Kümes Bakımı Nasıl Yapılır? Hobi Tavukçuları İçin Rehber
Kümes bakımı nasıl yapılır? Günlük, haftalık ve mevsimlik bakım listesi, yem ve su düzeni, altlık seçimi, koku ve nem kontrolü, hobi tavukçularının sık yaptığı hatalar.
Kümes bakımı nasıl yapılır? Kısa cevap: her gün yem, su ve yumurtaya bakılır, dışkı toplanır; her hafta altlık tazelenir, yemlik ve suluk yıkanır; yılda bir iki kez de kümes tamamen boşaltılıp temizlenir. Penn State Üniversitesi yayım servisi (Penn State Extension) iyi bir kümesin kuru olması, cereyan yapmaması, yırtıcılardan koruması ve kolay temizlenmesi gerektiğini yazar. Bakımın bütün amacı bu dört şartı her gün korumaktır.
Bu rehber bahçesinde 4 ila 15 tavuk besleyen hobiciler için yazıldı. Kümesi daha yapmadıysanız önce tavuk kümesi nasıl yapılır yazısına bakın; ölçüleri doğru kurulmuş bir kümesin bakımı yarı yarıya kolaylaşır.
Kümeste günlük bakım listesi
Günlük iş sabah ve akşam toplam 10-15 dakika sürer. Atlanmaması gerekenler:
- Sabah kapıyı açın ve tavukların hepsinin dışarı çıktığına bakın. Çıkmayan, tüylerini kabartıp köşede duran tavuk ilk hastalık işaretidir.
- Suyu değiştirin. Suluğu çalkalayıp taze su koyun. Yazın günde iki kez bakın; tavuk susuzluğa yemden çok daha az dayanır.
- Yemliği doldurun ve dökülen, ıslanan yemi toplayın. Islak yem küflenir, fare ve sıçan çeker.
- Yumurtaları toplayın. Günde en az bir kez, mümkünse iki kez. Uzun kalan yumurta kirlenir, kırılır ve tavuklara yumurta yeme alışkanlığı kazandırır.
- Tünek altını temizleyin. Geceki dışkı en çok tünek altında birikir. Dışkı tahtası varsa kazıyın; yoksa en kirli altlığı kürekle alın.
- Akşam sayın ve kapatın. Hava kararmadan tavukları sayın, kapıyı sürgüleyin. Tilki, sansar ve köpek saldırılarının çoğu kapısı açık unutulan gecelerde olur.
Haftalık ve aylık işler
Haftada bir yapılacaklar:
- Altlığı karıştırın ve tazeleyin. Islanmış, topaklanmış altlığı çıkarıp kuru talaş veya saman ekleyin.
- Folluk malzemesini yenileyin. Penn State Extension folluklarda her zaman yaklaşık 5 cm temiz, kuru malzeme bulunmasını, çam talaşını da en uygun malzeme olarak önerir.
- Yemlik ve suluğu sıcak suyla fırçalayın ve kurutun.
- Tünek uçlarına ve çatlaklara bakın. Kırmızı akar gündüz buralarda saklanır. Beyaz bir peçeteyi tünek altına sürtün; kırmızı lekeler akar işaretidir.
Ayda bir de duvar köşelerindeki örümcek ağlarını ve tozu alın, tel örgüde yırtık ve gevşek yer olup olmadığını kontrol edin, kümes çevresindeki otları biçin. Uzun ot fare ve yılanın saklandığı yerdir.
Yılda bir iki kez, genellikle ilkbahar ve sonbaharda, kümes tamamen boşaltılır, yıkanır, kurutulur ve dezenfekte edilir. Adımları kümes temizliği ve dezenfeksiyonu yazısında anlattık.
Kümes bakım takvimi
| Sıklık | İş | Neden |
|---|---|---|
| Her gün | Su, yem, yumurta, tünek altı | Hastalık ve kirli yumurtayı önler |
| Her gün | Akşam sayım ve kapı | Yırtıcıya karşı |
| Haftada bir | Altlık ve folluk tazeleme | Nem, koku ve amonyak |
| Haftada bir | Yemlik ve suluk yıkama | Bakteri ve küf |
| Ayda bir | Toz, ağ, tel kontrolü | Akar ve yırtıcı |
| Yılda 1-2 | Boşaltıp yıkama, dezenfeksiyon | Akar ve mikrop yükünü sıfırlamak |
Tavukların altına ne serilir?
Kümes zeminine kuru ve emici bir altlık serilir. En çok kullanılanlar şunlardır:
| Altlık | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|
| Çam talaşı | Emici, hafif, kokuyu tutar | Tozlu olanı solunumu bozar |
| Saman | Ucuz, köyde kolay bulunur | Çabuk ıslanır, akar saklayabilir |
| Kenevir altlık | Çok emici, az toz | Pahalı |
| Kum | Kolay elenir, kuru kalır | Kışın soğuk, ağır |
Altlık en az 5-10 cm kalınlıkta olmalıdır. İnce altlık ıslak zemine dönüşür. Kışın bazı hobiciler "derin altlık" yöntemini kullanır: altlık çıkarılmaz, üstüne kuru malzeme eklenir ve ara ara karıştırılır. Bu yöntem ancak altlık kuru kalırsa işe yarar; ıslak ve kokuyorsa hemen çıkarılmalıdır.
Tavuk kümesinin kokmaması için ne yapmalı?
