Kanola Toprak İsteği ve Tohum Yatağı Nasıl Hazırlanır?

Kanola bitkisi, toprak seçiciliği bakımından çok nazlı olmasa da yüksek verim ve kalite için belirli toprak yapılarını tercih etmektedir. En ideal gelişimini humuslu, derin yapılı ve besin maddelerince zengin topraklarda göstermektedir. Toprak bünyesi açısından orta ve orta-ağır bünyeli, tınlı ve killi-tınlı yapılar kanola tarımı için oldukça uygundur. Bitki, kuvvetli ve derinlere inebilen kazık kök sistemi sayesinde toprağı iyi kullanabilse de kumlu ve çok hafif toprakları sevmemektedir. Bu tip hafif topraklarda dahi ayçiçeğine oranla daha fazla verim verebildiği gözlemlense de sürdürülebilir üretim için tavsiye edilmez. Kanolanın yetişmesinde en büyük kısıtlayıcı faktörlerden biri toprak yapısının su tutma kapasitesidir; su tutan, göllenen ve taban suyu yüksek olan ağır bünyeli araziler kanola için uygun değildir.

Toprak pH'ı ve Drenajın Önemi

Toprak reaksiyonu (pH), kanolanın topraktaki besin elementlerinden ne ölçüde yararlanabileceğini belirleyen en kritik unsurdur. Kanola bitkisi için en uygun pH aralığı kaynaklarda 6,5 ile 7,5 arası olarak belirtilmekte, yani nötr veya hafif alkali/asit karakterli topraklar ideal kabul edilmektedir. pH değerinin 5,5'in altına düştüğü asidik topraklarda belirgin verim kayıpları yaşanmaktadır. Eğer toprak pH'ı 6'dan düşükse kireçleme yapılarak bu değerin 7 seviyesine çekilmesi, 8,2'den yüksekse kükürt uygulaması ile düşürülmesi önerilir. Drenaj ise en az pH kadar hayati bir konudur. Kanola, kök bölgesinde su birikmesine karşı aşırı hassastır; yağışlı bölgelerdeki su basmaları ve göllenmeler verimi yüzde 50 oranında azaltabilmektedir. Toprak yüzeyinin tesviyesinin iyi yapılmaması, su birikmesine neden olarak genç bitkilerin sararmasına, çürümesine ve kış soğuklarına karşı direncinin kırılmasına yol açar.

Anız Bozma ve Derin Sürüm Zamanlaması

Kanola ekilecek tarlada toprak hazırlığı, bir önceki bitkinin hasadından hemen sonra başlamalıdır. Ön bitki genellikle buğday veya arpa gibi hububatlar olduğunda, hasadı takiben "gölge tavı" adı verilen nem döneminde veya düşen ilk yağışların ardından pulluk ile sürüm yapılması esastır. Bu ilk sürümle birlikte anızın toprağa gömülmesi sağlanır. Sürüm derinliği genellikle 15 ile 20 cm arasında tutulmalıdır; 15-18 cm'den daha derin işlemenin maliyeti artırdığı ve üretime ek bir değer katmadığı bildirilmektedir. Ancak toprak yapısına göre karların erimesini veya yağmur sularının süzülmesini kolaylaştırmak amacıyla bazen 20-25 cm derinliğe kadar inilebilir. Eğer kanola ayçiçeği, mısır veya pamuktan sonra ekilecekse, öncelikle tarlada kalan saplar tırmıkla temizlenmeli, ardından tarla otlu ise sürülerek, otsuz ise kazayağı veya goble disk kullanılarak hazırlanmalıdır.

İnce ve Sıkı Tohum Yatağı Neden Şart?

Kanola tohumları 2-3 mm çapında oldukça küçük yapılıdır ve bir kilogramında ortalama 250.000 adet tohum bulunur. Tohumun küçük olması ve çimlenme sonrası toprak yüzeyine çıkış gücünün düşük olması nedeniyle tohum yatağının çok titiz hazırlanması gerekir. Başarılı bir çıkış için toprak yüzeyinin keseksiz, ince ufalanmış ve sıkı olması şarttır. İyi hazırlanmamış, kaba yapılı ve kesekli bir toprakta tohumlar derinlere düşebilir veya toprakla tam temas edemeyerek kuruyabilir. Keseksiz ve homojen bir yatak hazırlamak adına pulluk sürümünden sonra 1-2 kez goble diskaro, kazayağı veya tırmık geçirilmelidir. Homojen ve yüzeysel bir ekim imkanı sunan ince tohum yatağı, çimlenmeyi hızlandırarak bitkinin yabancı otlarla olan rekabet gücünü de artırır.

Toprak Tavı Nasıl Anlaşılır?

Tohumun sağlıklı çimlenebilmesi için toprakta yeterli nemin bulunması, yani toprağın "tavında" olması gerekir. Kanola yetiştiriciliğinde ekim zamanı toprak ısısı ve nemi ile doğrudan ilişkilidir; çimlenme için toprak ısısının en az 10 ile 12 °C olması idealdir. Toprak tavını kaçırmadan hazırlık yapmak üniform bir çıkışın anahtarıdır. Eğer ekim zamanı geldiği halde toprak aşırı kuruysa ve yağış beklenmiyorsa, tohumun toprakla temasını sağlayıp çimlenmeyi başlatmak için mutlaka "çıkış suyu" verilmelidir. Yağmurlama sulama yöntemiyle verilecek bu su, kış soğukları bastırmadan bitkinin yeterince kuvvetlenmesini ve rozet dönemine girmesini sağlar. Kuru toprağa yapılan ekimlerde bitki çıkışı gecikeceği için fideler kışa zayıf girecek ve don zararına karşı savunmasız kalacaktır.

