Arpada Ekim Derinliği Sıra Arası ve Tohum İlaçlama Ayarı

Arpa tarımı, Türkiye genelinde tarla ziraati ve hayvansal besleme zinciri içerisinde buğdayın ardından en büyük paya sahip ikinci tarımsal faaliyettir. Hayvancılık işletmelerinin kaliteli yem ihtiyacını karşılamada başat rol oynayan arpa, aynı zamanda yüksek standartlı malt sanayisinin de can damarı konumundadır. Tarlada hedeflenen yüksek dekar verimine ve dolgun dane yapısına ulaşabilmenin temel şartı, ekim derinliği, sıra arası mesafe ve mibzer kalibrasyonu gibi mekanizasyon parametrelerinin kusursuz bir şekilde ayarlanmasıdır. Bununla birlikte, arpa tohumlarının çimlenme safhasından itibaren toprakta ve tohumda saklı bulunan patojenlere karşı korunması, doğru tohum ilaçlama tekniklerinin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu yazımızda, arpa ekiminde derinlik ve sıra arası yönetimini, mibzer çalışma tekniklerini ve tohum ilaçlamasında dikkat edilmesi gereken güvenlik kurallarını ele alıyoruz.

Arpada İdeal Ekim Derinliği

Arpa ekiminde tohumun toprak altına bırakılacağı derinlik, tohumun toprak neminden hızlıca faydalanmasını ve firesiz çimlenerek toprak yüzeyine çıkmasını doğrudan belirler. Arpanın kök sistemi serin iklim tahılları içerisinde görece yüzlek bir karakter gösterdiğinden, erken gelişim evrelerinde toprağın üst katmanındaki besin ve nem dengesine bağımlıdır. Bu nedenle kışlık ve yazlık ekimlerde farklı derinlik normlarının uygulanması bitki fizyolojisi açısından bir zorunluluktur.

Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Trakya Tarım verilerine göre arpa ekiminde hedeflenen derinlik normları şunlardır:

Kışlık arpa ekimlerinde derinlik: Tohumların 4-6 cm derinliğe bırakılması önerilir.
Yazlık arpa ekimlerinde derinlik: Tohumların 3-4 cm derinliğe ekilmesi tavsiye edilir.
Tohum boyutu ve derinlik ilişkisi: Dolgun ve iri tohumlar çıkış gücü yüksek olduğundan derinlik sınırının üst noktasında ekilebilir.
Genel ekim derinliği aralığı: Arpada derinlik ayarı tarlanın fiziksel yapısına göre 3-6 cm arasında tutulur.

Derin ve Yüzlek Ekimin Sonuçları

Ekim derinliğinin tarlanın yapısına ve iklim koşullarına uygun olarak ayarlanmaması, çimlenme yüzdesini düşürerek tarlada düzensiz ve zayıf bir bitki örtüsü oluşturur. Hem önerilenden daha derine hem de daha yüzeye yapılan ekimler arpa bitkisinin erken vejetatif gelişimini doğrudan baltalamaktadır. Sürüm tekniklerinde yapılacak küçük bir derinlik hatası dahi sezon sonunda ciddi rekolte kayıplarına neden olabilir.

Tohum yatağı derinliğinin hatalı ayarlanması durumunda karşılaşılan olumsuz sonuçlar şunlardır:

Aşırı derin kışlık ekimlerin etkisi: Derine ekim kışlık arpalarda tohumun toprak yüzeyine çıkış süresini geciktirir.
Aşırı derin yazlık ekimlerin etkisi: Yazlık ekimde tohumun çok derine düşmesi topraktaki havalanmayı aksatır ve çimlenmeyi engeller.
Aşırı yüzlek ekimlerin riskleri: Yüzeyde kalan veya çok sığ ekilen tohumlar yeterli neme ulaşamadığı için çimlenemeden kuruyabilir.
Serpme ekimde yaşanan derinlik hataları: Serpme yöntemde tohumların bir kısmı açıkta kalırken bir kısmı çok derine düşerek düzensiz çıkış oluşturur.

