Ağaç Dikimi Ne Zaman Yapılır? Fidan Dikimi Adım Adım

Bir ağacın bahçede onlarca yıl sağlıklı yaşaması, büyük ölçüde dikim gününde yapılanlara bağlıdır. Yanlış zamanda, yanlış derinlikte veya kötü hazırlanmış bir çukura dikilen fidan ya tutmaz ya da yıllarca zayıf kalır. Bu yazıda süs ağaçları, çalılar ve meyve fidanları için geçerli olan genel dikim kurallarını ele aldık. Badem, ceviz ve zeytin gibi türlere özgü dikim aralıkları ve çeşit seçimini ayrı yazılarda anlattık.

Ağaç Dikimi Hangi Ayda Yapılır?

Yaprağını döken ağaç ve fidanlar için en uygun dikim dönemi, yaprak dökümünden sonra başlayan ve tomurcuklar uyanmadan önce biten dinlenme dönemidir:

• Sonbahar dikimi (kasım-aralık): en çok önerilen dönemdir. Toprak hâlâ biraz ılıktır, kış yağışları fidanın köklerini toprağa oturtur. Fidan ilkbahara kadar yeni kök oluşturmaya başlar ve büyüme dönemine daha güçlü girer.
• Kış sonu ve ilkbahar başı dikimi (şubat-mart): kışı çok sert ve toprağı uzun süre donan bölgelerde tercih edilir. Tomurcuklar patlamadan dikim tamamlanmalıdır.
• Toprak donmuş, karla kaplı veya çamur halindeyken dikim yapılmaz.

Saksılı (kaplı) fidanlar ise kök topraklarıyla birlikte dikildiği için yılın çoğu döneminde dikilebilir. Ancak yaz sıcağında dikilen saksılı fidanlar çok daha fazla sulama ister; bu yüzden onlar için de sonbahar ve ilkbahar en uygun dönemlerdir.

Yaprağını dökmeyen ağaçlar ve çit bitkileri (leylandi, mazı, defne gibi) için sonbahar başı ve ilkbahar en uygun dönemlerdir.

Fidan Seçimi

• Fidan sağlıklı, gövdesi düzgün ve kabuğu yarasız olmalıdır.
• Kökler bol, saçak köklü ve taze olmalı, kurumuş veya çürümüş olmamalıdır.
• Aşılı fidanlarda aşı yeri sağlam ve iyi kaynamış olmalıdır.
• Saksılı fidanlarda kökler saksının içinde aşırı sarmal yapmış ve sıkışmış olmamalıdır.
• Ağacın yetişkin boyu, bahçedeki yere, binaya, duvara ve komşu sınırına göre düşünülmelidir.

Fidan Çukuru Ne Büyüklükte Açılır?

Çukurun büyüklüğü, kök kütlesine ve toprağın yapısına göre belirlenir:

• Çukur, kök kütlesinin genişliğinin en az 2-3 katı genişliğinde açılır.
• Derinlik, kök kütlesinin yüksekliği kadar olmalıdır. Çok derin açılan çukurun dibine gevşek toprak doldurulursa toprak zamanla çöker ve fidan derine gömülmüş olur.
• Meyve ve süs fidanları için çoğu bahçede 50-60 cm genişlik ve 40-50 cm derinlik yeterlidir. Ağır topraklarda daha geniş çukur açılır.
• Çukurun kenarları ve dibi kazmayla gevşetilir; özellikle killi topraklarda düz ve sıkışık çukur duvarları köklerin dışarı yayılmasını engeller.
• Çıkarılan üst toprak ile alt toprak ayrı yığılır.

Çıplak Köklü Fidan Nasıl Dikilir?