Merdane Çekmenin Çıkışa Etkisi

Kanola ekiminde en çok ihmal edilen ancak çıkış başarısını doğrudan etkileyen işlem, toprağın bastırılmasıdır. Tohumlar çok küçük olduğu için toprak zerreleri ile tohumun sıkıca temas etmesi nem transferi açısından zorunludur. Gevşek yapılı topraklarda ekimden önce ve ekimden sonra mutlaka tapan veya merdane çekilerek tohum yatağı düzlenmeli ve sıkıştırılmalıdır. Merdane çekilmediği takdirde tohumlar mibzer arkasında çok derine gidebilir veya toprak yüzeyindeki boşluklar nedeniyle hava alarak kuruyabilir. Sıkı bir şekilde bastırılmış tohum yatağı, tohum için mükemmel bir nem ve oksijen dengesi sağlar, bu da yüksek bir çıkış yüzdesi ve hızlı bir yaprak gelişimi ile sonuçlanır. Özellikle ekim sonrası yapılan silindirleme (merdane) işlemi suyun toprakta dağılımını daha sağlıklı hale getirerek üniform bir tarla çıkışı garanti eder.

Doğrudan Ekim (Anıza Ekim) Kanolada Uygulanır mı?

Geleneksel toprak işleme yöntemlerine alternatif olarak kanola yetiştiriciliğinde doğrudan ekim (anız üzerine ekim) yöntemleri de uygulanabilmektedir. Bu sistemde toprak sürülmeden, anız sapları arasından özel ekim makineleri ile ekim gerçekleştirilir. Doğrudan ekim; toprak neminin korunması, işgücü, zaman ve yakıttan tasarruf sağlanması ve toprak organik maddesinin artırılması gibi avantajlar sunar. Özellikle kurak bölgelerde toprak nemini muhafaza etmek adına nadas alanlarında veya hububat anızında tercih edilebilir. Ancak doğrudan ekim sisteminde en önemli zorluk yabancı ot mücadelesidir; bu sistemde total etkili herbisitler yardımıyla yabancı otların kontrol altında tutulması gerekir. İlaç seçimi ve dozu için mutlaka ziraat mühendisine veya il tarım müdürlüğüne danışılmalı, ruhsatlı ilaçlar kullanılmalıdır.

Toprak Hazırlığında Sık Yapılan Hatalar

Kanola üretiminde başarısızlığın en yaygın nedeni toprak hazırlığı aşamasındaki hatalardır. En sık yapılan hata, tohum yatağının çok gevşek bırakılması ve ekimden sonra merdane çekilmemesidir; bu durum tohumun toprakla temasını keserek çıkışı engeller. Diğer bir hata ise ekim derinliğinin ayarlanamamasıdır. Kanola tohumu asla 2,5 cm'den daha derine ekilmemelidir; 5 cm ve üzeri derinliklere düşen tohumların çimlenip toprak yüzeyine çıkması oldukça zordur. Tarladaki mikro-tesviyenin kötü olması, kış aylarında çukur bölgelerde su birikmesine ve bitkilerin "boğulmasına" neden olur. Ayrıca, anızın iyi gömülmemesi veya tarla yüzeyinde bırakılan iri kesekler, mibzerin hassas ekim yapmasını zorlaştırarak tarlada boşluklar oluşmasına sebebiyet verir.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

İlgili diğer içerikler: Anız Yakmanın Toprak Organik Maddesine ve Verime Zararları Nelerdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kanola killi toprakta yetişir mi?

Evet, kanola orta ve orta-ağır bünyeli killi-tınlı toprakları sevmektedir. Ancak çok ağır killi topraklarda drenajın iyi olması ve suyun göllenmemesi hayati önem taşır; aksi takdirde kökler nefes alamaz ve bitki çürür.

Kanola için toprak kaç kez sürülmeli?

Genel uygulama hububat hasadından sonra bir kez pullukla derin sürüm (15-20 cm) yapmak ve ardından 1-2 kez goble disk veya tırmık geçirmektir. Toprağın durumuna ve otluluk seviyesine göre bu işlemlerin sayısı, ince ve keseksiz bir yatak elde edilene kadar ayarlanmalıdır.

Kanolada merdane ne zaman çekilir?

İdeal olanı, mibzerle ekimden hemen önce toprağı düzleyip bastırmak için ve ekimden hemen sonra tohumun toprakla temasını pekiştirmek için iki kez çekilmesidir. Bu sayede tohumun derine gitmesi önlenir ve daha üniform bir çıkış sağlanır.

Kanola tuzlu toprakta yetişir mi?

Kanolanın toprak tuzluluğuna karşı toleransı düşüktür; özellikle ECe değeri 400 mS/m üzerindeki tuzluluk verimi olumsuz etkilemektedir. Tuzlu topraklarda kükürt kullanımı gibi ıslah yöntemleri ile pH ve tuzluluk dengelenmeye çalışılabilir ancak aşırı tuzlu araziler tavsiye edilmez.

Kanola için ideal pH kaçtır?

Kanolanın en iyi geliştiği ideal pH aralığı 6,5 ile 7,5 arasıdır. Bununla birlikte bitki 5,5 ile 8,2 pH değerleri arasına tolerans gösterebilse de uç değerlerde verim potansiyeli düşmektedir.