Kanola Ekim Normu: Mibzere Göre Tohum Miktarı Hesabı

Kanola yetiştiriciliğinde dekara atılacak tohum miktarı, yani ekim normu, doğrudan ürün verimini ve bitki sağlığını etkileyen en temel kararlardan biridir. Ekim normunun belirlenmesinde rol oynayan başlıca etkenler arasında seçilen çeşidin kışlık veya yazlık olması, tohumun iriliği (bin dane ağırlığı), ekim yöntemi, toprak yapısı ve bölgenin iklim koşulları yer almaktadır. Kanola tohumları 2-3 mm çapında oldukça küçük bir yapıya sahiptir ve bir kilogramında ortalama 250.000 adet tohum bulunur. Bu küçük yapı, tohumun toprakla temasını ve çıkış gücünü kısıtladığı için tohum yatağının kalitesi ekim miktarını doğrudan etkiler. Eğer toprak hazırlığı mükemmel değilse veya kesekli bir yapı söz konusuysa, çıkış kayıplarını telafi etmek adına tohum miktarı bir miktar artırılabilir. Ancak asıl hedef, bitkinin kışa ideal bir gelişim evresi olan rozet döneminde (6-8 yapraklı) girmesini sağlayacak en uygun sıklığı yakalamaktır. Ayrıca kullanılacak tohumluğun her yıl sertifikalı olması, yağ kalitesindeki erusik asit ve glukosinolat dengesinin korunması adına zorunludur. Hastalık ve zararlı mücadelesinde ilaç seçimi ve dozu için ziraat mühendisine veya il tarım müdürlüğüne danışılmalı, sadece ruhsatlı ilaçlar kullanılmalıdır.

Pnömatik Mibzerle Ekimde Tohum Miktarı

Pnömatik (havalı) mibzerler, kanola gibi küçük tohumlu bitkilerin ekiminde en hassas ve ekonomik sonuçları veren makinelerdir. Bu makineler, tohumu ve gübreyi istenen miktar ve derinlikte toprağa bırakabilen sistemlere sahiptir. Pnömatik mibzerle yapılan ekimlerde sıra arası ve sıra üzeri mesafe çok hassas ayarlanabildiği için tohumdan büyük tasarruf sağlanır. Gelişmiş pnömatik sistemler kullanıldığında dekara 400 g ile 500 g arasında tohumluk kullanımı yeterli olmaktadır. Bu yöntemde tohumlar sıra üzerine istenilen mesafede tek tek ekildiği için bitkiler arasında besin ve ışık rekabeti azalır, ayrıca daha sonra seyreltme yapılmasına gerek kalmaz. Sıra arası mesafe genellikle 17 cm ile 30 cm arasında ayarlanırken, sıra üzerindeki bitki mesafesi 4-6 cm seviyesinde tutulmalıdır. Hassas ekim, tohumların homojen derinlikte (1,5-2,5 cm) toprakla buluşmasını sağlayarak üniform bir tarla çıkışı garanti eder.

Hassas Mibzer ve Serpme Ekimde Tohum Miktarı

Kanola ekimi, yonca ekim makinesi gibi küçük tohumları ekebilen mekanik şanzımanlı hububat mibzerleri ile de başarılı bir şekilde gerçekleştirilebilir. Bu tip mekanik hassas mibzerlerle yapılan ekimlerde, tohumun homojen dağılımını sağlamak adına bazen tohumun yarı yarıya kırık tohum veya dolgu maddesi ile karıştırılması önerilir. Mekanik mibzerle yapılan ekimlerde dekara kullanılan tohum miktarı genellikle 800 g ile 1.000 g arasında değişmektedir. Öte yandan, serpme ekim yöntemi daha çok küçük, eğimli veya mibzerin çalışamadığı arazilerde tercih edilen bir zorunluluktur. Serpme ekimde tohumların toprakla teması ve derinlik kontrolü mibzere göre çok daha zayıf olduğu için tohum miktarı önemli ölçüde artırılır. Kaynaklara göre elle serpme ekimde dekara 1,0 kg ile 1,2 kg arasında tohum atılması tavsiye edilir. Serpme ekim sonrası tohumların toprakla temasını artırmak ve çimlenmeyi hızlandırmak için mutlaka sürgü veya merdane çekilmesi gerekmektedir.

Metrekarede Kaç Bitki Hedeflenmeli?

Kanolada birim alandaki bitki sayısı, verim komponentlerinin en kritik parçasıdır. Verim denklemi; birim alandaki bitki sayısı, bitki başına kapsül sayısı, kapsüldeki tohum sayısı ve tek tohum ağırlığının çarpımıyla oluşur. Yapılan araştırmalar, metrekarede 60 ile 120 arasında bitki sağlayan bir yoğunluğun en iyi verim sonuçlarını verdiğini göstermektedir. Bazı kaynaklarda ideal bitki sıklığı 60-80 bitki/m² olarak daraltılırken, farklı iklim ve toprak koşullarında bu sayı 180 bitki/m² seviyelerine kadar esneyebilmektedir. Eğer metrekaredeki bitki sayısı 60'ın altına düşerse, tarlada boşluklar oluşur ve dallanma artsa bile toplam verimde belirgin azalma meydana gelir. İdeal sıklıkta olan bitkiler, toprak yüzeyini hızla kapatarak yabancı ot gelişimini de doğal bir yolla engeller.

Bin Dane Ağırlığı ve Çimlenme Gücü Hesaba Nasıl Katılır?

