Nohut Zararlıları: Yeşil Kurt ve Diğerleri

Nohutta Ekonomik Zarar Yapan Zararlılar

Yemeklik dane baklagiller arasında yer alan nohut, yüksek besin değeri ve toprağa kazandırdığı azot ile tarımsal üretimde vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Ancak nohut tarımı, bitkinin gelişim dönemlerinde ortaya çıkan pek çok hastalık ve zararlının tehdidi altındadır. Nohut tarlalarında verim ve kaliteyi doğrudan sınırlayan, üreticiyi ekonomik olarak en çok sarsan biyolojik faktörlerin başında böcek zararlıları gelmektedir. Bu zararlılar arasında en yaygın ve en yıkıcı olanı, yeşil kurt olarak bilinen ve Helicoverpa cinsi kelebeklerin larvalarından oluşan gruptur. Yeşil kurt tarlada çiçek, sürgün ve doğrudan baklaları tahrip ederek büyük ürün kayıplarına yol açar.

Nohut ekim alanlarında ekonomik zarar meydana getiren tek grup yeşil kurt değildir. Bitkinin farklı gelişme dönemlerinde ve organlarında zarar yapan diğer önemli zararlılar da mevcuttur. Toprak altında bitkinin kök sistemini ve kök boğazı seviyesini kemirerek fidelerin kurumasına neden olan toprak altı zararlıları, tarlada yer yer boşluklar oluşturarak verim potansiyelini düşürür. Ayrıca, hasada yakın dönemde veya depolama sürecinde ortaya çıkan ambar zararlıları, özellikle baklagil tohum böcekleri (Bruchus türleri), danelerin içini yiyerek ürünü tamamen kullanılamaz hale getirebilmektedir. Tüm bu zararlılarla mücadelede başarılı olmak, onların biyolojilerini, zarar şekillerini ve doğru mücadele yöntemlerini iyi bilmekten geçmektedir.

Yeşil Kurdun Tanınması ve Zarar Şekli

Nohut tarımının en önemli zararlısı olan yeşil kurt (Helicoverpa armigera ve Helicoverpa viriplaca), Lepidoptera takımının Noctuidae familyasına bağlı, polifag yani çok sayıda bitkiyle beslenebilen tehlikeli bir böcektir. Mücadeleye başlamadan önce bu zararlının farklı yaşam evrelerindeki fiziksel özelliklerini iyi tanımak gerekir. Yeşil kurdun erginleri, yaklaşık 35-40 milimetre kanat açıklığına sahip olan bejimsi-kahverengi kelebeklerdir. Ergin kelebeklerin ön kanatları üzerinde biri böbrek şeklinde, diğeri ise dairesel formda olan iki belirgin leke bulunur. Bu lekeler yeşil kurt erginlerinin tanınmasında en önemli morfolojik karakterlerdendir.

Zararlının yumurtaları kubbe biçiminde olup, dişi kelebekler tarafından ilk bırakıldığında şeffaf ve beyaz renklidir. Yumurta yüzeyinde meridyen şeklinde boyuna çıkıntılar dikkat çeker. Yumurtadan yeni çıkan genç larvalar yaklaşık 1.5-2 milimetre uzunluğunda, kirli beyaz renkte ogün üzeri ince kıllarla kaplıdır. Larva geliştikçe rengi ve görünümü değişir; olgunlaşan bir larva 40-45 milimetre boya ulaşır. Olgun larvaların vücutlarının yanlarında ve sırt kısımlarında sarı, yeşil ve kahverengi renk tonlarında belirgin boyuna bantlar bulunur.

Yeşil kurdun asıl zarar yapan formu larvalarıdır. Genç larvalar başlangıçta nohut bitkisinin taze yaprakçıkları, çiçekleri ogün genç filizleri ile beslenirler. Ancak larvalar büyüdükçe doğrudan verimi hedef alarak nohut kapsüllerini (baklalarını) delip içine girerler. Kapsülün içindeki taze nohut tanelerini yiyerek beslenen bu larvalar, sadece bir kapsülle yetinmezler. Bir kapsülden diğerine geçmek suretiyle tarlada çok sayıda baklanın delinmesine, içinin boşalmasına ve dolayısıyla çürümesine neden olurlar. Nohut yeşilkurdu (Helicoverpa viriplaca) ise doğrudan nohut ve mercimek ekim alanlarında yaprakçık, çiçek, filiz, kapsül ve tohumlarda beslenerek tarlada lokal kurumalar ve ciddi verim kayıpları meydana getirir.

Yeşil Kurt Hangi Dönemde Baklaya Girer?

