Fide Toprağı Nasıl Hazırlanır? Harç Karışımı Oranları
Fide toprağı nasıl hazırlanır? Torf, perlit, toprak ve yanmış gübreyle 5 ölçülü harç karışımı, pH, hazırlık günü ve harcı hastalıktan temizleme yöntemleri.
Fide toprağı nasıl hazırlanır sorusunun cevabı kısadır: Fide toprağı, elenmiş tınlı toprak, torf, kum ya da perlit ve yanmış ahır gübresinin ölçülü olarak karıştırılmasıyla hazırlanır. Tarım ve Orman Bakanlığı domates broşürü en yaygın iki karışımı şöyle verir: yanmış hayvan gübresi, kum ve toprak 1:1:1; torf, perlit ve toprak 2:1:1. Harç, kullanılacağı günden en az bir gün önce hazırlanır ve pH'ı 5,5-6,5 arasında olmalıdır.
Fidecilikte bu karışıma "harç" denir. MEB Fide Yetiştirme modülü harcı, sebzenin istediği besinleri taşıyan bazı toprakların karıştırılmasıyla o bitkinin istediği toprağın oluşturulması olarak tanımlar. İyi harç, fidenin yarısıdır. Kötü harçta çimlenme gecikir, kök çürür, fide sararır.
Fide için bahçe toprağı neden tek başına kullanılmaz?
Bahçe toprağı tek başına fide için uygun değildir, çünkü sıkışır, çabuk kurur ya da su tutup çamurlaşır ve çoğu zaman hastalık etmeni ile yabani ot tohumu taşır. Viyolün küçük gözünde bu kusurların hepsi büyür.
MEB modülü, toprakta katı, sıvı ve gaz kısımları arasında belirli bir denge gerektiğini vurgular. Su arttıkça hava azalır; drenajı yetersiz toprakta kök gelişimi yavaşlar. Fide kökü küçük bir alanda sıkıştığı için havasızlığa tarladaki bitkiden çok daha duyarlıdır.
Bahçe toprağını yine de kullanacaksanız onu karışımın bir parçası yapın. Torf ya da yaprak çürüntüsü gözenek ve su tutma sağlar, kum ya da perlit süzeklik kazandırır, yanmış gübre besin ekler.
İyi bir fide harcı nasıl olmalı?
İyi bir fide harcı gözenekli, su ve besini bitkinin alabileceği şekilde tutan, hafif, tuzsuz ve hastalıksız olmalıdır. MEB modülü bu özellikleri tek tek sayar:
- Suyun süzülmesine ve iyi havalanmaya yetecek kadar gözenekli olmalı.
- Su ve besin maddelerini bitkinin kolayca yararlanacağı şekilde tutmalı.
- pH'ı yetiştirilecek bitkinin istediği değere yakın olmalı.
- Kolay bulunur ve ucuz olmalı, taşıma için hafif olmalı.
- Sıcaklık değişimlerine karşı tampon görevi yapmalı.
- Zararlı ve zehirli madde içermemeli, tuzluluk sorunu olmamalı.
- Bir partiden ötekine aynı kalacak kadar homojen olmalı.
Bu listeyi akılda tutmak, hazır torf alırken de işe yarar. Torbanın içinden kesek, çöp ya da kötü koku çıkıyorsa o torf fide için uygun değildir.
Harçta hangi malzemeler kullanılır?
Harçta en çok tınlı toprak, torf (turba), yanmış ahır gübresi, kum, perlit ve son yıllarda cocopeat kullanılır. Her malzemenin harca kattığı özellik farklıdır.
| Malzeme | Harca katkısı | Dikkat |
|---|---|---|
| Tınlı toprak | Besin ve tutunma | Yaklaşık %20 kil, pH 5,5-6,5 olmalı |
| Torf (turba) | Gözenek, su tutma | Asidik; gerekirse kireçle pH yükseltilir |
| Yanmış ahır gübresi | Organik madde, besin | Yalnız sığır ve at gübresi |
| Kum | Süzeklik | Kireçli kum pH'ı yükseltir |
| Perlit | Havalanma, hafiflik | pH'ı nötr |
| Cocopeat | Su tutma, gözenek | pH'ı doğal olarak bitkinin istediği aralıkta |
Torf hakkında: MEB modülü, torfun su tutma özelliği yüksek olduğu için harcın pH'ını bir dereceye kadar düşürdüğünü yazar. Sfagnum turbaları süngerimsi ve liflidir, pH'ları 3,5-4,5 arasındadır. Çok asidik turba kireçle düzeltilebilir. Piyasadaki hazır fide torflarının çoğu kireçlenmiş ve gübrelenmiş olarak satılır; torbadaki pH değerine bakın.
