Soya Bakterisi Nedir? Soyada Bakteri Aşılaması ve Nodül Kontrolü

Soyada verimi en ucuza ve en çok artıran uygulama bakteri aşılamasıdır. İlk kez soya ekilen bir tarlada aşılama yapılmazsa bitki azot açlığı çeker, sararır ve verim yarı yarıya düşebilir. Bu yazıda soya bakterisinin ne olduğunu, aşılamanın nasıl yapıldığını ve tarlada işe yarayıp yaramadığının nasıl anlaşılacağını anlatıyoruz.

Soya Neden Aşılanır?

Soya, baklagiller gibi kökleriyle ortak yaşayan bakteriler sayesinde havadaki azotu bağlayabilir. Bu sayede ihtiyaç duyduğu azotun büyük kısmını kendisi karşılar. Ancak bu ortak yaşam her bakteriyle kurulmaz; soya yalnızca kendisine özgü bakteri türleriyle nodül oluşturur. Türkiye topraklarında bu bakteriler doğal olarak bulunmaz. Bu yüzden soya ilk kez ekildiğinde bakterinin tohumla birlikte tarlaya taşınması gerekir. Buna bakteri aşılaması denir.

Rhizobium Bakterisi ve Nodül Oluşumu

Soyaya özgü bakteriler, Bradyrhizobium cinsine ait bakterilerdir ve halk arasında genel olarak "rhizobium" ya da "soya bakterisi" diye anılır. Tohum çimlendiğinde bu bakteriler kök tüylerinden içeri girer ve kök üzerinde küçük, yuvarlak şişkinlikler oluşturur. Bu şişkinliklere nodül denir. Nodüllerin içinde bakteriler havadaki azotu bitkinin kullanabileceği forma dönüştürür; bitki de karşılığında bakterilere şeker sağlar. Nodüller genellikle çıkıştan birkaç hafta sonra görülmeye başlar.

İlk Kez Soya Ekilen Tarlada Aşılama Zorunluluğu

• Daha önce hiç soya ekilmemiş tarlada aşılama zorunludur.
• Uzun yıllar soya ekilmemiş tarlada bakteri popülasyonu azalmış olabilir; aşılama tekrarlanmalıdır.
• Daha önce aşılı soya ekilmiş tarlada bakteri bir süre toprakta kalabilir, ama garantisi yoktur.
• Aşının maliyeti, sağladığı verim güvencesine göre çok düşüktür; bu yüzden her ekimde aşılama yapmak ucuz bir sigortadır.

Aşılama Nasıl Yapılır?

Bakteri aşısı, toz veya sıvı formda satılır. Uygulama şu adımlarla yapılır:

• Aşının son kullanma tarihi kontrol edilir; tarihi geçmiş aşı kullanılmaz.
• Aşı, satın alındığı andan kullanılana kadar serin ve gölge bir yerde saklanır.
• Tohum, gölge bir yerde temiz bir zemine veya karıştırma kabına serilir.
• Aşı, ambalajdaki talimata göre hazırlanır; toz aşılarda tohumun aşıyı tutması için az miktarda şekerli su veya yapıştırıcı kullanılabilir.
• Tohum ile aşı, her tohumun yüzeyi kaplanacak şekilde iyice karıştırılır.
• Aşılanan tohum gölgede kısa süre kurutulur ve aynı gün, mümkünse birkaç saat içinde ekilir.

Aşılamada Sık Yapılan Hatalar

• Aşıyı veya aşılı tohumu güneşte bırakmak; bakteriler güneş ışığında ve sıcakta ölür.
• Aşılı tohumu günlerce bekletmek.
• Aşıyı ilaçlı tohumla, ilaç ve aşı uyumunu kontrol etmeden karıştırmak.
• Aşıyı sıcak araç içinde veya güneş alan depoda saklamak.
• Tarihi geçmiş veya uygun koşullarda saklanmamış aşı kullanmak.
• Kuru ve çok sıcak toprağa ekip bakterilerin ölmesine yol açmak.

Aşılanan Soyada Azot İhtiyacı

Aşılama başarılı olduğunda soya, ihtiyacı olan azotun büyük kısmını kendisi bağlar. Bu yüzden aşılı soyaya yüksek dozda azotlu gübre verilmez. Fazla azot, bitkiyi "tembelleştirir"; toprakta hazır azot bulan bitki nodül oluşturmaya ihtiyaç duymaz ve nodül sayısı azalır. Ekimle birlikte verilen küçük bir başlangıç azotu, nodüller çalışmaya başlayana kadar fideye destek olabilir. Gübreleme ayrıntılarını "Soya Gübreleme" yazımızda anlatıyoruz.

Nodül Kontrolü: Tarlada Nasıl Bakılır?

Aşılamanın başarılı olup olmadığı, çıkıştan yaklaşık 4-6 hafta sonra tarlada kontrol edilebilir:

• Tarlanın farklı yerlerinden birkaç bitki seçilir.
• Bitkiler çekilerek değil, kürekle çevresindeki toprakla birlikte sökülür; çekmek nodülleri kökte koparır.
• Toprak suda hafifçe yıkanarak kökler açığa çıkarılır.
• Ana kök ve yan köklerdeki nodüller sayılır; özellikle ana kökün üst kısmında nodül bulunması iyi bir işarettir.
• Bitki başına yeterli sayıda nodül görülüyorsa aşılama başarılıdır.

Pembe İç: Nodülün Çalıştığının İşareti

Nodülün varlığı tek başına yeterli değildir; nodülün çalışıp çalışmadığı da kontrol edilmelidir. Bunun için birkaç nodül bıçakla ikiye kesilir. Çalışan, azot bağlayan bir nodülün içi pembe veya kırmızımsı renktedir. Bu renk, nodül içindeki ve kandaki hemoglobine benzeyen bir maddeden gelir. İçi beyaz, gri veya yeşilimsi olan nodüller azot bağlamıyordur. Nodüllerin çoğu beyaz veya hiç nodül yoksa, bitki azot açlığı çekebilir; bu durumda yaprakların açık yeşil veya sarımsı renge döndüğü görülür. Böyle bir tarlada ertesi ekimde aşılamaya ve aşının saklanma koşullarına daha fazla dikkat edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Soya bakterisi nedir?

Soya bakterisi, soyanın köklerinde nodül oluşturarak havadaki azotu bağlayan, soyaya özgü Bradyrhizobium bakterileridir.

Soyada bakteri aşılaması şart mı?

İlk kez soya ekilen tarlada şarttır. Aşılama yapılmazsa bitki azot bağlayamaz ve verim büyük ölçüde düşer.

Aşılı tohum ne kadar bekletilir?

Aşılı tohum aynı gün, mümkünse birkaç saat içinde ekilmelidir. Güneşte ve sıcakta bekletilmemelidir.

Nodülün çalıştığı nasıl anlaşılır?

Nodül ikiye kesildiğinde içi pembe veya kırmızımsıysa çalışıyordur. İçi beyaz veya yeşilimsi nodül azot bağlamaz.

Aşılanan soyaya azot verilir mi?

Yüksek dozda verilmez; fazla azot nodül oluşumunu baskılar. Küçük bir başlangıç azotu yeterlidir.