Kuru Toprakta Derinlik Kararı

Yarı kurak ve kurak tarım arazilerinde sonbahar yağışlarının gecikmesi, tohum yatağındaki nem miktarının (tavının) kritik seviyelerin altına düşmesine sebep olur. Bu gibi durumlarda, tohumun çimlenebilmesi için toprak altındaki nem dengesi titizlikle analiz edilerek ekim derinliği revize edilmelidir. Kuru topraklarda yapılacak hatalı bir derinlik seçimi, tohumun alatavda (yetersiz nemde) kalıp çürümesine yol açabilir.

Kuru koşullarda ve nem yetersizliğinde ekim derinliği yönetiminde uygulanan kurallar şunlardır:

Nemli tabakaya ulaşma hedefi: Kuru topraklarda çimlenme için yeterli nemi bulabilmek amacıyla ekim derinliği 5-6 cm civarında seçilir.
Baskılı mibzerlerin kullanımı: Kurak ve yarı kurak bölgelerde tohumun nemli toprakla temasını artırmak için baskılı mibzerler tercih edilmelidir.
Alatav koşullarında ekimin ertelenmesi: Toprakta çimlenmeye yetmeyecek kadar yetersiz nem (alatav) varsa ekim yağış sonrasına ertelenmelidir.
Erken kuraklığa karşı yüzlek kök koruması: Arpanın yüzlek kökleri derindeki sudan faydalanamadığından erken gelişim için nemli tabakaya ekim şarttır.

Sıra Arası Mesafe Seçenekleri

Arpa bitkilerinin sıra arası mesafesi, metrekaredeki optimum başak sıklığını oluşturarak birim alandaki su, ışık ve besin elementi kullanımını doğrudan etkiler. Sıra arası aralığın gereğinden geniş tutulması tarlada boşluklar yaratarak yabancı ot gelişimini hızlandırırken, çok dar tutulması ise bitki saplarının incelmesine ve yatmaya neden olur. Bu doğrultuda, sıra arası mesafe tarlanın sulu ya da kuru olması durumuna göre ayarlanmalıdır.

Tarımsal araştırmalarda ve tescil denemelerinde uygulanan bazı sıra arası mesafe parametreleri şunlardır:

Tescil denemelerindeki standart sıra arası: Bölge verim ve tescil denemelerinde sıra arası mesafe genellikle 20 cm olarak ayarlanmaktadır.
Parsel mibzeri uygulamalarındaki parsel arası: Konya ve Eskişehir bölge verim denemelerinde parsel aralarında 35 cm mesafe bırakılmaktadır.
Sıra arası sıklık ve yabancı ot kontrolü: Sıra arası mesafenin dar tutulması yabancı otların güneş ışığı almasını engelleyerek ot baskısını azaltır.
Kardeşlenme gücüne göre sıra arası: Kardeşlenmenin yüksek olduğu taban ve sulu arazilerde ekim daha seyrek ve sıra arası geniş tutulabilir.

Mibzer Ayarı ve Ekim Hızı

Mekanize ekim işlemlerinde yüksek başarı sağlamak, mibzerin mekanik kalibrasyonuna ve traktörün çalışma hızına doğrudan bağlıdır. Mibzerin tohum ve gübre dağıtıcı dişlileri, ekilecek arpa çeşidinin bin dane ağırlığı ve dolgunluğuna göre ayarlanmalıdır. Ekim esnasında traktörün aşırı hızlı sürülmesi tohumların derinlik dengesini bozarak tarlada düzensiz çıkış derinliklerine yol açar.

