İçeriğe geç
11°C
Sebze ve Meyve

Fide Şaşırtma Nasıl Yapılır? Fide Ne Zaman Şaşırtılır?

Fide şaşırtma nasıl yapılır? Çim yaprakları yere paralel olunca, akşamüstü, yapraktan tutularak 3-4 cm çukura dikilir. Söküm, can suyu ve tarlaya dikim adım adım.

Muhammet Elma 18 Kasım 2026 7 dk okuma
Fide Şaşırtma Nasıl Yapılır? Fide Ne Zaman Şaşırtılır?

Fide şaşırtma nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Fide, çim (kotiledon) yaprakları tam gelişip yere paralel hale geldiğinde, bir akşam önceden sulanmış kasadan çim yaprağının ucundan tutularak çıkarılır ve yeni kabında 3-4 cm derinlikte açılan çukura kök boğazına kadar dikilir. Ardından hemen can suyu verilir. MEB Fide Yetiştirme modülü bu işlemin mümkün olan en erken tarihte ve günün en serin saatinde yapılmasını ister.

Reklam

Şaşırtma kelimesi iki anlamda kullanılır. Fidecilikte asıl anlamı, kasaya sık ekilmiş küçük fidenin kendi saksısına, viyol gözüne ya da torbasına alınmasıdır. Halk arasında fidenin tarlaya dikilmesine de şaşırtma denir. Bu yazıda ikisini de anlatıyoruz.

Fide neden şaşırtılır?

Fide, kısa ve kalın gövdeli olması ve kılcal kök sayısının artması için şaşırtılır. MEB modülü şaşırtmanın amacını, genç bitkilerin kısa bir hipokotile (alt gövdeye) sahip olması ve kazık köklerin koparak kılcal kök miktarının artırılması olarak tanımlar.

Şaşırtmayla fidenin kullandığı alan da genişler. Kasada sıkışık büyüyen fideler birbirine gölge yapar, uzar ve hastalığa açık hale gelir. Kendi kabına alınan fide ise geniş bir kök sistemi oluşturur.

Viyolün her gözüne tek tohum ekildiyse ayrıca şaşırtma gerekmez. Bu yöntem hibrit tohumda yaygındır, çünkü tohum pahalıdır ve kayıp istenmez. Kasaya serpme ekim ise ucuz tohumla çok fide elde etmek isteyen üreticinin yoludur ve şaşırtmayı zorunlu kılar.

Reklam

Fide ne zaman şaşırtılır?

Fide, çim yaprakları tam gelişip yere paralel bir görünüm aldığında şaşırtılır. MEB modülü bu zamanı tarif ederken şaşırtılacak fidede şunları arar:

  • Çim yaprakları parlak koyu yeşil, lekesiz ve yere paralel olmalı.
  • Kök ve gövde uzunlukları birbirine eşit olmalı.
  • Kökler beyaz renkte ve lekesiz olmalı.

Şaşırtma geciktirilmemelidir. MEB modülüne göre gerçek yaprakların gelişmeye başlamasıyla birlikte köklerde saçaklanma başlar. Kökleri saçaklanan fideler söküm sırasında zarar görür ve tutma şansları zayıflar. Bu yüzden şaşırtma mümkün olan en erken tarihte yapılır; böylece kök kayıpları az olur.

Çok erken şaşırtma da sorun yaratır. Çim yaprakları henüz açılmamış, gövdesi kıl gibi ince fide tutulacak yer bulamaz ve kolay ezilir. Doğru an genellikle çim yaprakları tam açıldıktan sonraki ilk birkaç gündür.

Şaşırtmadan önce neler hazırlanır?

Şaşırtmadan önce fideler sulanır, yeni kaplar harçla doldurulur ve eller temizlenir. Hazırlık eksik olursa fide havada bekler ve kökleri kurur.

