Fidan Seçimi Nasıl Yapılır? İyi Fidan Nasıl Anlaşılır?

Bir meyve ağacı onlarca yıl yaşar ve bu süre boyunca verimini, sağlığını ve bakım ihtiyacını büyük ölçüde dikim günü toprağa giren fidan belirler. Zayıf, hastalıklı veya bölgeye uygun olmayan bir fidan, en iyi bakıma rağmen yıllarca sorun çıkarır. Bu yüzden fidan seçimi, bahçe kurmanın en önemli adımlarından biridir. Bu yazıda meyve ve süs fidanı alırken dikkat edilecek noktaları ele aldık; fidanın nasıl dikileceğini ise ayrı yazımızda anlattık.

Önce Bölgeye Uygun Tür ve Çeşidi Seçin

Fidan alırken ilk soru "hangi fidan iyi" değil, "bu bahçede hangi fidan iyi yetişir" olmalıdır:

• İklim: Kışın en düşük sıcaklık, ilkbahar geç donları ve yaz sıcaklığı türe göre sınırlayıcıdır. Örneğin geç dona hassas türler, ilkbaharda don gören çukur arazilerde verim vermeyebilir.
• Soğuklama ihtiyacı: Elma, armut, kiraz gibi türlerin çiçek açabilmesi için kışın belirli bir süre soğuk görmesi gerekir. Kışı çok ılık geçen bölgelerde düşük soğuklama ihtiyacı olan çeşitler seçilmelidir.
• Toprak: Ağır, su tutan, kireçli veya tuzlu topraklar bazı türlere uygun değildir. Anaç seçimi bu sorunların bir kısmını çözebilir.
• Tozlanma: Bazı meyve çeşitleri kendine kısırdır, yani meyve tutması için yakınında uygun bir tozlayıcı çeşit bulunmalıdır.
• Amaç: Ev bahçesi mi, ticari bahçe mi, taze tüketim mi, kurutmalık mı? Çeşit buna göre seçilir.

En güvenilir bilgi, bölgedeki ilçe tarım müdürlüklerinden ve çevredeki başarılı bahçelerden alınır.

Aşılı Fidan ve Anaç Nedir?

Meyve fidanlarının çoğu aşılıdır. Aşılı fidan iki parçadan oluşur:

• Anaç: Fidanın kök kısmıdır. Ağacın boyunu, toprağa ve kuraklığa dayanıklılığını, bazı hastalıklara direncini ve ne kadar erken meyveye yatacağını belirler.
• Kalem (çeşit): Aşıyla anacın üzerine eklenen kısımdır. Meyvenin cinsini, rengini, tadını ve olgunlaşma zamanını belirler.

Aşı yeri, fidan gövdesinin alt kısmında hafif bir kalınlaşma veya dirsek olarak görülür. Aynı çeşit, farklı anaçlar üzerinde çok farklı boyda ve karakterde ağaç verebilir:

• Bodur anaçlar küçük, erken meyveye yatan, ama destek ve iyi bakım isteyen ağaçlar verir.
• Yarı bodur anaçlar orta boy ve dengeli ağaçlar verir.
• Kuvvetli (çöğür) anaçlar büyük, uzun ömürlü ve kurağa daha dayanıklı ama geç meyveye yatan ağaçlar verir.

Tohumdan yetiştirilen aşısız fidanlar çoğu meyve türünde ana ağaca benzemeyen, kalitesi belirsiz meyveler verir ve geç meyveye yatar.

Açık Köklü Fidan mı, Tüplü Fidan mı?

Fidanlar satışta iki şekilde bulunur:

• Açık (çıplak) köklü fidan: Fidanlıktan dinlenme döneminde sökülüp kökleri toprak olmadan satılır. Daha ekonomiktir, taşıması kolaydır ve kökler görülerek kontrol edilebilir. Ancak yalnızca yaprak dökümünden sonra ve tomurcuklar uyanmadan önce, yani kasım-mart arasında dikilebilir. Kökler kurumaya karşı çok hassastır.
• Tüplü (saksılı, kaplı) fidan: Kökleri bir torba veya saksı içinde toprağıyla birlikte satılır. Dikim sırasında kökler zarar görmediği için tutma oranı yüksektir ve dikim mevsimi daha geniştir. Daha pahalıdır; uzun süre saksıda kalmış fidanlarda kökler saksının içinde dolanıp sarmal yapmış olabilir.

Geniş bir bahçe kurulacaksa ve dikim zamanı uygunsa açık köklü fidan ekonomik bir seçimdir. Az sayıda fidan alınacaksa veya dikim mevsimi dışında dikim yapılacaksa tüplü fidan daha güvenlidir.

İyi Fidan Nasıl Anlaşılır?