Ahır gübresi hakkında: MEB modülüne göre sebze fidesi harcına uygun gübreler sığır ve at gübresidir. Koyun, tavuk ve kuş gübresi azot ve fosforca daha zengin olduğu ve hızlı etki ettiği için ancak gübre şerbeti şeklinde verilebilir. Taze gübre ise asla katılmaz; yanmamış gübre kökü yakar ve ot tohumu taşır.
Kum hakkında: Kumun karbonat oranı fazlaysa harcın pH'ı yükselir ve beslenme bozukluğu görülebilir. Dere kumu ya da yıkanmış kum tercih edilir.
Hangi karışım oranları kullanılır?
En yaygın karışım, Bakanlık broşürünün verdiği torf, perlit ve toprağın 2:1:1 oranıdır. Torf bulunmayan yerlerde yanmış hayvan gübresi, kum ve toprak 1:1:1 oranında karıştırılır.
MEB modülü, ülkemizde sebze fidesinde kullanılan beş karışım örneği verir:
| Karışım | Tınlı / bahçe toprağı | Turba | Yanmış ahır gübresi | Kum | Yaprak çürüntüsü |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | — | 1 | 1 | — |
| 2 | 4 | 2 | 1,5 | 2 | — |
| 3 | — | — | 1 | 1 | 1 |
| 4 | 7 | 3 | — | 2 | — |
| 5 | 4 | 4 (veya yaprak çürüntüsü) | 2 | 2 | — |
Köyde en kolay bulunan malzemeyle başlayın. Ahırın arkasında iki yıl yatmış sığır gübresi, dere kumu ve tarla kenarından elenmiş toprak birinci karışımı verir. Şehirde ise hazır torf ve perlitle torf ağırlıklı bir karışım daha pratiktir.
Hazır torfu tek başına da kullanabilirsiniz. MEB modülü viyollerde genellikle sade torf, torf-perlit ya da torf-vermikülit karışımlarının kullanıldığını yazar. Sade torfta dikkat edilecek konu, torfun kurudukça suyu zor emmesidir; hiç kurumaya bırakılmamalıdır.
Harç nasıl karıştırılır?
Harç, malzemeler elendikten sonra kat kat üst üste yığılıp kürekle alt üst edilerek karıştırılır. MEB modülü bu işi adım adım tarif eder.
- Toprak elenir, iri parçalar ve taşlar atılır.
- Çok kuru malzeme, özellikle turba, hafifçe ıslatılır. Kuru turba karıştırılırsa sonra suyu çok çabuk emer ve dengesiz nemlenir.
- Malzemeler belirlenen ölçüyle (kova, teneke) tabakalar halinde üst üste yığılır.
- Yığın kürekle birkaç kez alt üst edilir.
- Harç kullanılacağı günden tercihen en az bir gün önce hazırlanır; nem 24 saat içinde her tarafa eşit dağılır.
Harcın nemini anlamanın kolay yolu avuç testidir. Bir avuç harç sıkıldığında parmak arasından su damlamamalı, el açıldığında topak hafifçe dağılmalıdır. Damlıyorsa fazla ıslaktır; hiç topaklanmıyorsa kurudur.
Fide toprağı hastalıktan nasıl temizlenir?
Fide toprağı, içindeki yabani ot tohumu, nematod, mantar ve bakteriden kurtulmak için dezenfekte edilir. Bu işlem özellikle bahçe toprağı ve ahır gübresi içeren karışımlarda önemlidir; hazır torf genellikle temizdir.
MEB modülü dezenfeksiyonu fiziksel ve kimyasal olarak ikiye ayırır. Başarı için harç önce bitki kalıntılarından arındırılıp kabartılır ve hafif nemli tutulur. Fazla ıslak harç soğuk olacağı için ısıtmayla temizlemek uzun sürer; fazla su ayrıca kimyasalın etkisini düşürür.
Kaynar su yöntemi: Küçük miktarlarda en pratik yoldur. MEB modülüne göre 20-30 cm yüksekliğindeki harç için metrekareye 30 litre kaynar su dökülür. Ardından harcın üzeri iyice örtülür, sıcaklığı normale dönünce örtü kaldırılır.
