İçeriğe geç
11°C
Hayvan Sağlığı

Sığırda Nabız, Ateş ve Solunum: Normal Değerler ve Ölçüm

Büyükbaş hayvancılıkta sığır ve buzağıların normal ateş, nabız ve solunum değerleri, klinik ölçüm yöntemleri ile rumen hareketlerinin takibi.

Muhammet Elma 8 Ağustos 2026 Güncellendi: 14 Kasım 2026 8 dk okuma
Sığırda Nabız, Ateş ve Solunum: Normal Değerler ve Ölçüm

Sağlıklı bir ineğin ateşi (rektal vücut ısısı) 38,3-39,3 °C, buzağının ise biraz daha yüksek, 38,5-39,5 °C arasındadır. Yetişkin sığırda nabız dakikada 60-80, solunum dakikada 10-30'dur. Bu değerlerin dışına çıkmak hastalığın ilk işaretidir; aşağıda her değerin nasıl ölçüleceği ve hangi değerde veteriner çağrılacağı anlatılıyor.

Reklam

Neden Normal Değerleri Bilmek Gerekir?

Sığırların vital (yaşamsal) değerlerini bilmek, sürüde baş gösteren hastalıkların henüz klinik belirtiler tam olarak yerleşmeden önce fark edilmesini sağlar. Özellikle kuru dönemden laktasyona geçiş evresi (periparturient/geçiş dönemi), süt ineklerinin metabolik ve enfeksiyöz hastalıklara karşı en hassas ve kırılgan olduğu zaman dilimidir. Bu dönemde ortaya çıkan metritis, klinik mastitis ve hipokalsemi gibi bozuklukların erken teşhisi, hayvanın günlük rektal vücut ısısının, solunumunun ve genel davranışlarının yakından izlenmesiyle mümkündür.

Normal değerlerin bilinmesi yetiştiriciye şu kritik avantajları sağlar:

  • Hastalığın erken, belirtiler belirginleşmeden fark edilmesi.
  • Veteriner hekime doğru ve ölçülmüş bilgi verilmesi; tanı hızlanır.
  • Tedavinin işe yarayıp yaramadığının izlenmesi.
  • Doğum öncesi ateş düşüşü gibi fizyolojik değişimlerin yakalanması.
  • Gereksiz ilaç kullanımının ve maliyetin azalması.
Reklam

Vücut Sıcaklığı: Normal Aralık ve Ölçüm

Sığırlarda vücut sıcaklığının ölçümü, sistemik durumun değerlendirilmesinde en sık başvurulan klinik muayene yöntemidir. Süt ineklerinde normal rektal vücut ısısı ortalama 38,8 °C olup, ± 0,5 °C'lik bir sapma (38,3 °C - 39,3 °C arası) normal sınırlar içinde kabul edilir. Çevre sıcaklığının yükseldiği koşullarda ineklerin vücut sıcaklığının 39,3 °C ve üzerine çıkması, hayvanda sıcaklık stresinin başladığına işaret eder. Buzağılarda normal ısı yetişkinden biraz yüksektir, 38,5-39,5 °C arasındadır. Yetişkin inekte 39,5 °C'nin üzeri ateş, 37,5 °C'nin altı ise tehlikeli ısı düşüklüğü kabul edilir.

Sığırlarda vücut sıcaklığının dönemsel ve fizyolojik olarak değiştiği bazı özel durumlar bulunmaktadır:

  • Doğumdan 24-48 saat önce vücut ısısı aniden 0,5-1 °C düşer; doğum takibinde en güvenilir işaretlerden biridir.
  • Günün sıcak saatlerinde ve öğleden sonra ısı sabaha göre biraz daha yüksektir; ölçümler her gün aynı saatte yapılmalıdır.
  • Sıcak havada, güneşte kalan ya da yeni yürütülen hayvanda ısı geçici olarak yükselir.
  • Hayvan soğuk su içtikten hemen sonra ölçülen değer yanıltıcı derecede düşük çıkabilir.
  • Doğumdan sonraki ilk 10 gün ateşin her gün ölçülmesi, rahim iltihabı ve mastitisi erken yakalar.

