Ceviz Fidanı Ne Zaman Dikilir? Dikim Aralığı ve Tozlayıcı Seçimi

Açık köklü ceviz fidanı, fidan yapraklarını döktükten sonra Kasım'dan Nisan'a kadar dikilir. Kışı ılık geçen yerlerde Kasım-Aralık, kışı sert geçen yerlerde Mart-Nisan tercih edilir. Tüplü fidan yılın her mevsiminde dikilebilir, ama yaz dikimi ancak sulama hazırsa yapılır. Dikim aralığı çeşidin gelişme gücüne göre 7x3,5 metreden 10x10 metreye kadar değişir ve bahçe mutlaka en az iki uyumlu çeşitle kurulur.

Fidan Dikim Zamanı: Sonbahar mı İlkbahar mı?

İki dönemin de avantajı vardır. Karar, bölgenizin kışına göre verilir:

Kışı sert bölgelerde tüplü fidan için Nisan-Haziran dönemi önerilir. Hangi dönemi seçerseniz seçin, toprak çamur halindeyken veya donmuşken dikim yapmayın.

Fidan Seçiminde Bakılacak Özellikler

Ceviz bahçesinin kaderini fidan belirler. Fidanı alırken şunlara bakın:

• İsmine doğru ve sertifikalı olmalı; faturası çeşit adıyla kesilmeli.
• Gövde sağlıklı, düzgün ve pişkin (odunlaşmış) olmalı.
• Kök gelişimi fidan boyuyla orantılı olmalı; kazık kökün yanında yeterli saçak kök bulunmalı.
• Kökte ur, çürüklük, nematod izi gibi hastalık belirtisi olmamalı.
• Fidancıyla çeşit adını yazan bir sözleşme veya protokol yapılabilir.

Ucuz diye isimsiz veya tohumdan yetişmiş (çöğür) fidan almak, cevizde en pahalı hatadır. Tohumdan çıkan ağaç ana ağacın özelliklerini taşımaz ve 12-15 yaşına kadar meyveye yatmaz.

Aşı Noktasının Kontrolü

Aşılı fidanda gövdenin alt kısmında kalem ile anacın birleştiği, hafif şişkin ve renk farkı olan bir bölge görülür. Fidan alırken bu noktada çatlak, ayrılma veya ur olmamasına dikkat edin.

Dikimde aşı yeri mutlaka toprağın üstünde kalmalıdır. Aşı yeri toprağa gömülürse kalemden kök çıkabilir, aşının etkisi kaybolur ve kök boğazı hastalıklarına açık hale gelir. Fidanı derin dikmek, cevizde sık yapılan ve geri dönüşü olmayan hatalardan biridir.

Dikim Çukuru ve Kök Hazırlığı

Bahçe arazisi dikimden önce derin pullukla sürülür (birleme), tav döneminde diskaro veya kazayağı ile ikilenir. Ardından dikim planına göre yerler işaretlenir ve çukurlar açılır.

• Çukur ölçüsü: 60x60 cm genişlik ve derinlik yeterlidir.
• Kök budaması: Kırık, ezik ve aşırı uzun kökler temiz bir kesimle kısaltılır.
• Gübre: Dikimden önce yalnızca fosforlu ve potasyumlu gübre, toprak analizine göre verilir; dikim yılında azotlu gübre verilmez.
• Dikim tahtası: Fidanın sıradan kaymaması için kullanılır.
• Can suyu: Dikimden hemen sonra fidan başına 30-50 litre verilir.
• Herek: Fidan rüzgârda oynamasın diye kazığa bağlanır; ceviz ilk 3-4 yıl bu desteğe ihtiyaç duyar.

Dikim Aralığı ve Dekara Ağaç Sayısı

Dikim aralığı çeşidin taç genişliğine göre seçilir. Dekara düşen ağaç sayısı şu formülle bulunur: dekara ağaç sayısı = 1000 ÷ (sıra arası × sıra üzeri).

Sıra yönünü mümkünse kuzey-güney doğrultusunda verin; ağaçlar gün boyunca daha dengeli ışık alır.

Sık Dikimin İlerleyen Yıllardaki Sorunu

Sık dikim ilk yıllarda dönüm başına daha çok meyve verir ve yatırımı erken döndürür. Ancak ceviz yavaş ama durmadan büyüyen bir ağaçtır. 10-12 yaşından sonra sık dikilmiş bahçede taçlar birbirine girer:

• Alt ve iç dallar ışık alamaz, kurur; verim taçların üst kısmına çıkar.
• Hava dolaşımı azalır, antraknoz ve bakteriyel yanıklık artar.
• Makineyle hasat ve ilaçlama zorlaşır.
• Sonunda ağaç seyreltmesi veya ağır budama gerekir, bu da ürün kaybı demektir.

