Soya Gübreleme Programı: Azot, Fosfor ve Mikro Besinler

Soya baklagil olduğu için gübrelemesi buğday veya mısırdan farklıdır. Doğru aşılanmış bir soya tarlası, azotunun büyük kısmını havadan kendisi bağlar. Bu yüzden soyada gübrelemenin sırrı, azotu azaltıp diğer besinleri ihmal etmemektir. Bu yazıda soya gübreleme programını anlatıyoruz.

Baklagil Olması Gübrelemeyi Nasıl Değiştirir?

Soyanın köklerindeki nodüller, havadaki azotu bitkinin kullanabileceği hâle getirir. Başarılı bir aşılamayla soya, ihtiyaç duyduğu azotun önemli bir kısmını bu yolla karşılar. Bu nedenle soyada azotlu gübre ihtiyacı, mısır veya buğdaya göre çok daha azdır. Buna karşılık fosfor, potasyum ve bazı mikro besinler, hem bitki gelişimi hem de nodüllerin çalışması için önemlidir.

Başlangıç Azotunun Sınırlı Rolü

Tohum çimlendikten sonra nodüllerin oluşup azot bağlamaya başlaması birkaç hafta sürer. Bu süre içinde fide, topraktaki azotu kullanır. Toprağın azotu düşükse ekimle birlikte verilen küçük bir "başlangıç azotu" fidenin bu dönemi sağlıklı geçirmesine yardım eder. Kaynaklarda bu amaçla dekara birkaç kilogramlık sınırlı azot önerilir; kesin miktar toprak analizine göre belirlenmelidir.

Fazla Azotun Nodül Oluşumunu Baskılaması

Soyaya yüksek dozda azot verildiğinde bitki, topraktaki hazır azotu kullanmayı tercih eder ve nodül oluşturmaya ihtiyaç duymaz. Nodül sayısı azalır, var olan nodüller de daha az çalışır. Bu durumda üretici, bitkinin bedavaya bağlayacağı azotu parayla vermiş olur. Ayrıca fazla azot bitkinin boylanmasına ve yatma riskinin artmasına yol açar. Bu yüzden aşılanmış soya tarlasına üst gübre olarak yüksek dozda azot vermek çoğu zaman ters etki yapar.

Fosforun Kök ve Nodül Gelişimindeki Yeri

Fosfor, kök gelişimi, nodül oluşumu ve enerji taşınması için gereklidir. Fosfor eksikliğinde kökler zayıf gelişir, nodül sayısı azalır ve bitki yavaş büyür. Fosfor toprakta hareketsiz olduğu için ekimden önce veya ekimle birlikte, köke yakın olacak şekilde verilmelidir. Fosforun miktarı toprak analizindeki yarayışlı fosfor değerine göre belirlenir.

Potasyum ve Kükürt İhtiyacı

Potasyum, soyanın su dengesini düzenler, hastalıklara dayanıklılığı artırır ve dane dolumunu destekler. Potasyum eksikliğinde yaprak kenarlarında sararma ve kuruma görülür. Soya, dane ile birlikte önemli miktarda potasyum kaldırır. Kükürt ise protein yapımında rol oynar; protein oranı yüksek olan soyada kükürt eksikliği verim ve kaliteyi etkileyebilir. Kükürt, kükürt içeren gübrelerle birlikte kolayca verilebilir.

Demir ve Mangan Eksikliği Belirtileri

Kireçli ve yüksek pH'lı topraklarda soyada demir eksikliği sık görülür. Belirtisi, genç yapraklarda damarlar yeşil kalırken damar aralarının sararmasıdır; ağır durumlarda yapraklar beyazlaşabilir. Mangan eksikliğinde de benzer şekilde damar arası sararma görülür, ama belirtiler genellikle daha orta yapraklarda ortaya çıkar. Bu eksiklikler yapraktan uygulanan mikro besin gübreleriyle giderilebilir. Kireçli topraklarda demir eksikliğine dayanıklı çeşit seçmek de bir önlemdir.

Toprak Analizinin Yeri

Soyada ne kadar fosfor, potasyum ve mikro besin verileceğini belirlemenin en doğru yolu toprak analizidir. Analiz ayrıca toprağın pH'sını, kireç ve organik madde içeriğini de gösterir. Bu bilgiler, demir eksikliği riskini ve nodül oluşumu için toprağın uygunluğunu değerlendirmeye yardım eder. Analiz sonuçları tarım müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine yorumlatılmalıdır.

Gübrelemede Sık Yapılan Hatalar

• Aşılanmış soyaya yüksek dozda azot vermek.
• Fosfor ve potasyumu ihmal etmek.
• Fosforu yüzeye serpip toprağa karıştırmamak.
• Kireçli toprakta demir eksikliğini fark etmemek.
• Toprak analizi yapmadan gübre atmak.
• İkinci ürün soyada önceki buğdaydan kalan besini hesaba katmamak.

Sıkça Sorulan Sorular

Soyaya hangi gübre atılır?

Ekimde fosforlu ve gerekirse potasyumlu taban gübresi verilir. Azot, aşılanmış soyada yalnızca küçük bir başlangıç dozu olarak kullanılır.

Soyaya azot verilir mi?

Aşılanmış soyaya yüksek dozda azot verilmez, çünkü nodül oluşumunu baskılar. Toprak azotu düşükse küçük bir başlangıç azotu yeterlidir.

Soyada yapraklar neden sararır?

Kireçli toprakta demir eksikliği, aşılama başarısız olduğunda azot eksikliği veya potasyum eksikliği sararmaya yol açabilir.

Soyada demir eksikliği nasıl giderilir?

Yapraktan uygulanan demirli mikro besin gübreleriyle giderilebilir. Kireçli topraklarda dayanıklı çeşit seçmek de önlemdir.

Soya gübrelemesinde toprak analizi şart mı?

Şart değildir, ama en doğru gübre miktarını gösterir ve gereksiz masrafı önler.