Ceviz Gübreleme Programı: Hangi Gübre, Ne Zaman, Ne Kadar?

Cevizde gübre, yaprak ve toprak analizine göre verilir. Analiz yoksa ağaç yaşına göre artan bir program kullanılır: 1 yaşındaki ağaca yılda yaklaşık 100 gram saf azot verilirken 10 yaşında bu miktar 900 grama çıkar; fosfor ve potasyum 50 gramdan 500 grama kadar artar. Azot Nisan ile Temmuz arasında birkaç parçaya bölünerek verilir, dikim yılında azot verilmez. Gübre gövde dibine değil, ağacın taç izdüşümüne serpilir.

Cevizin Besin Maddesi İhtiyacı

Ceviz büyük taç yapan, her yıl uzun sürgün veren ve yağ oranı yüksek meyve oluşturan bir ağaçtır. Bu yüzden azot, fosfor ve potasyumun yanında çinko, bor ve demir gibi mikro elementlere de ihtiyaç duyar. Temmuz ayında alınan yaprak örneklerinde cevizin yeterli kabul edilen besin seviyeleri şöyledir:

Analiz sonucu bu değerlerin altındaysa ilgili besin artırılır, üstündeyse azaltılır. Analizsiz verilen gübrenin bir kısmı boşa gider, bir kısmı da diğer besinlerin alımını engeller.

Genç ve Verimdeki Ağaçta Farklı Program

Bitki ve toprak analizi yoksa ağaç başına yıllık saf besin miktarı ağaç yaşına göre aşağıdaki gibi verilir. Tablodaki son satır, gübrenin gövdeden ne kadar uzağa serpileceğini gösterir.

Bu rakamlar saf besin miktarıdır, gübre torbasının ağırlığı değildir. Gübre miktarını bulmak için: atılacak gübre (kg) = saf besin (kg) ÷ gübredeki besin oranı × 100. Örneğin 300 gram saf azot için %21 azotlu amonyum sülfattan 0,3 ÷ 21 × 100 = yaklaşık 1,4 kg gerekir.

Dikimden önce yalnızca fosforlu ve potasyumlu gübre verilir. Toprak analizine göre dekara 10-50 kg triple süper fosfat ve 10-40 kg potasyum sülfat önerilir. Dikim yılında azotlu gübre verilmez; genç kökü yakar ve kök yerine sürgünü büyütür.

Azotun Sürgün ve İç Dolumuna Etkisi

Azot yaprak ve sürgün gelişimini sağlar, yaprağın yeşil rengini veren klorofilin yapı taşıdır. Azotça iyi beslenen ağaç hastalığa daha dayanıklıdır ve meyvenin iç dolumu için gereken yaprak alanını oluşturur. Ancak azot yanlış zamanda verilirse zarar verir:

• Yaz sonunda verilen azot sürgünü uzatır, sürgün kışa pişkinleşmeden girer ve sonbahar erken donunda yanar.
• Fazla azot bakteriyel yanıklığı artırır; bu hastalığın görüldüğü bahçelerde azot sınırlı tutulmalıdır.
• Chandler ve Fernor gibi geç yaprak döken çeşitlerde geç dönemde azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır.

Azot Nisan'dan başlayarak Temmuz ortasına kadar 3-4 parçaya bölünerek verilir. Toprak pH'ı yüksekse amonyum sülfat gibi asit etkili gübreler, pH düşükse kalsiyumlu amonyum nitrat gibi gübreler tercih edilir. Azotun formuna göre toprakta kalış süresi de farklıdır: amonyum formu yaklaşık 10-15 gün, nitrat 20-30 gün, üre 40-45 gün etkili kalır.

Potasyumun İç Kalitesindeki Rolü

Potasyum cevizde iç dolumu ve iç kalitesiyle doğrudan ilişkilidir. Ağacın suyu kullanmasını, stomaların açılıp kapanmasını düzenler; kuraklık ve don stresini hafifletir, hastalıklara dayanıklılığı artırır, tohumun yani için olgunlaşmasını sağlar.

• Potasyum eksik ağaçta iç tam dolmaz, büzüşür ve koyulaşabilir.
• Kireçli topraklarda ve toprakta fosfor fazla olduğunda potasyum alımı zorlaşır.
• Potasyum sülfat, potasyum nitrat veya dengeli kompoze gübrelerle verilir; miktar toprak analizine göre belirlenir.

Çinko Eksikliği ve Küçük Yaprak

Cevizde en sık görülen mikro element sorunu çinko eksikliğidir. Kumlu, çakıllı, nemi az topraklarda ve ağır killi, asit topraklarda görülür. Belirtileri kolay tanınır:

• Yapraklar küçük, dar ve sivri uçlu kalır.
• Sürgün ucunda yapraklar sık dizilir, rozet görünümü oluşur.
• Olgun yapraklarda damarlar boyunca yeşil bir kuşak kalır, damar araları sararıp beyazlaşır.
• Şiddetli eksiklikte sürgün ve küçük dallar olgunlaşmadan kurur, yaprak dökülür.

