Yeni Dikilen Fidan Neden Kurur? Fidan Tutmamasının Nedenleri

Özenle seçilip dikilen bir fidanın ilkbaharda sürmemesi veya yazın yapraklarını sarartıp kuruması, bahçe sahiplerinin en sık yaşadığı hayal kırıklıklarından biridir. Fidanın tutmamasının arkasında çoğu zaman tek bir neden değil, sökümden dikime kadar yapılan birkaç küçük hata vardır. İyi haber şu ki bu nedenlerin büyük kısmı önlenebilir ve kurumuş gibi görünen fidanların bir kısmı aslında hâlâ canlıdır.

Fidan Tuttu mu, Canlı mı? Nasıl Anlaşılır?

Fidanı sökmeden veya kesmeden önce canlı olup olmadığı kontrol edilmelidir:

• Kabuk testi: Gövdenin veya dalın kabuğu tırnakla ya da çakıyla hafifçe kazınır. Altındaki doku yeşil ve nemliyse o bölge canlıdır. Kahverengi ve kuruysa ölmüştür.
• Bu test önce dal uçlarından başlayıp aşağıya doğru yapılır. Uçlar kuru, alt kısımlar yeşilse fidanın yalnızca bir kısmı kurumuştur.
• Esneklik: Canlı ince dallar bükülünce esner; ölü dallar kuru bir sesle kırılır.
• Tomurcuklar: Canlı tomurcuklar dolgun ve serttir, kesildiğinde içi yeşildir. Ölü tomurcuklar kuru ve kahverengidir.

İlkbaharda bazı fidanlar diğerlerinden geç sürer. Gövde yeşil ve tomurcuklar canlı olduğu sürece, geç süren fidan için en az mayıs sonuna kadar beklemek gerekir.

Fidanın Kurumasının Başlıca Nedenleri

1. Köklerin Kuruması

Açık köklü fidanlarda en yaygın nedendir. Fidanlıktan söküldükten sonra köklerin birkaç saat güneşte veya rüzgârda kalması bile ince saçak köklerin ölmesine yol açabilir. Taşıma sırasında kökleri sarılmamış, günlerce bekletilmiş fidanlar tutsa bile zayıf sürer.

Önlem: Kökler sökümden dikime kadar nemli çuval veya talaşla sarılı tutulmalı, dikimden önce birkaç saat suda bekletilmelidir.

2. Yanlış Dikim Derinliği

• Fidan çok derine dikildiğinde kök boğazı ve aşı yeri toprağa gömülür; bu bölge çürüyebilir.
• Çok sığ dikildiğinde kökler yüzeyde kalır ve çabuk kurur.
• Fidan, fidanlıkta bulunduğu derinlikte dikilmeli, aşı yeri toprak seviyesinin üzerinde kalmalıdır.

3. Köklerde Hava Boşluğu

Çukur doldurulurken toprak kökler arasına iyi yerleşmezse kökler hava boşluklarında kalır ve kurur. Doldurma sırasında fidanın hafifçe sallanması, toprağın bastırılması ve bol can suyu verilmesi bu boşlukları kapatır.

4. Susuzluk

Dikimden sonraki ilk yaz, fidanın kökleri henüz yeni toprağa yayılmamıştır. Bu dönemde düzenli sulanmayan fidanlar, özellikle sıcak ve kurak bölgelerde, yapraklarını sarartır, kıvırır ve kurur. Yaprakların gün ortasında solup akşam toparlanması da su sıkıntısının erken işaretidir.

5. Aşırı Sulama ve Su Birikmesi

Sürekli ıslak toprakta ve su biriken çukurlarda kökler hava alamaz ve çürür. Killi topraklarda açılan çukur, adeta bir saksı gibi su toplayabilir. Kökleri çürüyen fidan da susuz kalmış gibi kurur. Bu yüzden fidan kuruyunca körü körüne daha fazla su vermek doğru değildir; önce toprağın nemi kontrol edilmelidir.

6. Gübre Yanığı

Dikim çukuruna taze ahır gübresi veya yoğun kimyasal gübre konması, ya da dikimden hemen sonra kuru toprağa gübre verilmesi körpe kökleri yakar. Bu fidanlar genellikle ilkbaharda biraz sürüp ardından aniden kurur.

7. Budamanın Yapılmaması

Kökleri kesilmiş bir fidanın tepesi hiç budanmazsa, sınırlı kökler bütün dalları ve yaprakları besleyemez. Fidan, sürgünlerinin bir kısmını kurutarak dengeyi kendisi kurmaya çalışır. Dikim budaması bu dengeyi baştan sağlar.

8. Yanlış Zamanda Dikim

Açık köklü fidanların tomurcuklar patladıktan sonra, ilkbahar sonunda dikilmesi tutma oranını büyük ölçüde düşürür. Toprak donmuşken veya çamur halindeyken yapılan dikim de köklere zarar verir.

