Susam Hastalık ve Zararlıları: Solgunluk, Kök Çürüklüğü ve Susam Güvesi

Susam tarlasında birdenbire solan ve kuruyan bitkiler, çoğu zaman topraktan gelen bir hastalığın işaretidir. Bu hastalıkların önemli bir kısmı da fazla su ve su birikmesiyle tetiklenir. Bu yazıda susamda görülen başlıca hastalık ve zararlıları, belirtilerini ve önlemleri anlatıyoruz.

Susamda Ekonomik Zarar Yapan Sorunlar

• Solgunluk (fusarium solgunluğu).
• Kök ve kök boğazı çürüklükleri, kömür çürüklüğü.
• Yaprak lekeleri.
• Fitoplazma kaynaklı çiçek yeşillenmesi (fillodi).
• Susam güvesi ve kapsül kurtları.
• Yaprak biti, yaprak pireleri ve diğer emici zararlılar.

Solgunluk ve Kök Çürüklüğü

Solgunluk, topraktaki bir mantarın bitkinin iletim demetlerini tıkamasıyla ortaya çıkar. Bitkinin bir yanındaki yapraklar sararır ve solar, zamanla bütün bitki kurur. Gövde kesildiğinde iletim dokusunda kahverengi renk değişimi görülür. Kök ve kök boğazı çürüklüklerinde ise kök boğazında kararma ve çürüme olur; bitki birden solar ve devrilir. Sıcak ve kurak dönemlerde görülen kömür çürüklüğünde gövdenin alt kısmında gri-siyah renk ve küçük siyah noktalar oluşur.

Fazla Sulamanın Hastalık Riski

Susamda toprak kaynaklı hastalıkların büyük kısmı, fazla ve düzensiz sulamayla ilişkilidir. Su biriken, ağır ve havasız topraklarda kökler zayıflar ve mantarlar kolayca bitkiye girer. Ayrıca kuraklık ile bol sulamanın art arda gelmesi bitkiyi strese sokar ve hastalığa açık hâle getirir. Kontrollü sulama ve iyi drenaj, susamda hastalıkla mücadelenin temelidir.

Yaprak Lekeleri

Nemli ve sıcak dönemlerde susam yapraklarında farklı mantar ve bakterilerin yol açtığı kahverengi, köşeli veya yuvarlak lekeler görülebilir. Ağır durumlarda yapraklar sararır ve dökülür, bitki zayıflar. Sık ekim, yağmurlama sulama ve hastalıklı bitki artıklarının tarlada bırakılması yaprak hastalıklarını artırır.

Emici Zararlılar

Yaprak bitleri, yaprak pireleri ve beyaz sinek, susam yapraklarından özsu emerek bitkiyi zayıflatır. Bazı yaprak pireleri, susamda çiçeklerin yeşil yaprak benzeri yapılara dönüştüğü ve kapsül oluşmadığı fillodi hastalığına yol açan fitoplazmayı taşır. Fillodili bitkiler ürün vermez. Bu nedenle yaprak pirelerinin yoğunluğu izlenmeli, hastalıklı bitkiler erken dönemde tarladan çıkarılmalıdır.

Susam Güvesi ve Kapsül Kurtları

Susam güvesinin larvaları, sürgün uçlarındaki yaprakları birbirine bağlayarak içinde beslenir, çiçekleri ve kapsülleri deler. Kapsül içindeki daneleri yiyerek doğrudan verim kaybına yol açar. Yeşil kurt gibi bazı kelebek larvaları da kapsüllere zarar verebilir. Kapsül döneminde yapılan zarar, susamda en önemli zararlı kaynaklı kayıptır.

Tarlada İzleme ve Eşik

• Tarla haftada en az bir kez farklı noktalarından gezilir.
• Solan bitkiler ve kök boğazları kontrol edilir.
• Sürgün uçları, çiçekler ve kapsüller larva zararı yönünden incelenir.
• Yaprak altlarında yaprak biti ve yaprak piresi aranır.
• Fillodi belirtisi gösteren bitkiler not edilir.

Mücadeleye, zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğini aştığında karar verilir. İlaçlama gerekiyorsa yalnız susamda ruhsatlı ilaçlar, etiket talimatına uygun olarak ve tarım teşkilatının önerisiyle kullanılmalıdır.

Kültürel Önlemler ve Münavebe

• Sertifikalı, sağlıklı tohum kullanmak; tohum yoluyla taşınan hastalıklara karşı gerekiyorsa ilaçlı tohum tercih etmek.
• Ağır ve su tutan tarlalara susam ekmemek.
• Sulamayı kontrollü yapmak, su birikmesini önlemek.
• Solgunluğa dayanıklı çeşit seçmek.
• Hastalıklı bitkileri tarladan çıkarmak, artıkları toprağa iyice karıştırmak.
• Aynı tarlaya üst üste susam ekmemek; birkaç yıllık münavebe yapmak.

Mücadelede Zamanlama

Susam güvesi ve kapsül kurtlarıyla mücadelede zamanlama çok önemlidir. Larvalar sürgün uçlarına ve kapsüllerin içine girdikten sonra ilaçlardan korunurlar. Bu yüzden mücadele, larvalar küçükken ve yoğunluk artmaya başladığında yapılmalıdır. Çiçeklenme döneminde yapılacak her uygulamada arılar ve diğer tozlayıcılar düşünülmeli, uygulama akşam saatlerinde yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Susamda hangi hastalıklar görülür?

Solgunluk, kök ve kök boğazı çürüklükleri, kömür çürüklüğü, yaprak lekeleri ve fitoplazma kaynaklı fillodi görülebilir.

Susam neden solar?

En sık sebep toprak kaynaklı solgunluk ve kök çürüklüğüdür; bu hastalıklar fazla su ve su birikmesiyle artar.

Susam güvesi nedir?

Larvaları sürgün uçlarında, çiçeklerde ve kapsüllerde beslenen, kapsül içindeki daneleri yiyerek verim kaybına yol açan bir zararlıdır.

Susamda fillodi nedir?

Yaprak pirelerinin taşıdığı fitoplazmanın yol açtığı, çiçeklerin yeşil yaprak benzeri yapılara dönüştüğü ve kapsül oluşmadığı bir hastalıktır.

Susamda ilaçlama ne zaman yapılır?

Zararlı yoğunluğu eşiği aştığında, larvalar küçükken, ruhsatlı ilaçlarla ve etiket talimatına uygun olarak yapılır.