Çinko uygulaması için en uygun zaman hasat sonrası dönemdir; bu kaçırılırsa ilkbaharda çiçeklenme öncesi uygulanır. Yaz boyunca da Haziran-Ağustos arasında yapraktan verilebilir. Çinko, meyve sapının dala tutunmasına ve için dolmasına yardım eder.

Demir eksikliğinde de yaprak sararır, ama bu kez genç yapraklarda damarlar yeşil kalırken damar araları sararır. Kireçli ve su tutan topraklarda sık görülür. İki eksikliği karıştırmamak için yaprak analizi şarttır.

Yaprak Analizi Ne Zaman Yaptırılır?

Ceviz yaprağının besin seviyeleri Temmuz ayına göre değerlendirilir. Örnek bu dönemde, o yıl çıkmış sürgünlerin ortasındaki tam gelişmiş yapraklardan alınır. Bahçenin farklı yerlerindeki ağaçlardan karışık örnek toplanır ve aynı gün laboratuvara ulaştırılır. Bazı kaynaklar noksanlıkları belirlemek için sonbahar aylarında yaprak ve toprak analizi yapılmasını da önerir.

Toprak örneği ise dikimden önce 0-30, 30-60, 60-90 ve 90-120 cm derinliklerden, dikimden sonra 0-30 cm'den alınır. Toprak analizi pH, kireç, organik madde ve tuzluluğu; yaprak analizi ise ağacın gerçekte ne aldığını gösterir.

Gübrenin Verilme Zamanı ve Yeri

Cevizin besin alan kılcal kökleri gövde dibinde değil, taç izdüşümünde yoğunlaşır. Bu yüzden gübre gövdenin hemen dibine değil, dalların uzandığı alanın altına serpilir. Yukarıdaki tabloda verilen uzaklıklar buna göredir: genç ağaçta 0,5-1 metre, verimdeki ağaçta 3 metreye kadar.

• Fosfor: Toprakta hareket etmediği için toprağa karıştırılarak verilir; dikimden önce ve kış sonunda uygulanır.
• Potasyum: Kış sonu veya ilkbahar başında toprağa verilir.
• Azot: Nisan-Temmuz arası bölünerek, mümkünse sulama ile birlikte.
• Ahır gübresi: İyi yanmış olarak Aralık-Ocak aylarında toprağa karıştırılır.
• Çinko, demir, bor: Haziran-Ağustos arası yapraktan; bor için Mayıs-Haziran.

Damla sulama varsa azot ve potasyum sulama suyuyla verilebilir; bu yöntem gübrenin köke daha düzenli ulaşmasını sağlar.

Gübrelemede Sık Yapılan Hatalar

• Analiz yaptırmadan her yıl aynı gübreyi aynı miktarda atmak.
• Gübreyi gövde dibine yığmak; hem kök boğazını yakar hem besin köke ulaşmaz.
• Dikim çukuruna azotlu gübre koymak.
• Yaz sonunda azot vermek; sürgün kışa pişkin girmez.
• Fazla fosfor atmak; aşırı fosfor demir, çinko, kalsiyum, bor ve mangan alımını engeller.
• Yanmamış ahır gübresi kullanmak; yabancı ot tohumu taşır ve kökü yakabilir.
• Çinko eksikliğini demir eksikliği sanıp yanlış gübre vermek.

Sıkça Sorulan Sorular

Cevize hangi gübre verilir?

Cevize azot, fosfor ve potasyumun yanında çinko, bor ve demir verilir. Hangi gübrenin ne kadar verileceği yaprak ve toprak analizine göre belirlenir. Analiz yoksa ağaç yaşına göre artan bir program izlenir.

Ceviz yaprakları neden küçük kaldı?

En sık sebep çinko eksikliğidir. Yapraklar küçük, dar ve sivri kalır, sürgün ucunda rozet şeklinde dizilir. Su stresi ve kök sorunları da benzer belirti verebilir; kesin teşhis için yaprak analizi yaptırın.

Yaprak analizi ne zaman yapılır?

Ceviz yaprak besin seviyeleri Temmuz ayına göre değerlendirilir. Örnek o yılın sürgünlerinin ortasındaki tam gelişmiş yapraklardan alınır.

Genç cevize gübre verilir mi?

Verilir ama dikim yılında azot verilmez. Dikimden önce fosfor ve potasyum toprağa karıştırılır. İkinci yıldan itibaren ağaç yaşına göre artan miktarda azot, fosfor ve potasyum verilir.

Gübre ağacın neresine atılır?

Gübre gövde dibine değil, dalların uzandığı alanın altına, yani taç izdüşümüne serpilir. Genç ağaçta gövdeden 0,5-1 metre, verimdeki ağaçta 3 metreye kadar uzağa verilir.