Kanola Ekim Derinliği ve Sıra Arası Kaç cm Olmalı?

Kanola tohumları, fiziksel yapıları gereği oldukça küçük, küremsi ve genellikle 1 ile 3 mm arasında değişen bir çapa sahiptir. Tohumun bu denli küçük olması, çimlenme sırasında kullanabileceği enerji rezervlerinin de kısıtlı olduğu anlamına gelmektedir. Yapılan araştırmalar, bir kilogram kanola tohumunda yaklaşık 250.000 adet tane bulunduğunu ve bu küçük tanelerin çimlendikten sonra toprak yüzeyine çıkış gücünün oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Eğer tohumlar toprak yüzeyine çok uzak, yani derine ekilirse, çim kını yüzeye ulaşamadan yorgun düşerek toprak altında kuruyabilmektedir. Bu nedenle, kanola yetiştiriciliğinde homojen ve hızlı bir çıkış elde edebilmek için tohumların yüzeye yakın ve tavlı bir tabakaya bırakılması hayati önem taşımaktadır. Yüzeye yakın ekim, tohumun ihtiyaç duyduğu oksijene daha kolay erişmesini sağlar ve ilk yaprakların gün ışığına hızla ulaşarak fotosenteze başlamasına olanak tanır. Tohum yatağının bu hassas süreçte keseksiz ve ince hazırlanmış olması, küçük tohumların toprakla temasını artırarak çimlenme başarısını garanti altına almaktadır.

İdeal Ekim Derinliği Kaç Santimetre?

Kanola ekiminde derinlik ayarı, bitkinin gelişim evresindeki ilk ve en kritik aşamadır. Kaynakların genelinde ideal ekim derinliği 1,5 ile 2,5 cm arasında önerilmektedir. Bazı teknik talimatlarda bu aralık 1,5 ile 2 cm olarak daha da daraltılırken, bazı özel çeşitlerde 1 ile 2 cm derinliğin yeterli olduğu belirtilmektedir. Toprak yapısı bu derinlik ayarında belirleyici bir faktördür; ağır bünyeli killi topraklarda tohumun yüzeye daha yakın (yaklaşık 2 cm) bırakılması gerekirken, hafif ve kumlu topraklarda tohumun kurumaması için 3 cm derinliğe kadar inilebilmektedir. Ancak her ne koşulda olursa olsun, kanola tohumunun 5 cm'den daha derine ekilmesi kesinlikle tavsiye edilmez; çünkü bu derinlikten sağlıklı bir çıkış yapma şansı oldukça düşüktür. Ekim sırasında tohumun sadece derinliği değil, nemli bir tabakaya (tava) düşmesi de sağlanmalıdır. Eğer toprak çok kuruysa ve tohum 1-2 cm derinlikte neme ulaşamıyorsa, derinliği artırmak yerine ekimden sonra "çıkış suyu" verilerek nemin tohum seviyesine çekilmesi daha teknik bir yaklaşımdır.

Derin Ekimde Ne Olur?

Kanola tohumunun gereğinden daha derine ekilmesi, tarlada üniform olmayan, zayıf ve seyrek bir bitki çıkışı ile sonuçlanmaktadır. Derine düşen tohumlar çimlenseler dahi, toprak yüzeyine ulaşmaya çalışırken tüm enerjilerini tüketirler ve "sarı kıvrım" adı verilen durumla karşılaşarak toprak altında kıvrılıp kalabilirler. Derin ekimde bitkilerin toprak yüzeyine çıkışı geciktiği için vejetasyon süresi kısalır ve fideler kış soğukları başlamadan önce ihtiyaç duydukları 6 ile 8 yapraklı rozet dönemine ulaşamazlar. Kışa yeterince kuvvetlenmeden giren bu zayıf fideler, eksi derecelerdeki sıcaklıklardan ve don olaylarından büyük zarar görerek tamamen kuruyabilirler. Ayrıca derine ekilen tohumlarda, çıkış süresi uzadığı için toprak kökenli patojenlerin (örneğin Fusarium veya Rhizoctonia türleri) saldırısına uğrama riski de artmaktadır. Bu tür hastalık ve zararlılarla mücadelede ilaç seçimi ve dozu için ziraat mühendisine veya il tarım müdürlüğüne danışılmalı, sadece ruhsatlı ilaçlar kullanılmalıdır. Derin ekim kaynaklı bu sorunlar, tarlanın belirli bölgelerinde boşluklar oluşmasına ve toplam verimin %30 ile %50 oranında azalmasına yol açabilmektedir.

