کاشت و پرورش زیتون: راهنمای کامل از نهال تا برداشت
راهنمای کامل پرورش درخت زیتون: آبوهوا و خاک، ارقام، فاصله کاشت، آبیاری، کوددهی، هرس، آفات و بیماری‌ها، برداشت و میزان محصول.
درخت زیتون (Olea europaea) درختی همیشه‌سبز، کم‌توقع و بسیار مقاوم به خشکی است که در ایران از رودبار و طارم و منجیل تا گرگان، قم، فارس و خوزستان کاشته می‌شود. برای محصول خوب، چهار چیز مهم است: انتخاب رقم مناسب منطقه، فاصله کاشت درست، آبیاری در زمان‌های حساس و هرس ملایم. این راهنما همه مراحل را خلاصه میکند و هر بخش به یک مقاله کامل‌تر پیوند دارد.
آب‌وهوای مناسب
- تابستان گرم و خشک و زمستان ملایم.
- درخت بالغ سرمای کوتاه تا حدود ۷− تا ۱۰− درجه را تحمل میکند؛ نهال جوان از حدود ۵− درجه آسیب میبیند.
- برای گل‌دادن به چند هفته سرمای ملایم زمستانه (شب‌های زیر ۱۰ درجه) نیاز دارد؛ به همین دلیل در مناطق خیلی گرم، گلدهی ضعیف‌تر است.
- گرمای تابستان را اگر آب کافی داشته باشد به‌خوبی تحمل میکند.
خاک
زیتون در خاک‌های سبک، آهکی و سنگلاخی رشد میکند و تا حدی شوری را تحمل میکند. مهم‌ترین شرط، زهکشی خوب است؛ ماندن آب پای ریشه باعث پوسیدگی آن می‌شود.
ارقام
ارقام بومی مهم ایران زرد، روغنی و ماری هستند و ارقام خارجی رایج کرونیکی، آربکین، مانزانیلا، کنسروالیا و آمیگدالولیا.
کاشت و فاصله
نهال را در پاییز (مهر و آبان) در مناطق معتدل، یا اواخر زمستان و اوایل بهار (اسفند تا فروردین) در مناطق سردتر بکارید. فاصله سنتی ۷ × ۷ تا ۸ × ۸ متر، در باغ‌های متراکم آبی ۶ × ۴ یا ۵ × ۵ متر و در سیستم فوق‌متراکم حدود ۴ × ۱٫۵ متر است.
آبیاری
نهال در دو تابستان اول هفتهای یک بار آبیاری عمیق میخواهد. درخت بالغ با آبیاری قطرهای، به‌ویژه در زمان گلدهی و تشکیل میوه و در اواخر تابستان که روغن در میوه جمع می‌شود، چند برابر بیشتر محصول میدهد.
کوددهی
مهم‌ترین عنصر نیتروژن است و بعد پتاسیم و بور. کود دامی پوسیده در زمستان، کود نیتروژنه در اواخر زمستان و بهار و محلول‌پاشی بور پیش از گلدهی داده می‌شود. در پاییز کود نیتروژنه ندهید.
هرس
هرس اصلی بعد از برداشت، در اواخر زمستان و اوایل بهار پس از رفع خطر سرمای شدید انجام می‌شود. هدف، ورود نور به داخل تاج و تجدید شاخه‌های بارده است. زیتون روی شاخه‌های سال قبل میوه میدهد، پس هرس شدید محصول سال بعد را کم میکند.
آفات و بیماری‌ها
مهم‌ترین آفت‌ها مگس میوه زیتون، پسیل زیتون، شپشک‌ها و پروانه زیتون هستند. بیماری‌های اصلی لکه طاووسی، گره زیتون، پژمردگی ورتیسیلیومی و پوسیدگی ریشه است.
برداشت
زیتون سبز برای کنسرو و شور در شهریور و مهر، و زیتون روغنی از مهر تا آذر برداشت می‌شود. بهترین روغن از میوه‌ای به دست می‌آید که از سبز به بنفش تغییر رنگ داده و ظرف ۲۴ ساعت به کارخانه رسیده باشد.
چند سال بعد بار میدهد؟
نهال قلمهای یا پیوندی معمولاً ۳ تا ۵ سال بعد بار میدهد و در ۸ تا ۱۲ سالگی به محصول کامل می‌رسد. درخت بالغ در سال خوب معمولاً ۱۵ تا ۵۰ کیلوگرم میوه دارد.
همه راهنماهای زیتون
- کاشت زیتون در مناطق مختلف
- ارقام زیتون
- کاشت نهال زیتون و زیتون در گلدان
- کاشت زیتون با هسته و قلمه
- کوددهی زیتون
- آبیاری زیتون
- هرس زیتون
- آفات زیتون
- بیماری‌های زیتون
- درخت زیتون بدون میوه
- زمان برداشت زیتون
- روغن‌کشی زیتون
- درخت زیتون چند ساله بار میدهد
- سودآوری باغ زیتون
پرسش‌های متداول
درخت زیتون کی میوه میدهد؟
نهال قلمهای یا پیوندی ۳ تا ۵ سال پس از کاشت و نهال بذری ۸ تا ۱۵ سال بعد.
بهترین زمان کاشت زیتون چه موقع است؟
پاییز در مناطق معتدل و اواخر زمستان تا اوایل بهار در مناطق سردسیر.
فاصله کاشت درخت زیتون چقدر است؟
۷ × ۷ تا ۸ × ۸ متر در باغ سنتی، ۶ × ۴ یا ۵ × ۵ متر در باغ متراکم و حدود ۴ × ۱٫۵ متر در فوق‌متراکم.
آیا زیتون در مناطق سردسیر رشد میکند؟
در مناطقی که سرمای زمستان زیر ۸− تا ۱۰− درجه نمیرود و با ارقام مقاوم و جای محافظتشده بله؛ در سرمای شدیدتر آسیب میبیند.
درخت زیتون چقدر آب میخواهد؟
نهال در تابستان هفتهای ۲۰ تا ۳۰ لیتر و درخت بالغ با آبیاری قطرهای در اوج تابستان روزانه ۵۰ تا ۱۵۰ لیتر، بسته به اندازه و آبوهوا.
راهنماهای TarlaTapan بر توصیه‌های عملی و آزموده‌شده در مزرعه تکیه دارند. برای اصلاحات و پیشنهادها به این نشانی بنویسید: info@tarlatapan.tr.