Yeşil kurdun nohut bitkisindeki zarar seyri, larvaların gelişim dönemlerine ve bitkinin fenolojik evrelerine göre değişiklik gösterir. Yumurtadan çıkan birinci ve ikinci dönemdeki küçük larvalar, henüz bakla oluşmadığı için bitkinin yeşil aksamında, özellikle genç yapraklarda, çiçek tomurcuklarında ve yumuşak sürgün uçlarında yüzeysel olarak beslenirler. Bu dönemde yeşil aksamda yaptıkları zarar nispeten sınırlıdır ve bitki tarafından tolere edilebilir.

Ancak larvalar büyüyüp üçüncü döneme (instar) ulaştıklarında, beslenme alışkanlıkları ve çene yapıları kuvvetlenir. Bu dönem, nohut bitkisinin çiçeklenme evresinin sonuna ve yeşil baklaların (kapsüllerin) yeni oluşmaya başladığı döneme denk gelir. Larvalar taze ve besleyici olan yeşil baklaları tercih ederler. Baklanın dış kabuğunda küçük dairesel delikler açarak baş kısımlarını veya tamamen vücutlarını baklanın içine sokarlar. Bakla içine giren larva, dış etkenlerden ve koruyucu ilaçlardan fiziksel olarak korunmuş olur. Bu yüzden, yeşil kurdun bakla içine girdiği bu kritik dönemin çok iyi takip edilmesi, mücadelenin başarıya ulaşması açısından hayati önem taşımaktadır.

Tarlada İzleme: Ne Zaman, Nasıl Sayılır?

Nohut tarlalarında gereksiz kimyasal kullanımının önüne geçmek ve ilaçlamadan maksimum fayda sağlamak için sistemli bir tarla izleme programı uygulanmalıdır. Üreticinin tarlasını sık sık kontrol etmesi, ergin kelebek uçuşlarını ve tarladaki larva yoğunluğunu yakından takip etmesi gerekir. İzleme çalışmalarına bitkinin çiçeklenme döneminin başlamasıyla birlikte hız verilmelidir.

İzleme işlemi yapılırken tarlanın büyüklüğüne göre köşegenler doğrultusunda yürünerek tesadüfi örneklemeler yapılır. Tarlanın farklı noktalarından rastgele seçilen nohut ocaklarında veya tek tek bitkilerde sayımlar gerçekleştirilir. Genellikle tarlayı temsil edecek şekilde en az 100 bitki detaylıca incelenir. Bu inceleme sırasındaki izleme faaliyetleri şunlardır:

• Bitkilerin taze sürgün uçlarında, yaprak altlarında ve çiçek tomurcuklarında yeşil kurt yumurtası aranır.
• Bitki üzerinde hareket eden küçük larvalar (özellikle 1. ve 2. dönemdeki 1.5-2 mm boyundaki larvalar) dikkatlice sayılır.
• Yeni oluşan yeşil baklalarda delik olup olmadığı ve bakla içindeki larva varlığı kontrol edilir.
• Larva giriş çıkış deliklerinin ve tarladaki solgun, kurumuş nohut ocaklarının genel tespiti gerçekleştirilir.

Yapılan bu düzenli sayımlar ve incelemeler sonucunda elde edilen veriler, kimyasal mücadelenin gerekli olup olmadığını belirleyen ekonomik zarar eşiğinin hesaplanmasında kullanılır.

Mücadele Eşiği ve Zamanlama

Yeşil kurda karşı kimyasal mücadeleye karar verirken tarladaki zararlı yoğunluğunun ekonomik zarar eşiğine ulaşıp ulaşmadığına bakılır. Sırf kelebek uçuşu görüldü diye veya tarlada tek tük larva tespit edildi diye hemen kimyasal ilaçlama yoluna gidilmemelidir. Bu durum hem maliyeti artırır hem de tarladaki doğal dengeyi bozar. İzleme çalışmalarında metrekarede veya bitki başına düşen ortalama larva sayısı belirlenerek mücadele kararı alınır.

İlaçlama zamanlamasında en kritik kural, uygulamanın larvalar henüz küçükken ve baklaların içine girmeden önce yapılmasıdır. Yumurtadan yeni çıkmış veya birinci-ikinci dönemde olan küçük larvalar henüz yeşil aksam üzerinde beslenirken yapılacak bir uygulama yüksek etki gösterir. Larvalar bakla içine girdikten sonra üzerlerine ilaç temas edemeyeceği için kimyasal mücadelenin etkisi neredeyse tamamen ortadan kalkar. İlaçlama rüzgarsız bir havada, sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü yapılmalı, bitkinin tüm yeşil aksamının homojen bir şekilde ıslanması sağlanmalıdır. Mücadelede kullanılacak ruhsatlı aktif maddeler, doğru dozlar ogün reçete işlemleri için üreticilerin en yakın Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerine müracaat etmeleri teknik bir zorunluluktur.