Ekim operasyonlarında makine kullanımı ve çalışma hızına dair dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

Düz mibzerlerin tercih edildiği alanlar: Kıyı bölgelerimizde ekim işlemlerinde genellikle düz mibzerlerin kullanılması uygundur.
Baskılı mibzerlerin tercih edildiği alanlar: Kurak ve yarı kurak iç bölgelerimizde tohum yatağını sıkıştıran baskılı mibzerler kullanılmalıdır.
Toprak hazırlığında ikileme hızı: Ekim öncesi son tohum yatağı hazırlığında kullanılan ikileme aletlerinin hızı saatte 8-12 km olmalıdır.
Toprak devirme ve pulluk hızı: Ön bitki artıklarını gömmek için pullukla yapılan birlemede hız saatte 4-7 km arasında tutulmalıdır.

Mekanize ekim operasyonlarında dekar başına tohum miktarı dekar dozu = (metrekareye hedeflenen dane × bin dane ağırlığı) ÷ 100 formülü ile hesaplanarak mibzer üzerinde hassas şekilde ayarlanır.

Tohum İlaçlaması Neye Karşı Koruma Sağlar?

Tohum ilaçlaması, arpa yetiştiriciliğinde tohum ve toprak kaynaklı fungal patojenlerin gelişimini engelleyen en ekonomik ve etkin koruma yöntemidir. Tohumun dış kabuğuna veya iç dokularına yerleşmiş olan mantar sporları, çimlenme esnasında aktif hale geçerek fidelerin zayıflamasına veya doğrudan ölümüne neden olmaktadır. Bu nedenle tescilli çeşitlerin ve kaliteli sertifikalı tohumların ekim öncesinde mutlaka uygun fungisit etken maddeleri ile muamele edilmesi gerekir.

Tohum ilaçlama teknolojileri ve koruyucu muamelelerin arpa bitkisine sağladığı koruma alanları şunlardır:

Fide yanıklığı patojenlerine karşı koruma: Tohum kaplaması, çimlenen dane üzerinde fide yanıklığı oluşturan fungal etmenleri engeller.
Kök ve kökboğazı çürüklüğü savunması: Toprakta yaşayan zararlı mantar sporlarının genç arpa fidelerinin köklerine nüfuz etmesini önler.
Tohum kaynaklı çizgi hastalığı kontrolü: Tohumun hem yüzeyinde hem de içinde yer alan çizgisel yaprak lekesi etmenlerini bloke eder.
Erken dönem yaprak yanıklığı koruması: Tohum muamelesi sayesinde bitki gelişiminin ilk haftalarında yaprak hastalıkları baskılanır.

Rastık ve Sürmede Tohum İlaçlamasının Rolü

Arpa üretiminde dane kalitesini ve rekolteyi tamamen sıfırlayabilen en tehlikeli hastalıkların başında rastık hastalıkları gelmektedir. Rüzgar ve mekanik etkilerle kolayca yayılan rastık sporları, tarladaki sağlıklı başakları da enfekte ederek bir sonraki sezonun tohumluğunu tamamen kullanılamaz hale getirebilmektedir. Bu hastalıkların kontrolünde tohum ilaçlamasının rolü benzersizdir.

Rastık hastalıklarının özellikleri ve tohum ilaçlamasının bu hastalıklar üzerindeki doğrudan etkileri şunlardır:

Arpa kapalı rastığı hastalığı: Buğday sürmesine benzeyen bu hastalıkta hastalıklı bitkinin daneleri katı ve siyah rastık parçaları haline gelir.
Kapalı rastıkla mücadelede tohum ilaçlaması: Kapalı rastık hastalığına karşı ekim öncesinde arpa tohumları koruyucu ilaçlarla mutlaka ilaçlanmalıdır.
Arpa açık rastığı hastalığı: Hasta bitkinin başaklarının tamamen siyah bir toz kitlesi haline geldiği ve rüzgarla yayıldığı hastalıktır.
Açık rastıkla mücadelede tohum sınırlaması: Açık rastık hastalığının ilaçlı mücadelesi olmadığından sadece dayanıklı çeşit ekimi ve ekim nöbeti uygulanır.