Ekim normu hesaplanırken sadece ağırlık bazlı (kg/da) yaklaşmak yerine tohumun kalitesini gösteren parametreleri kullanmak daha teknik bir sonuç verir. Bin dane ağırlığı (TKW), tohumun iriliğini ve içerdiği enerji rezervini gösterir; kanolada kışlık çeşitler için 5-7 g, yazlık çeşitler için 3-5 g arasındadır. Tohumun bin dane ağırlığı arttıkça, aynı ağırlıktaki tohum paketinde daha az sayıda tohum bulunacağı için dekara atılacak miktar artırılmalıdır. Ayrıca tohumun safiyeti (içindeki yabancı madde oranı) ve biyolojik değeri (çimlenme oranı) hesaba katılmalıdır. Örneğin yüzde 98 safiyete ve yüzde 95 çimlenme oranına sahip bir tohumluk, yüzde 80 çimlenme oranına sahip bir tohumluğa göre çok daha az miktarda ekilse bile metrekarede aynı bitki sayısını verebilir. Bu değerler tohum sertifikasında yer alır ve ekim makinesinin ayarlanmasında temel teşkil eder.

Sık Ekimin Verime Etkisi

Üreticilerin "çıkış yapmaz" endişesiyle gereğinden fazla tohum atması, kanola tarımında sıkça karşılaşılan bir hatadır. Aşırı sık ekim yapılan tarlalarda bitkiler arasında yoğun bir ışık ve besin rekabeti başlar. Bu rekabet sonucunda bitkiler normalin üzerinde boy atarak (etiolasyon) ince ve zayıf gövdeler oluştururlar. Sık ekilen kanolalarda kazık kök sistemi tam olarak gelişemez ve bitki kış soğuklarına karşı dayanıksız hale gelir. Ayrıca kışa girmeden önce sapa kalkan ve rozetleşmesini tamamlayamayan zayıf bitkiler, dondan etkilenerek ölme riskiyle karşı karşıya kalır. Hasat döneminde ise bu tip zayıf gövdeli bitkiler rüzgar ve yağışla kolayca yatarak biçerdöver kaybına ve verim düşüklüğüne yol açar.

Seyrek Ekimin Verime Etkisi

Tohum miktarının gereğinden az tutulması veya çıkış aşamasında yaşanan kayıplar nedeniyle oluşan seyrek yapı da verimi olumsuz etkiler. Metrekarede 60 bitkinin altına düşüldüğünde, bitki daha fazla dallanma eğilimi gösterse de bu durum olgunlaşma sürelerinin farklılaşmasına neden olabilir. Seyrek ekimde tarlanın yüzeyi bitkiler tarafından tam olarak kapatılamaz; bu da güneş ışığının doğrudan toprağa ulaşmasına ve yabancı otların hızla gelişmesine imkan tanır. Kanola normalde 30-40 cm boya ulaştığında gür yapısıyla yabancı otları baskılar, ancak seyrek ekimde bu baskılama gücü ortadan kalkar. Sonuç olarak, yabancı otlarla mücadele maliyeti artarken, birim alandan alınan toplam dane sayısı azaldığı için net kâr düşer.

Ekim Normu Hesabı: Örnek Uygulama

Teknik bir ekim planlaması için kullanılan standart bir formül bulunmaktadır. Bu formül sayesinde eldeki tohumun kalitesine göre tam olarak ne kadar kg tohum atılacağı belirlenebilir.

Kullanılan Formül: Tohumluk miktarı (kg/da) = [Metrekarede hedeflenen bitki sayısı x Bin dane ağırlığı (g) x 10] / [Safiyet (%) x Çimlenme Oranı (%)]

Hesaplama Adımları:

Bu hesaplamaya göre, pnömatik bir mibzerle metrekarede 80 bitki sıklığına ulaşmak için dekara tam olarak 538 g tohum atılması gerekmektedir. Eğer serpme ekim gibi tarla kayıplarının (kuş zararı, yüzeyde kalma vb.) yüksek olduğu bir yöntem seçilirse, elde edilen bu sonuç yüzde 20-30 oranında artırılarak uygulanmalıdır. Ekim sonrası tarlaya mutlaka merdane çekilerek tohumun toprakla teması pekiştirilmelidir.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Kanola dekara kaç kg ekilir?

Ekim yöntemine göre değişmekle birlikte, pnömatik mibzerle 400-500 g, mekanik mibzerle 800-1.000 g ve elle serpme yöntemiyle 1,0-1,2 kg tohum ekilmesi tavsiye edilir. İdeal miktar toprak analizine ve bin dane ağırlığına göre hesaplanmalıdır.

Kanola serpme ekilir mi?

Evet, ancak mibzerin giremediği arazilerde bir zorunluluk olarak yapılmalıdır. Serpme ekimde tohum dağılımı ve derinliği kontrol edilemediği için miktar artırılmalı ve ekimden sonra mutlaka merdane veya tapan çekilerek tohumlar bastırılmalıdır.

Kanolada metrekarede kaç bitki olmalı?

Verimli bir kanola üretimi için metrekarede 60 ile 120 arasında bitki bulunması hedeflenmelidir. Bitki sayısının 60’ın altına düşmesi verim kaybına, 150-180’in üzerine çıkması ise zayıf gövde yapısına ve don zararına yol açar.

Kanola tohumu neden az atılır?

Kanola tohumları çok küçük olduğu için az bir miktar ağırlıkla bile metrekareye çok sayıda tohum düşmektedir. Bin dane ağırlığı yaklaşık 6 gram olan bu bitkide yarım kilogram tohumluk bile doğru ayarlanmış mibzerle yeterli sıklığı sağlamaktadır.

Kanola mibzeri hangi ayarla kullanılır?

Pnömatik veya küçük tohum ekebilen mekanik mibzerler kullanılmalıdır. Ekim derinliği 1,5 ile 2,5 cm arasında, sıra arası mesafe 17-35 cm ve sıra üzeri mesafe 4-6 cm olacak şekilde ayarlanmalıdır.