Sık dikim yapacaksanız zayıf gelişen ve yan dallarda meyve veren bir çeşit seçin, budamayı ilk yıldan planlayın.

Tozlayıcı Çeşidin Bahçedeki Oranı ve Yerleşimi

Ceviz bahçesi en az iki çeşitle kurulmalıdır. Tozlayıcı çeşit, polen saçma zamanı ana çeşidin dişi çiçek zamanıyla çakışacak şekilde seçilir. Bazı bilinen eşleşmeler şunlardır:

• Chandler, Fernor, Fernette ve Pedro için Franquette.
• Fernor ve Franquette için Meylannaise; Fernor için ayrıca Ronde de Montignac.
• Bilecik için Şebin.

Ceviz rüzgârla tozlandığı için tozlayıcılar bahçeye dağıtılarak dikilmelidir. Yaygın uygulama tozlayıcının bahçenin yaklaşık onda birini oluşturması ve hâkim rüzgârın estiği yönden başlayarak sıralara serpiştirilmesidir. Ana çeşit ile tozlayıcı arasındaki mesafenin 50-70 metreyi geçmemesi önerilir. Yerleşim planını fidancınız ve bölgenizdeki teknik elemanla birlikte yapın.

Bir dikkat noktası: Franquette gibi bazı tozlayıcılarda erkek çiçek sayısı ancak 5 yaşından sonra artar. Bahçenin ilk yıllarında tozlanma zayıf kalabilir.

Dikoji: Erkek ve Dişi Çiçek Zaman Uyuşmazlığı

Ceviz tek evcikli bir bitkidir; aynı ağaçta hem erkek hem dişi çiçek bulunur. Ama bu iki çiçek çoğu çeşitte aynı anda olgunlaşmaz. Buna dikogami (halk arasında dikoji) denir.

• Protandri: Önce erkek çiçek polen saçar, dişi çiçek birkaç gün sonra hazır olur. Türkiye'de yetiştirilen çeşitlerin büyük çoğunluğu böyledir (Chandler, Pedro, Fernor, Franquette, Lara).
• Protogeni: Önce dişi çiçek hazır olur, erkek çiçek sonra polen saçar (Bilecik, Kaman 1).
• Homogami: İki çiçek aynı zamanda olgunlaşır; bu çeşitler tozlayıcıya daha az muhtaçtır. Şebin bazı ekolojilerde bu özelliği gösterir.

Tek çeşitle kurulan bahçede ağacın kendi poleni, kendi dişi çiçeği açtığında çoktan dökülmüş olur. Bu yüzden ağaç bol çiçek açtığı halde az meyve tutar ve meyveler küçükken dökülür. Tozlayıcı dikmeden kurulan bahçenin sonradan düzeltilmesi ancak araya fidan dikmek veya bazı ağaçları üstten aşılamakla mümkündür; ikisi de yıllar kaybettirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceviz fidanı ne zaman dikilir?

Açık köklü ceviz fidanı Kasım ile Nisan arasında dikilir. Kışı ılık bölgelerde Kasım-Aralık, kışı sert bölgelerde Mart-Nisan uygundur. Tüplü fidan sulama imkânı varsa her mevsim dikilebilir.

Ceviz ağaçları kaç metre arayla dikilir?

Çeşidin gelişme gücüne göre değişir. Yerli ve kuvvetli çeşitlerde 8x8 veya 10x10 metre, zayıf gelişen yabancı çeşitlerde 8x4 veya 7x3,5 metre aralık kullanılır.

Tozlayıcı ceviz çeşidi şart mı?

Evet. Cevizin çoğu çeşidinde erkek ve dişi çiçek farklı zamanda olgunlaştığı için tek çeşitle kurulan bahçe yeterli meyve tutmaz. Bahçe en az iki uyumlu çeşitle kurulmalıdır.

Dekara kaç ceviz ağacı dikilir?

Dikim aralığına bağlıdır. 10x10 metrede dekara 10, 8x8 metrede yaklaşık 15-16, 7x7 metrede yaklaşık 20, 8x4 metrede yaklaşık 31 ağaç düşer.

Dikoji nedir?

Aynı ceviz ağacındaki erkek ve dişi çiçeklerin farklı zamanlarda olgunlaşmasıdır. Önce erkek çiçek açıyorsa protandri, önce dişi çiçek açıyorsa protogeni denir. Tozlayıcı çeşit dikmenin sebebi budur.