Kümesin kokması fazla nem ve amonyak demektir. Penn State Extension kümeste nem ve amonyak birikmesini, tavuk sayısına göre havalandırmanın yetersiz olduğunun işareti sayar. Kokuyu önlemek için:
- Havalandırma açıklıkları tavanın yakınında olsun, tünek hizasına cereyan vurmasın.
- Suluğu mümkünse dışarıya, gezinti alanına koyun. Aynı kaynak bunun kümes içindeki nemi düşürdüğünü yazar.
- Su döken suluk yerine, ucu tavuğun göz hizasının biraz üstünde olan nipel suluk kullanılabilir.
- Kümesi kalabalık tutmayın; tavuk başına alan azaldıkça nem ve koku artar.
- Zemin hafifçe kapıya doğru eğimli olursa yıkama suyu birikmez.
Amonyak sadece koku sorunu değildir. Tavukların solunum yolunu tahriş eder ve hastalıklara kapı açar.
Yem ve su düzeni
Hobi kümesinde en sık yapılan hata tavuğu yalnız mutfak artığıyla beslemektir. Yumurtacı tavuk için temel yem, hazır yumurta tavuğu yemidir; mutfak artığı ve tahıl ancak takviyedir.
- Yemlik yeri: Penn State Extension tavuk başına en az 7-8 cm yemlik uzunluğu önerir. Yer dar olursa gagalama sırasında alttaki tavuklar yeme ulaşamaz.
- Yükseklik: Yemlik ve suluğun ağız kenarı tavuğun sırt hizasında olmalıdır. Böylece içine pislik ve altlık girmez, yem saçılmaz.
- Saklama: Yemi kapaklı metal kovada, kuru ve serin yerde saklayın. Aynı kaynak yemin bu şartlarda bir aya kadar saklanabileceğini, güneş ve sıcağın vitaminleri bozduğunu, nemin de küf yaptığını yazar.
- Kum ve kabuk: Gezinti alanında toprak yoksa küçük taşlı kum ve kırık yumurta kabuğu veya istiridye kabuğu verin; kabuk sağlamlığı için kalsiyum gerekir.
Işık ve yumurta
Tavuklar gün kısaldıkça yumurtayı azaltır. Kışın da yumurta isteyen hobici için Penn State Extension, yemlik ve suluğun üstüne konan tek bir düşük güçlü lambanın çoğu küçük kümese yettiğini yazar. Güney cephedeki pencereler kışın ışık ve sıcaklık, yazın havalandırma sağlar. Kış ve yaz için ayrıntılar kışın ve yazın kümes bakımı yazısındadır.
Sağlık kontrolü: neye bakılır?
Her gün birkaç saniye tavuklara bakmak, hastalığı erken yakalamanın en ucuz yoludur:
- İbik soluk mu, kızarık mı?
- Gözler parlak mı, burunda akıntı var mı?
- Dışkı normal mi, sulu veya kanlı mı?
- Tavuk yiyor mu, içiyor mu, sürüden ayrı mı duruyor?
- Kuyruk altında tüyler kirli mi, deride kırmızı noktalar var mı?
Hasta görünen tavuğu hemen ayırın. Kırmızı akar, bit ve diğer zararlılar için belirti ve mücadele adımlarını kümeste kırmızı bit ve zararlılar yazısında topladık.
Hobi tavukçularının sık yaptığı hatalar
- Kalabalık kümes: Alan küçükken tavuk eklemek koku, nem ve gagalaşma getirir.
- Islak altlık: Hastalıkların çoğu ıslak zeminden başlar.
- Cereyanlı tünek: Tavuk soğuğa dayanır ama ıslak soğuğa ve cereyana dayanmaz.
- Kapıyı açık bırakmak: Bir gecelik ihmal bütün sürüyü götürebilir.
- Yeni tavuğu doğrudan sürüye katmak: Yeni gelen tavuk en az iki hafta ayrı tutulmalı; hastalık ve akar böyle taşınır.
- Tozlu talaş: Ucuz ve tozlu talaş solunum sorunları yapar.
- Yemi açıkta bırakmak: Fare ve kuş çeker, akarı da beraberinde getirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kümes ne sıklıkla temizlenmeli?
Kümesin tünek altı her gün, altlığı ve folluğu haftada bir temizlenir. Yılda bir iki kez de kümes tamamen boşaltılıp yıkanır ve dezenfekte edilir. Tavuk sayısı fazlaysa haftalık temizlik sıklaşır.
Kümeste tavuk başına ne kadar yer gerekir?
Kümeste tavuk başına içeride en az 0,14 m², dışarıdaki gezinti alanında yaklaşık 0,75 m² gerekir. Bu rakamlar Penn State Extension'ın yumurtacı tavuk için verdiği asgari değerlerdir. Rahat bir kümes için bunun iki katı önerilir.
Kümese talaş mı saman mı konmalı?
Kümes için çam talaşı genellikle samandan daha iyidir. Talaş daha emicidir ve akar saklamaz. Saman ucuzdur ama çabuk ıslanır, bu yüzden daha sık değiştirilmelidir.
Tavuklara kışın da su verilir mi?
Tavuklara kışın da her gün taze su verilir. Su donarsa tavuk yem yemeyi de azaltır ve yumurta düşer. Sabah ve akşam suyun donup donmadığına bakılmalıdır.
Kümeste lamba yakmak gerekir mi?
Kümeste lamba yakmak şart değildir; yalnız kışın yumurta isteyenler için gerekir. Tek bir düşük güçlü lamba çoğu küçük kümese yeter. Lamba tavukları ısıtmak için değil, günü uzatmak için kullanılır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.