9. Bölgeye Uygun Olmayan Tür veya Anaç

Kışı sert geçen bir bölgede dona hassas bir türün, kireçli ve ağır bir toprakta kirece dayanıksız bir anacın kullanılması fidanın birkaç yıl içinde zayıflayıp kurumasına yol açabilir.

10. Zararlılar ve Mekanik Hasar

• Fareler ve köstebekler kökleri kemirebilir.
• Tavşanlar ve keçiler gövde kabuğunu yiyebilir.
• Çapa ve çim biçme makinesi gövdeyi yaralayabilir.
• Gövdeyi sıkan bağlar, gövde kalınlaştıkça kabuğu boğabilir.

Gövde etrafında kabuğu tamamen soyulmuş bir halka varsa, o noktanın üzerindeki kısım genellikle kurur.

Kurumaya Başlayan Fidan Nasıl Kurtarılır?

• Önce kabuk testiyle fidanın hangi kısmının canlı olduğu belirlenir.
• Toprak 10-15 cm derinlikte kontrol edilir: kuruysa derin sulama yapılır, çok ıslaksa sulama durdurulur ve su birikiyorsa drenaj sağlanır.
• Kurumuş dal uçları, canlı dokunun hemen üzerinden kesilir. Bu, kalan kökün daha az tepeyi beslemesini sağlar.
• Fidan dibine malç serilerek toprağın nemi korunur.
• Gübre yanığından şüpheleniliyorsa toprak bol suyla yıkanır, yeni gübre verilmez.
• Gövde yalnızca dipte canlıysa ve fidan aşılıysa, aşı yerinin altından çıkan sürgünlerin anaçtan geldiği unutulmamalıdır; bu sürgünler aşılı çeşidi değil, anacı verir.

Gövdenin tamamı kahverengi ve kuruysa fidan ölmüştür. Bu durumda fidan sökülür, ölümün nedeni bulunur ve bir sonraki dikim mevsiminde aynı hata tekrarlanmadan yeni fidan dikilir.

Fidan Dikildikten Sonra Ne Yapılır?

Kurumayı önlemek için dikimden sonraki adımlar şunlardır:

• Bol can suyu verilir ve fidan çevresine sulama çanağı yapılır.
• Dikim budaması yapılır.
• Rüzgârlı yerlerde fidan, gövdeyi sıkmayan bir bağla kazığa bağlanır.
• Fidan dibine malç serilir.
• İlk yıl boyunca toprak nemi düzenli kontrol edilerek derin sulama yapılır.
• Fidan dibi yabancı otlardan temiz tutulur.
• Kemirgen ve hayvan zararına karşı gövde korunur.

İlgili Rehberler

• Ağaç ve fidan dikimi ne zaman yapılır?
• İyi fidan nasıl seçilir?
• Yeni dikilen fidan nasıl sulanır?
• Fidan budaması ne zaman ve nasıl yapılır?
• Fidanlara ne zaman gübre verilir?
• Badem fidanı dikimi ve tozlayıcı seçimi

Sıkça Sorulan Sorular

Yeni dikilen fidan neden kurur?

En yaygın nedenler sökümden dikime kadar köklerin kuruması, yanlış dikim derinliği, köklerde hava boşluğu kalması, ilk yaz yetersiz veya aşırı sulama, dikim çukuruna konan taze gübre ve dikim budamasının yapılmamasıdır.

Fidan tuttu mu nasıl anlaşılır?

Gövde veya dal kabuğu tırnakla hafifçe kazındığında altındaki doku yeşil ve nemliyse fidan canlıdır. İlkbaharda tomurcukların şişip sürmesi de fidanın tuttuğunu gösterir. Bazı fidanlar geç sürdüğü için mayıs sonuna kadar beklemek gerekebilir.

Fidan yaprakları neden kurur?

Fidan yapraklarının kuruması genellikle susuzluk, aşırı sulamaya bağlı kök çürümesi, gübre yanığı veya kök hasarından kaynaklanır. Önce toprağın nemi kontrol edilmeli, ardından sulama ve gübreleme düzeni gözden geçirilmelidir.

Kurumuş fidan tekrar yeşerir mi?

Gövdenin bir kısmı canlıysa fidan yeniden sürebilir. Kurumuş dal uçları canlı dokuya kadar kesilir, sulama düzenlenir. Gövdenin tamamı kahverengi ve kuruysa fidan ölmüştür ve yeniden yeşermez.

Yeni dikilen fidan budanır mı?

Evet, çoğu meyve fidanında dikimden sonra dikim budaması yapılır. Kökleri kesilmiş fidanın tepesinin de kısaltılması kök ile tepe arasındaki dengeyi kurar ve fidanın tutma şansını artırır.