İlaçlı Tohumun Saklanması ve Güvenliği

Tohum ilaçlamasında kullanılan fungisit ve koruyucu kimyasallar, patojenleri yok etmeye yönelik son derece güçlü ve toksik etken maddeler barındırmaktadır. Bu nedenle ilaçlanmış arpa tohumlarının elleçlenmesi, depolanması ve ekimi esnasında hayati önem taşıyan güvenlik prosedürlerinin harfiyen uygulanması gerekir.

UYARI: İlaçlanmış, tohum kaplama teknolojisi uygulanmış veya kimyasal muameleye tabi tutulmuş arpa tohumları KESİNLİKLE hayvansal tüketim amacıyla (yemlik olarak) veya insan gıdası olarak kullanılmamalıdır! Bu tohumlar, koruyucu ilaçların barındırdığı toksik maddeler nedeniyle geviş getiren hayvanlarda, kanatlılarda veya diğer çiftlik canlılarında feci zehirlenmelere, organ yetmezliklerine ve toplu hayvan ölümlerine yol açar. Yem fabrikalarında veya işletmelerde hiçbir suretle ilaçlı tohum kırma ve ezme makinelerine sokulmamalıdır.

İlaçlı arpa tohumlarının saklanması ve güvenlik tedbirlerine dair uyulması gereken kurallar şunlardır:

Yetkisiz kişilerin erişiminin engellenmesi: İlaçlı tohum torbaları çocukların, çiftlik hayvanlarının ve evcil hayvanların ulaşamayacağı kilitli alanlarda tutulmalıdır.
Rutubetsiz kuru ortamlarda depolama: İlaçlanmış tohumluğun çimlenme gücünü kaybetmemesi için depoların nemsiz, havadar ve serin olması gerekir.
Koruyucu ekipman kullanımı: Tohumların mibzere doldurulması ve taşınması esnasında mutlaka koruyucu eldiven ve maske kullanılmalıdır.
Tohum torbalarının işaretlenmesi: Üzerinde ilaçlı tohum uyarısı ve kuru kafa sembolü bulunan orijinal etiketli torbalar kullanılmalı, gıda çuvallarıyla karıştırılmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arpa kaç cm derine ekilir?

Arpa ekim derinliği kışlık ekimlerde 4-6 cm, yazlık ekimlerde ise 3-4 cm olmalıdır. Tohumun büyüklüğüne ve toprağın nem durumuna göre bu derinlik 3-6 cm arasında ayarlanır.

Arpa sıra arası kaç cm olmalı?

Arpa yetiştiriciliğinde standart tarla şartlarında sıra arası mibzerle ekimde genellikle 12.5-20 cm arasında değişmektedir; tescil denemelerinde ise sıra arası mesafe 20 cm olarak uygulanır.

Arpa tohumu ilaçlanmalı mı?

Evet, arpa kapalı rastığı ve kökboğazı çürüklüğü gibi tohum ve toprak kaynaklı tehlikeli mantari hastalıklara karşı koruma sağlamak için ekim öncesinde tohumların mutlaka ilaçlanması gerekir.

İlaçlı arpa hayvana verilir mi?

Hayır, kimyasal ilaçlarla muamele edilmiş arpa tohumları kesinlikle hayvanlara yem olarak verilmemelidir. Bu tohumların yemlik olarak kullanılması hayvanlarda feci zehirlenmelere ve toplu ölümlere yol açar.

Arpa derin ekilirse çıkar mı?

Arpa tohumları 6 cm'den daha derine ekildiğinde çimlenen filizlerin toprak yüzeyine çıkışı gecikir ve enerjisi tükenen zayıf fideler toprak altında ölebilir. Bu durum tarlada ciddi çıkış firesine ve seyrekleşmeye neden olur.