Kümes Temizliği Nasıl Yapılır? Adım Adım Dezenfeksiyon
Kümes temizliği nasıl yapılır? Boşaltma, kazıma, yıkama, kurutma, kireç ve dezenfektan, akar için tekrar, temizlik sıklığı ve gübrenin değerlendirilmesi adım adım.
Kümes temizliği üç katmanda yapılır: her gün tünek altındaki dışkı alınır, her hafta altlık ve folluk tazelenir, yılda bir iki kez de kümes tamamen boşaltılıp kazınır, yıkanır, kurutulur ve dezenfekte edilir. Kümes temizliği nasıl yapılır diye soran hobicinin en çok yanlış yaptığı adım kurutmadır: ıslak bırakılan kümes, temizlenmemiş kümesten daha çabuk hastalık üretir.
Bu yazıda büyük temizliği adım adım anlatıyoruz. Günlük ve haftalık işlerin listesi kümes bakımı nasıl yapılır yazısındadır.
Kümes ne zaman temizlenir?
| Temizlik | Sıklık | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Günlük | Her sabah | Tünek altı ve dışkı tahtası kazınır, ıslak yer alınır |
| Haftalık | Haftada bir | Altlık karıştırılır, kirli kısım çıkarılır, folluk tazelenir, yemlik ve suluk yıkanır |
| Büyük temizlik | İlkbahar ve sonbahar | Kümes boşaltılır, yıkanır, kurutulur, dezenfekte edilir |
| Olağanüstü | Hastalık veya akar görülünce | Büyük temizlik hemen yapılır, gerekiyorsa tekrarlanır |
Tavuk sayısı alana göre fazlaysa haftalık temizlik iki katına çıkar. Kokuyor, nemli ve sinek çok ise temizlik geç kalmış demektir.
Büyük temizlikten önce hazırlık
- Hava: Güneşli, rüzgârsız ve en az iki gün kuru kalacak bir gün seçin. Kümes ancak güneşte ve rüzgârda iyi kurur.
- Tavukları çıkarın: Gezinti alanına veya geçici bir bölmeye alın. Temizlik bitip kümes kuruyana kadar içeri sokmayın.
- Koruyucu: Toz maskesi, eldiven ve iş elbisesi giyin. Kuru dışkı tozu solunduğunda insana da zarar verir; Penn State Extension kümesten sonra elleri iyice yıkamayı önerir.
- Malzeme: Kürek, kazıma spatulası, sert fırça, kova, hortum veya basınçlı yıkama makinesi, kireç ya da kümese uygun dezenfektan.
Adım adım kümes temizliği
- Her şeyi dışarı çıkarın. Yemlik, suluk, sökülebilen tünek, folluk ve dışkı tahtası dışarı alınır. Penn State Extension, kümesin baştan kolay temizlenecek biçimde, sabit parçalara kolay erişilerek yapılmasını önerir; sökülebilir tünek bu yüzden büyük kolaylıktır.
- Altlığı tamamen çıkarın. Eski talaş, saman ve dışkı küreklenir. Kompost yığınına atılabilir.
- Kuru kazıma ve süpürme. Duvar, köşe, tünek yuvaları ve zemindeki yapışmış dışkı spatulayla kazınır, örümcek ağları ve toz süpürülür. Dezenfektan kirin üstünde çalışmaz; bu adım atlanırsa sonraki adımlar boşa gider.
- Yıkama. Yüzeyler su ve sabun ya da deterjanla fırçalanır. Basınçlı yıkama makinesi çatlaklara giren kiri ve akarları da söker.
- Kurutma. Kapı ve pencereler açılarak kümes tamamen kurutulur. Bu adım genellikle bir tam güneşli gün ister.
- Dezenfeksiyon. Kuru yüzeye kümese uygun dezenfektan, etiketteki dozda uygulanır ya da duvarlar kireç badanayla boyanır.
- Yeniden kurutma ve havalandırma. Dezenfektan kuruyana ve kokusu çıkana kadar beklenir.
- Yeni altlık ve donanım. 5-10 cm yeni altlık serilir, folluklara yaklaşık 5 cm çam talaşı konur, temiz donanım yerine takılır, tavuklar içeri alınır.
Kümes dezenfekte nasıl yapılır?
Dezenfeksiyon için iki yol yaygındır:
| Yöntem | Nasıl | Dikkat |
|---|---|---|
| Kireç badana | Sönmüş kireç suyla sulandırılıp duvara, tünek yuvalarına ve çatlaklara sürülür | Sönmemiş kireç cildi ve gözü yakar; eldiven ve gözlük şart |
| Kümes dezenfektanı | Veteriner ilaç satıcısından kanatlı barınağına uygun ürün, etiket dozunda | Etiketteki bekleme süresi bitmeden tavuk sokulmaz |
| Sıcak su ve buhar | Buharlı temizleyiciyle çatlaklara | Kimyasalsız, akar yumurtasına da etkili; elektrik ister |
Penn State Extension kümes yapılırken kolay temizlenen ve dezenfekte edilen malzeme seçilmesini önerir. Ham ve pürüzlü ahşap dezenfektanı emer, akara saklanacak yer verir; boyanmış ya da yağlanmış düz yüzey çok daha kolay temizlenir.
Çamaşır suyu küçük donanım için kullanılabilir: yemlik ve suluk seyreltilmiş çamaşır suyunda bekletilip iyice durulanır. Kümes içinde kapalı yerde bol çamaşır suyu kullanmak tavuk ve insan solunumu için zararlıdır.
Kırmızı akar varsa temizlik nasıl değişir?