Fidan alırken şu özellikler kontrol edilmelidir:

• Gövde: Düzgün, dik, yarasız ve ezik olmayan bir gövde. Kabuk canlı ve parlak olmalıdır; hafifçe tırnakla kazındığında altındaki doku yeşil görünmelidir.
• Kökler: Bol, saçak köklü, taze ve nemli kökler. Kurumuş, kararmış, çürümüş, ur veya şişlik taşıyan kökler kötü işarettir.
• Aşı yeri: Sağlam, iyi kaynamış, çatlaksız aşı yeri.
• Tomurcuklar: Dolgun ve canlı tomurcuklar. Dinlenme döneminde satılan fidanlarda tomurcuklar patlamış ve sürgün vermiş olmamalıdır.
• Hastalık ve zararlı: Gövdede kabuklu bit, yarada zamk akıntısı, köklerde kök uru gibi belirtiler olmamalıdır.
• Boy ve kalınlık: Çok ince ve çok uzun fidanlar yerine, dengeli boyda ve gövdesi kalemden kalın, sağlıklı fidanlar tercih edilir. Aşırı büyük fidan her zaman daha iyi değildir; genç ve sağlıklı fidan yeni yerine daha kolay uyum sağlar.
• Tüplü fidanda: Saksının dibinden çıkan kalın kökler ve saksı içinde sarmal yapmış kökler, fidanın uzun süre saksıda beklediğini gösterir.

Sertifikalı Fidan Nedir?

Sertifikalı fidan, resmi denetimden geçmiş, çeşidinin doğruluğu ve belirli hastalıklardan arî olduğu belgelenmiş fidandır. Sertifikalı fidanın üzerinde çeşit, anaç ve üretici bilgilerini içeren bir etiket bulunur. Özellikle ticari bahçelerde sertifikalı fidan kullanmak, yıllar sonra çeşidin yanlış çıkması veya virüslü fidan nedeniyle yaşanacak kayıpların önüne geçer. Sertifikalı fidanla bahçe kuran üreticilere zaman zaman devlet desteği verilir; güncel destek bilgisi il ve ilçe tarım müdürlüklerinden öğrenilmelidir.

Fidan Nereden Alınır?

• Ruhsatlı ve bilinen fidanlıklar en güvenilir kaynaktır.
• Fidanın çeşit ve anaç bilgisi mutlaka sorulmalı, mümkünse etiketli fidan alınmalıdır.
• Pazarda ve yol kenarında, nereden geldiği belli olmayan fidanlardan kaçınılmalıdır.
• İnternetten alınan açık köklü fidanların kargo süresince köklerinin kurumaması için iyi paketlenmiş olması gerekir.
• Belediyeler ve Orman Genel Müdürlüğü, özellikle 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü gibi dönemlerde süs ve orman fidanı dağıtımı yapabilir.

Fidan Aldıktan Sonra Dikime Kadar

• Açık köklü fidanların kökleri nemli çuval veya talaşla sarılır, güneşte ve rüzgârda bırakılmaz.
• Dikim hemen yapılamayacaksa fidanlar, kökleri toprağa gömülecek şekilde gölge bir yerde geçici olarak bir hendeğe yatırılır.
• Dikimden önce kökler birkaç saat suda bekletilerek tazelenir.
• Tüplü fidanlar dikime kadar düzenli sulanır.

İlgili Rehberler

• Ağaç ve fidan dikimi ne zaman yapılır?
• Yeni dikilen fidan nasıl sulanır?
• Fidan budaması ne zaman ve nasıl yapılır?
• Fidanlara ne zaman gübre verilir?
• Yeni dikilen fidan neden kurur?
• Ceviz fidanı ne zaman dikilir?
• Badem fidanı dikimi ve tozlayıcı seçimi

Sıkça Sorulan Sorular

İyi fidan nasıl seçilir?

İyi fidanın gövdesi düzgün ve yarasız, kökleri bol, saçaklı ve taze, aşı yeri sağlam ve tomurcukları canlı olur. Fidan bölgenin iklimine ve toprağına uygun tür, çeşit ve anaçtan seçilmeli, mümkünse ruhsatlı bir fidanlıktan etiketli olarak alınmalıdır.

Açık köklü fidan mı tüplü fidan mı?

Açık köklü fidan daha ekonomiktir ve kökleri görülerek kontrol edilebilir, ama yalnızca kasım-mart arasında dikilebilir. Tüplü fidan daha pahalıdır, ancak kökleri zarar görmediği için tutma oranı yüksektir ve daha geniş bir dönemde dikilebilir.

Aşılı fidan ne demek?

Aşılı fidan, kökünü veren anaç ile meyve çeşidini veren kalemin aşıyla birleştirilmesinden oluşan fidandır. Anaç ağacın boyunu ve dayanıklılığını, kalem ise meyvenin cinsini ve kalitesini belirler.

Sertifikalı fidan nedir?

Sertifikalı fidan, resmi denetimden geçmiş, çeşidinin doğruluğu ve belirli hastalıklardan arî olduğu belgelenmiş fidandır. Üzerinde çeşit, anaç ve üretici bilgisini gösteren etiket bulunur.

En iyi meyve fidanı hangisi?

Her bahçe için en iyi meyve fidanı farklıdır. Bölgenin kış soğukları, geç don riski, toprak yapısı, tozlanma ihtiyacı ve yetiştirme amacı birlikte değerlendirilmelidir. Çevredeki başarılı bahçeler ve ilçe tarım müdürlükleri en güvenilir yol göstericidir.