Sıra Arası Mesafe Seçenekleri

Kanola yetiştiriciliğinde sıra arası mesafe, kullanılacak ekim makinesinin tipine ve bölgenin bakım alışkanlıklarına göre çeşitlilik göstermektedir. Gelişmiş mekanik veya pnömatik mibzerlerle yapılan ekimlerde sıra arası mesafe genellikle 17 ile 30 cm arasında ayarlanmaktadır. Bazı bölgelerde, özellikle hububat mibzerlerinin yaygın kullanıldığı yerlerde 15 ile 17 cm gibi daha dar sıra aralıkları tercih edilirken, Ege ve Marmara gibi bölgelerde yapılan denemelerde 34 veya 35 cm gibi daha geniş sıra aralıklarının da yüksek verim sağladığı görülmüştür. Sıra arası mesafenin belirlenmesinde m²'de hedeflenen bitki sayısı esastır; genel kabul gören hedef m²'de 60 ile 80 veya toprak verimliliğine göre 100 bitkiye kadar çıkabilmektir. Sıra arası mesafe ne kadar geniş tutulursa, sıra üzerindeki bitki sıklığı o oranda artırılmalıdır. Örneğin 15 cm sıra aralığında m'de 12-27 bitki çıkışı hedeflenirken, 35 cm sıra aralığında bu sayı daha da yoğunlaştırılmaktadır. Ekimde kullanılacak sıra arası mesafe, aynı zamanda ilerleyen dönemlerde tarlaya girecek traktörün tekerlek genişliği gibi mekanizasyon detaylarına da uygun olmalıdır.

Dar ve Geniş Sıra Aralarının Karşılaştırması

Sıra arası mesafenin dar veya geniş tutulmasının kanola gelişiminde farklı avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Dar sıra aralıkları (15-20 cm), bitkilerin toprak yüzeyini daha hızlı kapatmasını sağlayarak yabancı ot gelişimini doğal bir gölgeleme etkisiyle baskılar. Bu durum, kanolanın yabancı otlarla rekabet gücünü artırarak herbisit ihtiyacını azaltabilir. Öte yandan, 25 ile 35 cm arasındaki daha geniş sıra aralıkları, bitki başına düşen yaşam alanını artırarak daha kuvvetli dallanmaya ve dolayısıyla bitki başına kapsül sayısının artmasına olanak tanır. Ayrıca yapılan bazı araştırmalar, 10 cm gibi çok dar ekimlerin yerine 20-30 cm gibi geniş aralıkların tercih edilmesinin, bitki başına düşen "pire böceği" gibi zararlıların hasarını bir miktar seyreltilebileceğini öngörmektedir. Ancak sıra arası mesafe 35-40 cm'nin üzerine çıkarıldığında, tarlada boş kalan alanlar güneş ışığını doğrudan toprağa ileterek yabancı otların hızla büyümesine ve verimin düşmesine neden olmaktadır. İdeal denge, hem yabancı otu baskılayacak hem de her bir kanola bitkisinin kuvvetli bir kök ve gövde yapısı oluşturmasına izin verecek 17-30 cm aralığında kurulmaktadır.