Kırmızı tavuk akarı (halk arasında kırmızı bit) gündüz çatlaklarda saklanır, gece tavuğun kanını emer. Tarım ve Orman Bakanlığı Bornova Veteriner Kontrol Enstitüsü, akarın 15-35 °C sıcaklık ve %60'ın üzerindeki nemde yaşam döngüsünü bir hafta içinde tamamlayabildiğini bildirir. Bu yüzden tek temizlik yetmez:
- Büyük temizlik yapılır, çatlaklar özellikle buharla veya kireçle işlenir.
- Yumurtadan yeni çıkan akarları yakalamak için uygulama yaklaşık 7 gün sonra tekrarlanır.
- Tünek uçları ve folluk köşeleri her hafta beyaz peçeteyle kontrol edilir.
- Çatlaklar silikon veya macunla kapatılır.
Akar ilacı seçimi ve tavuğun kendisinin tedavisi için veteriner hekime danışın. Belirtiler ve diğer zararlılar için kümeste kırmızı bit ve zararlılar yazısına bakın.
Yemlik ve suluk temizliği
Suluk kümesteki en kirli kaptır; içine altlık, dışkı ve yem kaçar, ılık havada yosun ve bakteri üretir.
- Su her gün değiştirilir, suluk çalkalanır.
- Haftada bir sıcak su ve fırçayla ovulur, köşelerdeki yeşil tabaka alınır.
- Yemlik haftada bir boşaltılır, ıslak ve topaklanmış yem atılır.
- Penn State Extension'ın önerdiği gibi kapların ağzı tavuğun sırt hizasında tutulursa içine daha az pislik girer.
Kümes gübresi ne yapılır?
Kümesten çıkan altlık ve dışkı bahçe için değerli bir gübredir ama taze haliyle bitkiyi yakar. Kompost yığınına katılıp birkaç ay olgunlaştırıldıktan sonra kullanılmalıdır. Hastalık veya ölüm görülen kümesin altlığı bahçeye atılmamalı, sebze bahçesine taze gübre serilmemelidir. Kompost yığını kümesten ve kuyudan uzakta, üstü örtülü olarak tutulursa sinek ve koku da azalır; olgunlaşan gübre kokusuz, koyu ve ufalanır hale gelir.
Sık yapılan temizlik hataları
- Kazımadan dezenfektan sıkmak: Kir dezenfektanı etkisiz bırakır.
- Kurutmadan altlık sermek: Islak zemin küf ve bakteri üretir.
- Tek sefer akar temizliği: Akar yumurtadan çıkınca kümes yeniden dolar.
- Tavukları erken sokmak: Islak veya kimyasal kokan kümes solunum yolunu tahriş eder.
- Tozlu talaş: Temiz kümese tozlu talaş sermek yeni sorun yaratır.
- Maskesiz çalışmak: Dışkı tozu insan için de zararlıdır.
Yeni bir kümes yapacaksanız temizliği baştan düşünmek en iyisidir; tavuk kümesi nasıl yapılır yazısında sökülebilir tünek, dışkı tahtası ve eğimli zemin ayrıntılarını verdik.
Temizlikler arasında kümesi kuru tutmak
Büyük temizliğin etkisi, kümesin ne kadar kuru tutulduğuna bağlıdır. Penn State Extension tavukların kuru kaldıkça soğuğa iyi dayandığını, serin ve nemli şartların ise birçok sağlık sorununa yol açtığını yazar. Aynı kaynak nem ve amonyak birikmesini havalandırmanın yetersiz olduğunun işareti sayar.
Pratikte şunlar işe yarar: suluğu mümkünse gezinti alanına koymak, suluğun altına tahta veya tepsi yerleştirmek, ıslanan altlığı aynı gün almak, havalandırma açıklıklarını kışın bile tamamen kapatmamak ve kümesi kalabalık tutmamak. Altlık bir avuç alınıp sıkıldığında topaklanıyorsa fazla ıslaktır; dağılıyorsa kuru demektir. Bu basit avuç testi, temizliğin ne zaman gerektiğini kokudan önce gösterir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kümes dezenfektanı olarak ne kullanılır?
Kümes dezenfektanı olarak sönmüş kireç badana, kanatlı barınağına uygun hazır dezenfektanlar ve buhar kullanılır. Hazır ürünlerde etiketteki doz ve bekleme süresine uyulur. Dezenfektan temizlenmiş ve kurumuş yüzeye uygulanır.
Kümes kireçlemesi nasıl yapılır?
Kümes kireçlemesi için sönmüş kireç suyla badana kıvamına getirilir ve duvar, zemin, tünek yuvaları ile çatlaklara fırçayla sürülür. Kireç ancak kazınmış, yıkanmış ve kurumuş yüzeyde etkilidir. Eldiven ve gözlük kullanılmalıdır.
Kümeste çamaşır suyu kullanılır mı?
Kümeste çamaşır suyu yalnız yemlik, suluk gibi küçük donanım için seyreltilerek kullanılır ve iyice durulanır. Kapalı kümeste bol çamaşır suyu tavuk ve insan solunumunu tahriş eder. Duvarlar için kireç veya kümes dezenfektanı daha uygundur.
Temizlikten sonra tavuklar ne zaman kümese girer?
Temizlikten sonra tavuklar kümes tamamen kuruyunca ve dezenfektan kokusu çıkınca içeri girer. Bu genellikle güneşli bir günün sonunda olur. Hazır dezenfektanlarda etiketteki bekleme süresine uyulur.
Kümes altlığı ne zaman tamamen değiştirilir?
Kümes altlığı ıslandığında, koktuğunda veya topaklandığında tamamen değiştirilir. Kuru kalan altlık haftalık karıştırma ve ekleme ile birkaç ay kullanılabilir. Büyük temizlikte altlık her zaman tamamen çıkarılır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.