• Fidanın kökleri dikimden önce birkaç saat suda bekletilerek nemlendirilir.
• Kırık, ezik ve çürük kökler temiz bir makasla kesilir; çok uzun kökler hafifçe kısaltılır.
• Çukurun ortasına küçük bir toprak tümseği yapılır.
• Fidan, kökleri bu tümseğin üzerine her yöne yayılacak şekilde yerleştirilir.
• Destek kazığı gerekiyorsa köklere zarar vermemek için fidan yerleştirilmeden önce çakılır.
• Çukur, iyi çürümüş kompost veya ahır gübresiyle karıştırılmış üst toprakla doldurulur. Taze gübre köklere doğrudan değmemelidir.
• Doldurma sırasında fidan hafifçe sallanarak toprağın kökler arasına girmesi sağlanır.
• Toprak ayakla hafifçe bastırılır.

Saksılı Fidan Nasıl Dikilir?

• Fidan saksısıyla birlikte iyice sulanır.
• Saksı dikkatlice çıkarılır. Kökler saksının şeklini almış ve sarmal yapmışsa dış kökler elle hafifçe açılır.
• Fidan, kök toprağının üst yüzeyi bahçe toprağıyla aynı seviyede olacak şekilde çukura yerleştirilir.
• Çukur toprakla doldurulur, bastırılır ve sulanır.

Dikim Derinliği ve Aşı Yeri

Fidanın dikim derinliği, en sık yapılan hatalardan biridir:

• Fidan, fidanlıkta veya saksıda bulunduğu derinlikte dikilir. Gövdedeki toprak izi bu seviyeyi gösterir.
• Aşılı fidanlarda aşı yeri, yani gövdedeki hafif kalınlaşma veya dirsek, toprak seviyesinin en az 5-10 cm üzerinde kalmalıdır. Aşı yeri toprağa gömülürse üstteki çeşit kök salabilir veya aşı yeri çürüyebilir.
• Çok derine dikilen fidanın gövdesi çürüyebilir, çok sığ dikilen fidanın kökleri kuruyabilir.

Can Suyu ve Destek

• Dikimden sonra fidanın çevresine, suyun dağılmasını önlemek için toprakla küçük bir çanak yapılır.
• Fidana bol miktarda can suyu verilir; bu su, toprağı köklerin çevresine oturtur ve hava boşluklarını kapatır.
• Rüzgârlı yerlerde fidan, gövdeyi sıkmayan yumuşak bir bağla destek kazığına bağlanır. Bağ, gövde kalınlaştıkça gevşetilmelidir.
• Fidan dibine ağaç kabuğu veya saman malç serilmesi, nemi korur ve yabancı otları azaltır.

Dikimden Sonraki İlk Yıl

• Sonbaharda dikilen fidanlar kış yağışlarıyla beslenir; kurak geçen kışlarda ara sıra sulama gerekebilir.
• İlkbahar ve yaz aylarında fidan, toprak kurudukça derin sulanır. İlk yıl fidanın en çok susuzluk çektiği dönemdir.
• Fidan dibi yabancı otlardan temiz tutulur.
• Meyve fidanlarında dikimden sonra şekil budaması yapılır.
• İlk yıl yoğun kimyasal gübre verilmez; körpe kökler yanabilir.

Fidan Bakımının Temel Adımları

Fidan dikimi, bakımın yalnızca ilk adımıdır. Bir fidanın sağlıklı bir ağaca dönüşmesi için ilk yıllarda şu konulara dikkat etmek gerekir. Her birini ayrı yazılarımızda ayrıntılı anlattık.

Doğru Fidanı Seçmek

Fidan, bölgenin kış soğuğuna, geç don riskine ve toprağına uygun tür, çeşit ve anaçtan seçilmelidir. İyi bir fidanın gövdesi düzgün ve yarasız, kökleri bol ve taze, aşı yeri sağlam olur. Açık köklü fidan ekonomik ama yalnızca kış döneminde dikilebilir; tüplü fidan daha pahalı ama tutma oranı yüksektir.

Sulama

Yeni dikilen fidanın en kritik dönemi ilk yazdır. Seyrek ama derin sulama, yani kök bölgesinin tamamını ıslatan sulama yapılmalıdır. Toprağın 10-15 cm derinlikte kuruyup kurumadığı kontrol edilerek karar verilir. Aşırı sulama da en az susuzluk kadar zararlıdır.