Toprak Altı Zararlıları ve Tel Kurdu

Nohut bitkisinin erken gelişme döneminde karşılaştığı bir diğer önemli tehlike ise toprak altında yaşayan kök ve kök boğazı zararlılarıdır. Bu zararlılar tarlada yeni çimlenen tohumları, genç fidelerin köklerini ve toprak seviyesine yakın kök boğazı kısımlarını kemirerek bitkilerin kurumasına yol açarlar. Özellikle kurak geçen ilkbahar aylarında toprak altı zararlılarının tahribatı çok daha belirgin hale gelir ve tarlada geniş boşluklar oluşur.

Toprak altı zararlıları arasında en çok dikkat çekenlerden biri, erginlerinin sırt kısımları dış bükey ve parlak siyah renkli olan ekin kamburböceğidir (Zabrus türleri). Bu zararlının genç larvaları, sonbahar aylarında nohut yapraklarını toprak içine çekerek yerler. Olgun larvalar ise ilkbaharda yaprak ve sürgünleri yiyerek bitkiye zarar verir ve tarlada bölgesel kurumalara yol açarlar. Toprak altı zararlılarına karşı en etkili kültürel önlemler şunlardır:

• Hasattan sonra tarlanın geciktirilmeden derin sürümle işlenmesi; bu sayede toprak altındaki pupa ve larvalar güneş ışığına maruz kalarak kurur ya da kuşlar tarafından tüketilir.
• Konukçusu olmayan bitkilerle en az 2-3 yıllık ekim nöbeti (münavebe) uygulanması.
• Tarladaki ve tarla kenarlarındaki yabancı ot temizliğinin zamanında yapılması.
• Taze çiftlik gübresi yerine sadece iyice yanmış çiftlik gübresinin kullanılması.

Nohut tarlalarında tel kurdu ve benzeri kök zararlılarının yoğun olduğu alanlarda daha derin analizler ve özel mücadele yöntemleri uygulamak gerekebilir. Üreticiler bu spesifik toprak zararlıları hakkında daha kapsamlı teknik bilgilere ihtiyaç duyduklarında, sistemlerine ek kaynaklar ekleyerek detaylı incelemeler yapabilirler.

Ambar Zararlılarına Hasat Öncesi Hazırlık

Nohut üreticilerinin emeği sadece tarlada değil, hasat sonrasında depoda da büyük risk altındadır. Ambar zararlıları, özellikle baklagil tohum böcekleri (Bruchus türleri), nohut danelerinin içini yiyerek beslenir ve tanelerin içini tamamen boşaltarak onları un ufak ederler. Bu durum ciddi ağırlık kayıplarına yol açtığı gibi nohudun çimlenme gücünü yok eder ve ticari değerini sıfıra indirir. Tohum böcekleri tarlada bakla oluşumu döneminde yumurtalarını yeşil baklalara bırakır ve larvalar danenin içine girerek ambar sürecinde zarar yapmaya devam eder.

Bu nedenle ambar zararlılarıyla mücadele hasattan önce, depoda yapılan hazırlıklarla başlamalıdır. Hasat öncesi alınacak temizlik ve hijyen önlemleri şunlardır:

• Boş deponun temizliği: Depolama öncesinde ambar tamamen boşaltılmalı, duvar çatlaklarındaki eski ürün kalıntıları, toz ve çöpler iyice süpürülerek temizlenmelidir. Bu kalıntılar zararlıların kışlama ve üreme odağıdır.
• Depo boyama: Deponun zemin ve duvarları açık renk kireç boyası ile boyanmalıdır. Açık renk zeminler, zararlıların hareketlerini kolayca görmeyi ve erken tespit etmeyi sağlar.
• İzleme araçlarının yerleştirilmesi: Depoda zararlı varlığını erken tespit etmek amacıyla ışık tuzakları, feromon tuzakları veya yapışkan tuzaklar yerleştirilmeli ve rutin kontroller yapılmalıdır.
• Tohum temizliği ve fümigasyon: Hasat edilen nohutların depoya alınmadan önce iyi elenmesi, kırık ve cılız danelerin ayrılması gerekir. Bulaşık tohumların depoya sokulmaması için rollerjin, sawgine gibi makinelerden geçmiş temiz tohumluklar kullanılmalı veya fümigasyon uygulanmalıdır.