Vücut sıcaklığı ölçümü, rektal yolla ve veteriner dijital termometreler (ateş ölçerler) vasıtasıyla yapılır. Kalibre edilmiş bu dijital termometreler, rektuma yerleştirildikten sonra yaklaşık 10 ila 20 saniye gibi kısa bir süre içinde hassas ölçüm sonucunu bildirir. Ölçüm esnasında derecenin dışkıyla doğrudan temas etmesi yerine rektum duvarına hafifçe yaslanması daha doğru sonuçlar verir.

Buzağıda Ateş Kaç Olmalı?

Buzağının metabolizması hızlı olduğu için normal vücut ısısı yetişkin inekten biraz yüksektir: 38,5-39,5 °C. Yeni doğan buzağının ısısı doğumdan hemen sonra annesininkinden biraz yüksek olur, ilk yarım saat içinde 39 °C civarına iner.

  • 39,5 °C üzeri: Ateş vardır. İshal, göbek iltihabı veya zatürre gibi bir enfeksiyonun başlangıcı olabilir; buzağı iştah ve dışkı yönünden izlenir.
  • 40 °C ve üzeri: Yüksek ateştir; özellikle iştahsızlık, öksürük ya da ishal eşlik ediyorsa veteriner çağrılır.
  • 38 °C altı: Isı düşüklüğüdür ve ateşten daha tehlikeli olabilir. İshalle su kaybeden, soğukta kalan ya da zayıf doğan buzağılarda görülür; buzağı ısıtılır, kurutulur ve hemen veterinere haber verilir.

Buzağıda ateş, hasta görünmesini beklemeden, ilk iki hafta boyunca şüphe olan her durumda ölçülmelidir. Ateşli buzağıya rastgele antibiyotik ya da ateş düşürücü verilmez; ilaç ve doz veteriner hekim tarafından belirlenir.

Reklam

Nabız: Nereden, Nasıl Sayılır?

Sığırlarda nabız ölçümü, kardiyovasküler sistemin çalışmasını ve kalp atım hızını değerlendirmek amacıyla yapılır. Nabız sayısı ve kalitesi, hayvanın heyecan, stres, yüksek çevre sıcaklığı ya da hastalık durumlarına verdiği tepkiyi doğrudan yansıtır.

Sığırlarda nabız ölçümü; doğrudan göğüs kafesi üzerinden kalp oskültasyonu (dinleme) yoluyla ya da kuyruk altı arteri (arteria coccygea) ile çene altındaki damarlar üzerinden parmak uçlarıyla hafifçe bastırılarak sayılabilir.

Dinlenen yetişkin sığırda nabız dakikada 60-80, buzağıda 100-140 civarındadır. Pratik yol, 15 saniye sayıp 4 ile çarpmaktır. Heyecanlanan, yeni yürütülen ya da sıcakta kalan hayvanda nabız geçici olarak yükselir; ölçüm hayvan sakinken yapılmalıdır.

Solunum Sayısı ve Solunum Tipi

Solunum sayısı ve tipi, sığırların akciğer sağlığı, solunum sistemi bütünlüğü ve ortamdaki havalandırma kalitesi hakkında çok önemli bilgiler sunar. Sığırların solunum tipi normal şartlarda göğüs ve karın birlikte hareket eden (kostoabdominal) tiptedir; solunum hareketleri düzenli ve zahmetsiz olmalıdır. Dinlenen yetişkin sığırda solunum sayısı dakikada 10-30, buzağıda 30-50'dir; böğrün kalkıp inişi 1 dakika boyunca sayılarak ölçülür.

Yenidoğan buzağılarda solunumun başlaması hayatta kalmanın en temel şartıdır. Doğum gerçekleştikten sonra buzağının ilk solunum hareketinin en geç 30 saniye içerisinde kendiliğinden başlaması gerekir. Buzağının solunum şekli, burun ve ağız mukozalarının rengi canlılığın değerlendirilmesinde birincil ölçüttür.