Buhar yöntemi: Ticari fideliklerde harcın içine 15-20 cm derinliğe delikli borular yerleştirilip buhar verilir.
Güneş yöntemi: Yaz aylarında nemli harç ince bir tabaka halinde serilip şeffaf naylonla sıkıca kapatılır ve birkaç hafta güneşte bırakılır. Bu yöntem kaynak belgelerde ayrıntılı ölçüyle verilmediği için süreyi yörenizin sıcaklığına göre il tarım müdürlüğüne danışın.
Kimyasal yöntem: Toprak fümigantları ruhsat ve uzmanlık gerektirir; MEB modülü bu harçların en az 4-7 gün sonra kullanılabileceğini yazar. Evde ve küçük üretimde kimyasal yöntemi önermiyoruz.
Harcı hazır mı almalı, kendin mi yapmalı?
Birkaç viyol fide için hazır fide torfu almak, kendi harcını yapmaktan daha ekonomik ve güvenlidir. Yüzlerce fide yetiştirecekseniz kendi karışımınız maliyeti düşürür.
Hazır torfun avantajı temiz ve homojen olmasıdır; çökerten riski düşer. Dezavantajı, torbadan torbaya fiyat ve kalite farkıdır. Torf alırken "fide torfu" ya da "tohum çimlendirme torfu" yazan, ince elenmiş ürün seçin. Çiçek toprağı denilen iri parçalı ürünler viyolün küçük gözlerine uygun değildir.
Kendi harcınızı yapıyorsanız ilk yıl küçük bir deneme yapın: aynı tohumu hem hazır torfa hem kendi karışımınıza ekip çıkışı karşılaştırın. Bu, sonraki yıl hangi yolu seçeceğinizi gösterir.
Bu Konudaki Diğer Rehberler
- Fide Nasıl Yetiştirilir? Tohumdan Fide Yetiştirme Rehberi
- Tohumdan Fide Kaç Günde Çıkar? Çimlenme Süresi ve Sıcaklık
- Fide Sulama Nasıl Yapılır? Fide Kaç Günde Bir Sulanır?
- Fideler Neden Uzar? Boya Giden Cılız Fide Nasıl Kurtarılır?
- Fide Hastalıkları: Fideler Neden Yan Yatar ve Kurur?
- Fide Şaşırtma Nasıl Yapılır? Fide Ne Zaman Şaşırtılır?
Sıkça Sorulan Sorular
Fide toprağı karışımı nasıl yapılır?
Fide toprağı karışımı, Tarım ve Orman Bakanlığı broşürüne göre torf, perlit ve toprağın 2:1:1 oranında ya da yanmış hayvan gübresi, kum ve toprağın 1:1:1 oranında karıştırılmasıyla yapılır. Malzemeler elenir, kat kat yığılıp kürekle karıştırılır ve bir gün dinlendirilir.
Fide toprağına hangi gübre katılır?
Fide toprağına yalnız iyice yanmış sığır ya da at gübresi katılır. MEB modülüne göre koyun, tavuk ve kuş gübresi hızlı etkili olduğu için harca karıştırılmaz, ancak şerbet halinde verilebilir. Taze gübre fide kökünü yakar.
Fide toprağının pH'ı kaç olmalı?
Fide harcında kullanılan toprağın pH'ı 5,5-6,5 arasında olmalıdır. Torf asidik olduğu için harcın pH'ını düşürür; çok asidik turba kireçle düzeltilir. Kireçli kum ise pH'ı yükseltir, bu yüzden yıkanmış dere kumu tercih edilir.
Sadece torfla fide yetişir mi?
Sadece torfla fide yetişir; MEB modülü viyollerde sade torfun yaygın kullanıldığını yazar. Önemli olan torfun kireçlenmiş, ince elenmiş fide torfu olması ve hiç kurumaya bırakılmamasıdır. Kuruyan torf suyu zor emer.
Fide toprağı ne zaman hazırlanmalı?
Fide toprağı, kullanılacağı günden en az bir gün önce hazırlanmalıdır. MEB modülüne göre böylece nem 24 saat içinde harcın her tarafına eşit dağılır. Dezenfeksiyon yapılacaksa hazırlık süresi buna göre daha erkene alınır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.