  1. Akşam sulama: MEB modülüne göre fidelerin yerinden kolay sökülmesi için bir gün önceki akşam sulanmaları gerekir.
  2. Kaplar: Saksı, torba ya da viyol harçla doldurulur, harç hafifçe nemlendirilir. MEB modülü torba ve saksıların üstte 1-2 cm boşluk kalacak şekilde doldurulmasını yazar.
  3. Temizlik: Şaşırtma öncesi eller sabunla iyice yıkanır.
  4. Saat: Şaşırtma akşamüstü gibi günün en serin saatinde yapılır.
  5. Yer: Gölgeli, rüzgarsız bir yer seçilir; fideler güneş altında bekletilmez.
Reklam

Fide şaşırtma adım adım nasıl yapılır?

Fide şaşırtma; fideyi çim yaprağından tutup çıkarmak, yeni kapta açılan çukura dikmek, harcı köke bastırmak ve can suyu vermek olmak üzere dört adımda yapılır.

1. Fideyi çıkarın. Kasadaki harç bir çubuk ya da küçük kaşıkla alttan kaldırılır. Fide, MEB modülünün özellikle vurguladığı gibi çim yapraklarından birinin ucundan tutulur. Gövdeden tutulmaz; gövde zedelenirse fide gelişemez. Çim yaprağı zarar görürse yalnızca o yaprağın gelişmesi aksar.

2. Çukuru açın. Yeni kabın ortasında parmakla ya da bir çubukla 3-4 cm derinliğinde dikim çukuru açılır.

3. Fideyi dikin. Fide, kök boğazına kadar olan kısmı dikim çukurunda kalacak şekilde yerleştirilir. Kökler kıvrılmadan aşağı sarkmalıdır.

4. Harcı bastırın. Çukurun birkaç santim ötesine parmak ya da çubuk batırılıp harç köklere doğru itilir. Böylece kök ile harcın teması sağlanır, hava boşluğu kalmaz.

5. Can suyu verin. Şaşırtmadan sonra fidelere hemen can suyu verilir. MEB modülüne göre can suyu ilaçlı da verilebilir; uygun bir ilaç sulama suyuna karıştırılıp fidelerin diplerine verilerek kök hastalıklarına ve zararlılarına karşı koruma sağlanır.

Şaşırtılan fideye nasıl bakılır?

Şaşırtılan fide ilk günlerde gölgeli, nemli ve korunaklı bir yerde tutulur. MEB modülü mevsime göre farklı bakım önerir.

Sonbahar döneminde şaşırtılan fideler gölgelendirilmiş, etrafı açık ve tabanı devamlı nemli tutulan bir yerde korunur. İlkbaharda ise gölgeli, nemli ve üzeri kapalı ortamlarda tutulur.

Şaşırtılmış fideler serilmiş bir naylon örtü üzerine dizilirse topraktan gelecek enfeksiyonlardan da korunur. Saksılar başta birbirine değecek şekilde dizilebilir. Fideler gelişip yaprakları birbirine değmeye başlayınca saksı aralarında 15 cm kadar boşluk kalacak şekilde yeniden düzenlenir. MEB modülü bu aralamanın jiffy saksılarda, toprak bloklarda ve jiffy tabletlerde su kaybına yol açacağı için yapılmadığını da belirtir.

İlk iki-üç gün fidenin hafifçe boynunu bükmesi normaldir. Yeni kök saldıkça dikleşir. Bir haftada toparlanmayan fide ya köküyle zarar görmüştür ya da hastalıklıdır.

Fide tarlaya ne zaman ve nasıl dikilir?

Fide, 4-6 gerçek yapraklı olduğunda, tarlada don tehlikesi geçtikten sonra, kök toprağıyla birlikte dikilir. Tarım ve Orman Bakanlığı broşürüne göre domates fidesinin dikime uygun büyüklüğü 5-6 gerçek yapraklı dönemdir; hıyar fidesi ise 4-5 gerçek yapraklıyken esas yetiştirme yerine topraklı olarak dikilir.

Dikimden önce fide soğuklatılır. MEB modülüne göre gerçek yapraklar görünmeye başladığında iki hafta boyunca gündüz ve gece sıcaklıkları 10-12 °C'ye düşürülür; pişkinleşen fide daha erken ve daha yüksek verim verir.

