Buzağılarda İshal Neden Olur, Nasıl Önlenir?
Buzağı dönemindeki kayıpların başında ishal gelir. İyi haber şu: ishalin büyük bölümü, doğumdan sonraki ilk günlerde yapılan doğru uygulamalarla önlenebilir.
İshalin başlıca nedenleri
Buzağı ishali tek bir hastalık değil, bir belirtidir. Nedenler iki grupta toplanır: enfeksiyöz olanlar (E. coli, rotavirus, coronavirus, cryptosporidium gibi etkenler) ve yönetim kaynaklı olanlar. Yönetim kaynaklı nedenlerin başında yetersiz veya geç verilen ağız sütü, kirli biberon ve kova, soğuk-nemli altlık ve ani süt değişimleri gelir.
Ağız sütü: ilk saatler altın değerinde
Buzağı, bağışıklık maddelerini plasenta üzerinden alamaz; tamamını ağız sütünden (kolostrum) alır. Bağırsağın bu maddeleri emme yeteneği doğumdan sonra hızla azalır. Bu yüzden:
- İlk ağız sütü doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede, tercihen ilk 1-2 saat içinde verilmeli.
- İlk gün toplamda buzağının canlı ağırlığının yaklaşık %10'u kadar kolostrum hedeflenmeli.
- Kolostrum kalitesinden emin değilseniz veterinerinizden kolostrometre ile ölçüm konusunda destek alın.
Barınak ve hijyen
İshal etkenlerinin çoğu dışkıyla bulaşır. Buzağı bölmesinin kuru ve temiz tutulması, her buzağıya ayrı biberon/kova kullanılması ve doğum bölmesinin her doğumdan sonra temizlenmesi bulaşmayı ciddi ölçüde azaltır. Altlık elinizi bastırdığınızda nem hissettiriyorsa değişme vakti gelmiş demektir.
İshal başladığında ne yapmalı?
İshalli buzağıda en büyük tehlike su ve mineral kaybıdır. Süt kesilmez; ek olarak elektrolit çözeltisi verilir. Buzağı emme refleksini kaybettiyse, ayağa kalkamıyorsa veya gözleri çökmüşse vakit kaybetmeden veteriner çağrılmalıdır. Kendi başınıza antibiyotik kullanmayın; ishallerin önemli bölümü viral kaynaklıdır ve antibiyotik işe yaramadığı gibi tabloyu ağırlaştırabilir.
Sürü düzeyinde korunma
Gebe ineklerin doğumdan önceki dönemde aşılanması (bölgenize uygun program için veterinerinize danışın), doğum bölmesi hijyeni ve kolostrum yönetimini yazılı bir rutine bağlamak, ishal vakalarını sürü genelinde azaltmanın en etkili yoludur. Sürünüzdeki doğumları ve aşıları düzenli kaydetmek için Sürü gibi bir dijital takip uygulamasından da yararlanabilirsiniz.