Buzağılarda solunum güçlüğü (asfeksi/hipoksi) şekillendiğinde sahada şu tipik bulgular gözlenir:

  • Doğumdan sonra 30 saniye içinde nefes almaması ya da düzensiz, hıçkırık gibi nefes alması.
  • Ağzı açık, başı ve boynu uzatılmış şekilde zorla nefes alması.
  • Dilin ve ağız içinin morumsu renkte olması, dilin şişmesi.
  • Burun deliklerinde ve ağızda sıvı veya mukus birikmesi.
  • Başını kaldıramaması, göğüs üstü yatamaması ve emme refleksinin zayıf olması.

Yetişkin sığırlarda da teneffüs (solunum) sayısı doğum yaklaştığında ve özellikle sıcak stresinin tırmandığı anlarda (39,3 °C üzeri vücut sıcaklığında) vücut ısı dengesini korumak amacıyla reaksiyonel olarak hızlıca artar.

İşkembe Hareketleri

Sığırların sindirim sistemi sağlığını denetlemede en kritik parametrelerden biri işkembe (rumen) hareketlerinin sıklığı ve kalitesidir. Geviş getiren hayvanlarda işkembe kasılmaları, rasyonun homojen şekilde karışmasını ve mikrobiyal sindirimin kesintisiz sürmesini sağlar.

İşkembe hareketleri doğrudan geviş getirme davranışı üzerinden sahada kolayca takip edilebilir:

  • Sağlıklı bir inek günde toplam 7-10 saat geviş getirir.
  • Dinlenen ineklerin yarıdan fazlasının geviş getiriyor olması beklenir.
  • Her geviş lokması 50-70 kez çiğnenir; çiğneme sayısının belirgin azalması rumen sorununa işaret eder.
  • Gevişin tamamen durması, iştahsızlık ve sol böğürde şişkinlik şişme (timpani) veya sindirim bozukluğunun erken belirtisidir.

İşkembe hareketlerinin doğrudan muayenesi ise sol açlık çukuruna el ayasıyla hafifçe bastırılarak rumen kasılmalarının (dalgalanmalarının) elle hissedilmesiyle yapılır. Sağlıklı bir sığırda 2 dakika içerisinde 2 ila 3 kez güçlü rumen kasılması hissedilmelidir. Modern işletmelerde geviş sayıları, vücut ısıları ve hareketlilik verileri sensörler ve kameralarla anlık olarak takip edilip kaydedilmektedir.

Buzağı ile Erişkinde Farklar

Sığırlarda vital parametreler yaş gruplarına göre son derece belirgin farklılıklar gösterir. Genç hayvanların (buzağıların) metabolizma hızı yetişkinlere göre çok daha yüksek olduğundan, nabız ve solunum değerleri daha yüksek sınırlardadır.

Aşağıdaki tabloda yetişkin sığırlar ile buzağılar arasındaki fizyolojik parametre farkları özetlenmiştir:

DeğerYetişkin sığırBuzağı
Vücut ısısı (rektal)38,3-39,3 °C (ortalama 38,8 °C)38,5-39,5 °C
NabızDakikada 60-80Dakikada 100-140
SolunumDakikada 10-30Dakikada 30-50
İşkembe hareketi2 dakikada 2-3 kasılmaSütten kesimden sonra gelişir
DoğumdaDoğumdan 24-48 saat önce ısı 0,5-1 °C düşerİlk nefes 30 saniye içinde başlamalı

Hangi Değerde Veteriner Çağrılmalı?

Yetiştiriciler sürüde günlük vital kontroller yaparken, hangi durumlarda acil olarak veteriner hekim çağırmaları gerektiğini çok iyi ayırt etmelidir. Zamanında yapılmayan müdahaleler, buzağı kayıplarına ve ineklerde kalıcı verim kayıplarına yol açar.

Aşağıdaki bulgulardan biri veya birkaçı saptandığında zaman kaybetmeden veteriner hekime başvurulmalıdır:

  • Yetişkin inekte ateşin 39,5 °C'yi, buzağıda 40 °C'yi geçmesi; özellikle iştahsızlık ve süt düşüşü eşlik ediyorsa.
  • Isının 37,5 °C'nin altına inmesi, kulakların soğuması ve halsizlik (inekte süt humması, buzağıda su kaybı şüphesi).
  • Dinlenen yetişkin hayvanda nabzın dakikada 100'ü geçmesi.
  • Ağzı açık, hırıltılı ya da dakikada 40'ın üzerinde zorlu solunum.
  • Gevişin ve işkembe hareketlerinin durması, sol böğürde hızla büyüyen şişlik.
  • Hayvanın yatıp kalkamaması, sallanması veya titremesi.
  • Buzağıda ishalle birlikte halsizlik, emmeme ve gözlerin çukura kaçması.