Söküm: Fideler bir akşam önceden iyice sulanır, ertesi gün kolayca çıkar. Söküm ve dikim bulutlu ve serin günlerde yapılır. Fideler gövdelerinin alt kısımlarından tutulmaz; bu kısım zarar görürse fidenin tutma şansı azalır ve toprağa yakın olduğu için kolay hastalanır. Bakanlık broşürü yaz aylarında dikimin öğleden sonra ya da bulutlu havada yapılmasını ister.

Taşıma: Topraklı fideler hırpalanmadan kasa ya da kutulara konarak taşınır. Topraksız (çıplak köklü) fideler sökülür sökülmez nemli, yumuşak bezlere sarılır, kasaya dizilir ve üzerleri yine nemli bezle örtülür.

Dikim: Fide, viyoldeki toprak seviyesi neyse tarlada da aynı seviyede kalacak şekilde dikilir. Domates fidesinde gövdenin bir kısmı toprağa gömülebilir; biber ve patlıcanda kök boğazı hassas olduğu için derin dikilmez. Aşılı fidede aşı noktası kesinlikle toprak üstünde kalmalıdır.

Can suyu: Bakanlık broşürü, bütün fidelerde olduğu gibi şaşırtmada en önemli konunun can suyu olduğunu yazar. Toprak nemli olsa bile dikimden hemen sonra su verilir.

Topraklı fide dikmenin faydası nedir?

Topraklı fide, yani kök toprağıyla birlikte dikilen fide, yeni yerine çok daha kolay tutar. MEB modülü topraklı fide yetiştirmenin faydalarını şöyle sıralar:

  • Topraklı dikilen fidede, topraksız dikilene göre bocalama görülmez.
  • Fide tutma oranı çok yüksektir.
  • Fideler yeni yerlerinde gelişmelerine ara vermeden devam ettikleri için daha çabuk ürüne yatar.
  • Topraksız dikilen fidelerde danaburnu ve tel kurdu zararı daha fazladır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fide kaç yapraklıyken şaşırtılır?

Fide, çim yaprakları tam gelişip yere paralel olduğunda, yani gerçek yapraklar henüz çıkmadan şaşırtılır. MEB modülüne göre gerçek yapraklar gelişince köklerde saçaklanma başlar ve söküm kökü yaralar. Tarlaya dikim ise domateste 5-6, hıyarda 4-5 gerçek yapraklı dönemde yapılır.

Fide şaşırtırken nereden tutulur?

Fide şaşırtırken çim yapraklarından birinin ucundan tutulur, gövdeden asla tutulmaz. MEB modülüne göre gövde zedelenirse fide gelişemez; çim yaprağı zarar görürse yalnızca o yaprak aksar. Fide alttan bir çubukla kaldırılarak çıkarılır.

Şaşırtma günün hangi saatinde yapılır?

Şaşırtma, akşamüstü gibi günün en serin saatinde yapılır. Tarlaya dikim de bulutlu ve serin günlerde ya da öğleden sonra yapılmalıdır. Öğle sıcağında şaşırtılan fide hızla su kaybeder ve bocalar.

Şaşırtmadan sonra fide neden solar?

Şaşırtmadan sonra fide kökleri yaralandığı ve su alamadığı için geçici olarak solar. Gölgeli bir yerde tutulup can suyu verilen fide birkaç günde dikleşir. Bir haftada toparlanmayan fidenin kökü zarar görmüş ya da hastalanmıştır.

Can suyu nedir?

Can suyu, fide şaşırtıldıktan ya da tarlaya dikildikten hemen sonra verilen ilk sudur. Kök ile toprağın arasındaki hava boşluğunu kapatır ve kökün toprağa yapışmasını sağlar. MEB modülüne göre can suyu, kök hastalıklarına karşı ilaçlı olarak da verilebilir.

Mahsulünüzü alıcıyla buluşturunHububat, sebze, meyve, fide, tohum — TarlaTapan Pazar'da ücretsiz ilan verin, aracısız satın.
Ücretsiz ilan ver
Paylaş:
Muhammet Elma

TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.

Çiftçi hesaplama araçlarıMısır verimi ve nem kesintisi, hayvan gebelik takvimi, tarımsal destek takvimi.
Araçları gör

TarlaTapan Haftalık Çiftçi Bülteni

Yeni rehber yazıları, destek ve hibe duyuruları ve pazardaki fırsatlar e-postanızda.