Mibzer Ayarı ve Ekim Hızının Etkisi

Kanola tohumlarının hassas bir şekilde toprakla buluşturulması için yonca ekim makinesi gibi küçük tohumları ekebilen özel mekanik veya pnömatik mibzerler kullanılmalıdır. Pnömatik (havalı) mibzerler, sıra arası ve derinliği en hassas şekilde ayarlayabildiği için tohumdan büyük tasarruf sağlar; dekar başına 400 ile 500 g tohum kullanımı bu makinelerle yeterli olmaktadır. Mekanik şanzımanlı hububat mibzerleri kullanıldığında ise küçük kanola tohumlarının mibzer tüplerinden homojen bir şekilde akabilmesi için tohumun yarı yarıya "kırık tohum" veya benzeri dolgu maddeleriyle karıştırılması önerilmektedir. Ekim sırasında traktörün hızı, mibzerin tohumları belirlenen aralıklarla ve derinlikte bırakabilmesi açısından çok kritiktir; aşırı hız, tohumların yüzeyde kalmasına veya derinlik kontrolünün kaybolmasına neden olur. Kanola hasadında hızın 4 km/saat ile sınırlandırılması gerektiği gibi, ekim sırasında da makine hassasiyetine göre düşük ve sabit bir hız korunmalıdır. Ekim öncesinde mibzerin kalibrasyonu mutlaka yapılmalı; tohum miktarı dekar başına 400 g ile 1.000 g arasında mibzer tipine göre ayarlanmalıdır.

Ekim Sonrası Bastırma

Kanola ekimi bittikten sonra yapılması gereken en önemli işlem tarlanın bastırılmasıdır. Kanola tohumu çok küçük olduğu için toprak zerreleriyle sıkı bir temas kurması, topraktaki nemi çekebilmesi ve hızlı çimlenebilmesi açısından zorunludur. Bu amaçla ekimden hemen sonra tarlaya merdane veya tapan çekilmesi, tohum yatağını sıkıştırarak tohumun etrafındaki boşlukları kapatır. Merdane işlemi, toprağın üst tabakasındaki suyun dağılımını daha sağlıklı hale getirerek çıkışın üniform ve düzenli olmasına yardımcı olur. Özellikle gevşek yapılı topraklarda bu işlem yapılmazsa, tohumlar toprak yüzeyinde kalabilir veya mibzer arkasında çok gevşek bir ortamda kuruyabilir. Ayrıca bastırılmış ve düzlenmiş bir toprak yüzeyi, kışın kar sularının veya yağmurların tarlada göllenme yapmadan tahliye edilmesine de kolaylık sağlar. Tohumların toprakla iyi temas etmesi, bitkinin kışa daha kuvvetli bir kök yapısıyla girmesini sağlayarak soğuklara karşı olan direncini de artırmaktadır.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Kanola kaç cm derine ekilir?

Kanolanın sağlıklı bir çıkış yapabilmesi için ideal ekim derinliği 1,5 ile 2,5 cm arasındadır. Toprak çok ağır killi ise derinlik 1,5-2 cm, hafif kumlu topraklarda ise 2,5-3 cm olarak ayarlanabilir.

Kanola sıra arası kaç cm olmalı?

Kanola ekiminde sıra arası mesafe genellikle 17 cm ile 30 cm arasında tutulmaktadır. Ancak hububat mibzeri kullanımına veya bölgeye bağlı olarak 15-17 cm dar sıra arası veya 35 cm geniş sıra arası seçenekleri de uygulanabilir.

Kanola derin ekilirse çıkar mı?

Eğer kanola 5 cm ve daha derine ekilirse, tohumun toprak yüzeyine çıkış gücü yetersiz kalacağı için çıkış sorunları ve "sarı kıvrım" adı verilen durum yaşanır. Derin ekim, bitkinin kışa zayıf girmesine ve soğuktan zarar görüp ölmesine neden olur.

Kanola ekiminde traktör hızı kaç olmalı?

Ekim sırasında mibzerin tohumları düzgün bir sırayla ve istenen derinliğe bırakabilmesi için traktörün yavaş ve kontrollü bir hızla hareket etmesi gerekir. Özellikle küçük tohumların hassas ayarı için yüksek hızlardan kaçınılmalıdır.

Kanola tahıl mibzeriyle ekilir mi?

Evet, kanola ekimi için küçük tohumları ekebilen (yonca tertibatlı) mekanik hububat mibzerleri veya pnömatik havalı mibzerler kullanılabilir. Tahıl mibzeri kullanıldığında tohumun homojen dağılımı için dolgu maddesiyle karıştırılarak kalibre edilmesi önerilir.