez tosunlar (PixSA), 280 günlük yoğun besi sonunda 518,86 kg canlı ağırlık ve 312,81 kg soğuk karkas ağırlığına ulaşmıştır. Melezlerin karkas etlenme derecesi SEUROP sisteminde U+ (çok iyinin üzeri), yağlanma derecesi ise 2+ (az yağlı-yağsız arası) olarak saptanmıştır. F1 melez danalar, 16 aylıkken 400-440 kg karkas et ağırlığı ve %66-68 randımana ulaşarak besiciliğe katkı sağlamaktadır.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Piedmontese etinin kolesterol ve doymuş yağ oranı nasıldır?

Piedmontese eti yağsız olup, kolesterol ve toplam yağ oranları bakımından hindi ve derisiz tavuk etinden dahi daha düşüktür. Bu özellikleri sebebiyle kalp sağlığı dostu kırmızı et olarak kabul edilmektedir ve Amerikan Kalp Derneği tarafından onaylanmıştır.

Çift kaslılık özelliği ne anlama gelmektedir?

Çift kaslılık, hayvanda kas büyümesini sınırlayan myostatin proteininin inaktif olmasına neden olan doğal bir gen mutasyonudur. Bu gen mutasyonu sayesinde sığırların kalça, boyun ve omuz bölgelerinde aşırı yağlanma olmaksızın yoğun kas lifi ve üstün et gelişimi şekillenir.

Bu ırkta güç doğum problemi yaşanır mı?

Hayır, Piedmontese buzağıları doğumda ince ve uzun bir vücut yapısına sahip oldukları için güç doğum oranları düşüktür. Erkek buzağılar ortalama 41-43 kg, dişiler ise 39 kg ağırlığında doğar ve ineklerin kolay doğum yeteneği sayesinde doğumlar sorunsuz gerçekleşir.

Piedmontese ineklerinin süt verimi nasıldır?

Etçi sığır ırkları arasında en yüksek süt verimine sahip ırklardan biri olan Piedmontese inekleri, yılda ortalama 2000-2500 kg süt üretmektedir. Sütünün yüksek kalitedeki kazein yapısı sayesinde İtalya'da Castelmagno ve Bra gibi peynirlerin yapımında tercih edilmektedir.

Buzağılar doğduklarında hangi renkte olur?

Piedmontese buzağıları doğduklarında açık kızıl-sarı veya açık kahverengi tonlarında bir posta sahiptirler. Doğumdan birkaç ay sonra bu renk açılarak ergin hayvanların kalıcı rengi olan porselen beyazı ve gri-beyaz tonlarına dönüşür.

Piedmontese (Piemontese)