Susam Gübreleme: Hangi Gübre, Ne Zaman, Ne Kadar?

Susam, besin ihtiyacı orta düzeyde olan bir bitkidir. Ama gübrelemesi yanlış yapıldığında ya verim düşer ya da bitki gereğinden fazla boylanıp yatar. Bu yazıda susamın nasıl gübreleneceğini anlatıyoruz.

Susamın Besin Maddesi İhtiyacı

Susam, gelişmesi ve kapsül doldurması için azot, fosfor ve potasyuma ihtiyaç duyar. Azot, yaprak ve gövde gelişimi ile kapsül sayısını etkiler. Fosfor, kök gelişimi, çiçeklenme ve tohum oluşumu için önemlidir. Potasyum ise su dengesini düzenler, hastalıklara dayanıklılığı artırır ve dane dolumunu destekler. Susam yağ bitkisi olduğu için kükürt de yağ ve protein sentezinde rol oynar.

Taban Gübresi ve Ekimle Verilenler

Fosforun tamamı ve azotun bir kısmı ekimden önce veya ekimle birlikte taban gübresi olarak verilir. Potasyum, toprak analizi gerektiriyorsa yine bu aşamada uygulanır. Fosfor toprakta hareketsiz olduğu için toprağa karıştırılmalı veya mibzerle tohuma yakın ama tohumu yakmayacak şekilde verilmelidir. Susam tohumu çok küçük ve hassas olduğu için gübrenin doğrudan tohumla temas etmemesine dikkat edilmelidir.

Azotun Bölünerek Verilmesi

Azotun tamamını ekimde vermek yerine, bir kısmını ekimde, kalanını çiçeklenme öncesinde vermek daha verimlidir. Çiçeklenme öncesi verilen azot, bitkinin en çok besin ihtiyacı duyduğu döneme denk gelir ve kapsül sayısını artırır. Bu uygulama ayrıca azotun yıkanarak kaybolmasını azaltır. Kaynaklarda susam için önerilen toplam azot miktarı genellikle dekara birkaç kilogramdır; kesin miktar toprak analizine göre belirlenmelidir.

Fazla Azotun Boylanma ve Yatma Etkisi

Susama fazla azot verildiğinde bitki aşırı boylanır, gövde incelir ve yaprak gelişimi artar. Bu durum yatma riskini yükseltir. Yatan susamda kapsüller toprağa değer, hasat zorlaşır ve dane kaybı artar. Ayrıca fazla azot olgunlaşmayı geciktirir ve bazı hastalıklara karşı hassasiyeti artırabilir. Susamda hedef, sağlıklı ama aşırı büyümemiş bir bitkidir.

Fosfor ve Potasyum

Fosfor eksikliğinde fideler yavaş gelişir, çiçeklenme gecikir ve kapsül sayısı azalır. Potasyum eksikliğinde yaprak kenarlarında sararma ve kuruma görülür, bitki kuraklığa ve hastalıklara karşı daha hassas olur. Fosfor ve potasyumun yeterli olması, azotun etkisini dengeler ve bitkinin daha dengeli gelişmesini sağlar. Hafif ve kumlu topraklarda potasyum eksikliği daha sık görülür.

İkinci Üründe Gübreleme Farkı

İkinci ürün susam, buğday hasadından sonra ekilir. Bu durumda önceki buğday için verilen gübrenin bir kısmı toprakta kalmış olabilir. Ayrıca ikinci ürün susam daha kısa bir sürede büyüdüğü için toplam besin ihtiyacı ana ürüne göre biraz daha düşüktür. Buğday anızı toprağa karıştırıldığında ayrışma sırasında topraktaki azotun bir kısmını geçici olarak bağlayabilir; bu da başlangıç azotunun önemini artırır.

Toprak Analizinin Yeri

Susamda doğru gübre miktarını belirlemenin en güvenilir yolu toprak analizidir. Analiz, topraktaki yarayışlı fosfor ve potasyumu, organik maddeyi, pH'yı ve tuzluluğu gösterir. Tuzlu topraklarda susam iyi gelişmediği için analiz, tarlanın susama uygun olup olmadığını değerlendirmeye de yardım eder. Analiz sonuçları tarım müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine yorumlatılmalıdır.

Gübrelemede Sık Yapılan Hatalar

• Toprak analizi yapmadan gübre atmak.
• Azotun tamamını ekimde vermek.
• Yatma riskini düşünmeden yüksek dozda azot vermek.
• Gübreyi tohumla doğrudan temas edecek şekilde vermek.
• Fosfor ve potasyumu ihmal etmek.
• İkinci üründe önceki üründen kalan besini hesaba katmamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Susama hangi gübre atılır?

Ekimde fosforlu ve azotlu taban gübresi, çiçeklenme öncesinde azotlu üst gübre verilir. Potasyum toprak analizine göre eklenir.

Susama azot ne zaman verilir?

Azotun bir kısmı ekimde, kalanı çiçeklenme öncesinde verilir.

Fazla gübre susama zarar verir mi?

Fazla azot bitkiyi boylandırır, yatmaya ve olgunlaşmanın gecikmesine yol açar.

İkinci ürün susamda gübreleme farklı mı?

Önceki üründen kalan besin hesaba katılır ve toplam ihtiyaç biraz daha düşüktür. Başlangıç azotu önemlidir.

Susamda toprak analizi şart mı?

Şart değildir, ama doğru gübre miktarını gösterir ve tarlanın susama uygunluğunu değerlendirmeye yardım eder.