Budama

Meyve fidanlarının çoğunda dikimden sonra bir dikim budaması yapılır. Bu budama, kökleri kesilmiş fidanda kök ile tepe arasındaki dengeyi kurar ve ağacın ilk dallarının yüksekliğini belirler. İlk 3-4 yılda yapılan şekil budaması ise ağacın sağlam iskeletini oluşturur.

Gübreleme

Dikim çukuruna yalnızca iyi yanmış ahır gübresi veya kompost konur; taze gübre ve yoğun kimyasal gübre körpe kökleri yakar. Fidan ilkbaharda sürmeye başladıktan sonra ölçülü gübreleme yapılır ve gübre gövdeye değil, gövdeden uzağa verilir.

Fidanın Tutup Tutmadığını Takip Etmek

İlkbaharda tomurcukların sürmesi fidanın tuttuğunu gösterir. Geç süren fidanlarda kabuk hafifçe kazınarak altındaki dokunun yeşil olup olmadığı kontrol edilir. Yeni dikilen fidanların kurumasının en yaygın nedenleri köklerin kuruması, yanlış dikim derinliği, sulama hataları ve gübre yanığıdır.

11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü

Türkiye'de 11 Kasım, Milli Ağaçlandırma Günü olarak kutlanır. Bu tarih, sonbahar dikim döneminin tam ortasına denk gelir ve fidan dikimi için gerçekten uygun bir zamandır. Bu dönemde belediyeler ve kamu kurumları fidan dağıtımı ve dikim etkinlikleri düzenleyebilir. Kendi bahçenize veya ortak alanlara fidan dikerken, yetişkin ağacın boyunu ve yayılacağı alanı, binalara, altyapıya ve elektrik hatlarına olan mesafesini önceden düşünmek gerekir.

İlgili Rehberler

• İyi fidan nasıl seçilir?
• Yeni dikilen fidan nasıl sulanır?
• Fidan budaması ne zaman ve nasıl yapılır?
• Fidanlara ne zaman gübre verilir?
• Yeni dikilen fidan neden kurur?
• Meyve bahçesi kurarken yapılan 7 hata

Sıkça Sorulan Sorular

Ağaç dikimi ne zaman yapılır?

Yaprağını döken ağaçlar için en uygun dikim zamanı, yaprak dökümünden sonra kasım-aralık ayları veya tomurcuklar uyanmadan önce şubat-mart aylarıdır. Saksılı fidanlar yılın çoğu döneminde dikilebilir, ama sonbahar ve ilkbahar en iyisidir.

Fidan çukuru ne kadar derin olmalı?

Çukur, kök kütlesinin yüksekliği kadar derin, genişliğinin ise en az 2-3 katı geniş açılır. Çoğu bahçe fidanı için 50-60 cm genişlik ve 40-50 cm derinlik yeterlidir. Çok derin açılıp gevşek toprakla doldurulan çukur zamanla çöker.

Fidan dikerken gübre konur mu?

Çukura iyi çürümüş kompost veya ahır gübresi, üst toprakla karıştırılarak konabilir. Taze gübre ve yoğun kimyasal gübre köklere doğrudan değmemelidir; körpe kökleri yakabilir.

Aşılı fidan nasıl dikilir?

Aşılı fidan, aşı yeri toprak seviyesinin en az 5-10 cm üzerinde kalacak şekilde dikilir. Aşı yeri toprağa gömülürse üstteki çeşit kök salabilir veya aşı yerinde çürüme görülebilir.

Dikilen fidan ne sıklıkla sulanır?

Dikimden hemen sonra bol can suyu verilir. Sonbaharda dikilen fidanlar kış yağışlarıyla beslenir. İlkbahar ve yazda, özellikle ilk yıl, toprak kurudukça haftada bir iki kez derin sulama yapılır.