İşletmelerde kalıcı hasarların önüne geçmek için koruma, aşılama ve doğru besleme ilkelerine riayet edilmeli; her türlü tanı, acil tedavi ve ilaçlama protokolü mutlaka veteriner hekim gözetiminde planlanmalıdır.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

İneğin normal ateşi kaç derecedir?

Süt ineklerinin normal rektal vücut sıcaklığı 38,8 °C (±0,5 °C) civarındadır. Sıcaklığın 39,3 °C'nin üzerine çıkması hayvanda sıcaklık stresinin başladığına veya enfeksiyöz bir reaksiyonun geliştiğine işaret eder.

Sığırda nabız nereden ölçülür?

Sığırlarda nabız en pratik olarak kuyruk altındaki arteri (arteria coccygea) parmak uçlarıyla hafifçe bastırarak veya doğrudan göğüs kafesi üzerinden kalp atımları dinlenerek ölçülür.

Dakikada kaç kez soluması normaldir?

Dinlenen yetişkin sığırda solunum dakikada 10-30, buzağıda 30-50 olmalı; ritmik ve zahmetsiz olmalıdır. Yenidoğan buzağılarda ise solunumun doğumdan sonraki ilk 30 saniye içinde başlaması hayati önem taşır; hırıltı, inleme veya karından nefes alma solunum güçlüğü belirtisidir.

Buzağının ateşi kaç derece olmalı?

Sağlıklı buzağılarda normal rektal vücut sıcaklığı 38,5-39,5 °C arasındadır. Yeni doğan buzağının ısısı doğumdan hemen sonra biraz yüksektir, ilk yarım saat içinde 39 °C civarına iner. 39,5 °C üzeri ateş, 38 °C altı tehlikeli ısı düşüklüğüdür.

Ateş kaç derece olunca tehlikelidir?

Yetişkin inekte 39,5 °C'nin, buzağıda 40 °C'nin üzeri yüksek ateştir. 37,5 °C'nin altındaki düşük ısı da tehlikelidir; inekte süt humması, buzağıda su kaybı ya da üşüme belirtisi olabilir.

Ateşli buzağıya ne yapılır?

Buzağı temiz, kuru ve cereyansız bir yere alınır, su ve süt içmesi sağlanır, ishal varsa su kaybı yönünden izlenir. Antibiyotik veya ateş düşürücü kendiliğinden verilmez; veteriner hekim çağrılır.

İneğin ateşi düşükse ne olur?

Özellikle doğumdan sonraki günlerde 38 °C'nin altına inen ısı, kulakların soğuması ve halsizlikle birlikteyse süt humması (kan kalsiyumu düşüklüğü) şüphesi vardır; beklemeden veteriner çağrılmalıdır.

Ateşi yükselen ineğe ne yapılır?

Ateşi yükselen bir ineğe rastgele ilaç verilmemelidir. Öncelikle hayvanda mastitis, metritis gibi bir enfeksiyonun veya sıcaklık stresinin olup olmadığı denetlenmeli, çevre koşulları serinletilmeli ve teşhis ile doğru tedavi protokolü için derhal veteriner hekime başvurulmalıdır.

Hayvanınızı satın, damızlık bulunBüyükbaş, küçükbaş, damızlık, buzağı, kuzu — TarlaTapan Pazar'da ücretsiz ilan verin; alıcı size doğrudan yazsın.
Ücretsiz ilan ver
Paylaş:
Muhammet Elma

TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.

İnek doğum tarihini hesaplayınTohumlama tarihini girin; tahmini buzağılama tarihini ve olası aralığı görün.
İnek doğum hesaplama

TarlaTapan Haftalık Çiftçi Bülteni

Yeni rehber yazıları, destek ve hibe duyuruları ve pazardaki fırsatlar e-postanızda.