Faydalı Böcekleri Koruma

Doğal ekosistemlerde her zararlının popülasyonunu baskı altında tutan bir dizi doğal düşman bulunur. Nohut tarlalarında da yeşil kurt, yaprakbitleri ve diğer zararlılarla beslenen çok sayıda predatör (avcı) ve parazitoit böcek türü yaşamaktadır. Bu faydalı böceklerin tarladaki varlığı, kimyasal ilaçlamalara olan ihtiyacı büyük ölçüde azaltır.

Doğal dengenin kurulmasında rol oynayan en önemli faydalı böcek grupları şunlardır:

• Coccinellidae familyası (Uğur böcekleri): Hem larvaları hem de erginleri yaprakbitleri ve küçük larvalarla beslenir.
• Chrysopidae familyası (Altın gözlü dantel kanatlılar): Larvaları son derece oburdur ve yeşil kurt yumurtaları ile küçük larvalarını emerek yok ederler.
• Syrphidae familyası (Çiçek sinekleri): Larvaları tarladaki yaprakbiti kolonilerini hızla tüketir.
• Doğal düşmanların barınmasını sağlamak için tarla içinde ve çevresinde zararlı konukçusu olmayan çiçekli bitkilerin bulundurulması.

Tarlada zararlı kolonileri oluştuktan yaklaşık 10-15 gün sonra bu doğal düşmanların nimfleri ve larvaları yoğun bir şekilde aktif hale gelir ve kendiliğinden doğal dengeyi sağlarlar. Bu faydalı böcekleri korumak için geniş spektrumlu, kimyasal seçiciliği olmayan ilaçlardan kesinlikle kaçınılmalı, ilaçlama sadece ekonomik zarar eşiği aşıldığında ve hedef odaklı yapılmalıdır. Ayrıca tarla kenarlarında çiçekli bitkilerin bulunması faydalı böceklerin tarlaya çekilmesini sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Nohutta yeşil kurt nasıl anlaşılır?

Yeşil kurt zararı tarlada yapraklarda, çiçeklerde ve özellikle baklalarda açılan deliklerle anlaşılır. Dişi kelebeklerin bıraktığı kubbe şeklindeki küçük beyaz yumurtalar sürgünlerde görülebilir. Yumurtadan çıkan larvalar büyüdükçe nohut baklalarının üzerinde düzgün dairesel delikler açarak içlerine girer ve nohut tanelerini yiyerek beslenirler. Delinmiş, içi boşalmış ve rengi dönmüş baklalar tarlada yeşil kurt varlığının en net göstergesidir.

Yeşil kurt ne zaman ilaçlanır?

Yeşil kurt ilaçlaması için en doğru zaman, larvaların henüz yumurtadan yeni çıktığı ve baklaların içine girmeden önce yapraklar üzerinde beslendiği erken dönemdir. Larvalar bakla kabuğunu delip içeri girdikten sonra yapılacak ilaçlamalar koruyucu kabuk nedeniyle etkisiz kalır. Tarlada düzenli izleme yapılarak ekonomik zarar eşiğine ulaşıldığında rüzgarsız havada sabah erken saatlerde ilaçlama yapılmalıdır.

Nohut baklaları neden delik?

Nohut baklalarındaki dairesel deliklerin temel nedeni yeşil kurt larvalarının beslenme faaliyetidir. Gelişimini sürdüren olgun yeşil kurt larvaları taze baklaların dış kabuğunu güçlü çene yapılarıyla delerek içeri girerler ve içindeki nohut tanelerini yiyerek beslenirler. Bu delikler daha sonra mantari enfeksiyonlara da kapı açarak baklaların çürümesine neden olur.

Nohutta zararlı için tuzak kullanılır mı?

Evet, nohut tarlalarında ve depolarda zararlı yönetiminde izleme ve erken teşhis amacıyla çeşitli tuzaklar başarıyla kullanılmaktadır. Özellikle ambarlarda tohum böcekleri ve güvelerin takibi için ışık tuzakları, feromonlu tuzaklar ve yapışkan tuzaklar kurulmaktadır. Tarlada ise yeşil kurt erginlerinin uçuş yoğunluğunu ve popülasyon seyrini izlemek amacıyla feromonlu tuzaklar tercih edilmektedir.

Yeşil kurt hangi bitkilerde görülür?

Yeşil kurt polifag bir zararlı olup çok geniş bir konukçu yelpazesine sahiptir. Helicoverpa armigera türü başta domates, biber, patlıcan, bamya, mısır, pamuk, tütün, süs bitkileri ve baklagillerde zarar yaparken; nohut yeşilkurdu olarak bilinen Helicoverpa viriplaca ise başta nohut ve mercimek olmak üzere yonca, keten ve meyan kökü gibi kültür bitkilerinde ve çeşitli yabancı otlarda zarar yapmaktadır.