Ceviz Bahçesinde Ot Mücadelesi: Ceviz Altına Ne Ekilir?

Modern ceviz bahçesinde toprak, zorunlu olmadıkça sürülmez; sıra araları örtülü tutulur, yabancı ot biçerek, malçla veya örtü bitkisiyle kontrol edilir. Ceviz, kökünden, yaprağından ve yeşil kabuğundan juglon adlı bir madde salgılar; domates, patates, biber ve patlıcan gibi bitkiler bu maddeden etkilenir, çayır otları ve birçok baklagil ise ceviz altında rahat yetişir. Genç bahçede ilk yıllarda sıra aralarına ara ürün ekilebilir, ama ağacın kök bölgesine dokunmamak şartıyla.

Cevizlikte Toprak İşlemenin Sınırları

Eski alışkanlık her bahar ceviz altını sürmektir. Modern bahçelerde ise örtülü toprak sistemi önerilir: toprak sürümünden zorunlu olmadıkça kaçınılır. Sürüm yabancı otu yok eder ve toprağı havalandırır, ama cevizin yüzeye yakın kılcal köklerini de keser.

Toprak işlemenin hâlâ işe yaradığı durumlar vardır:

• Kış yağmur ve kar sularının toprağa işleyip rezerv su olarak kalması için kısmi işleme.
• İlkbaharda yoğun ot çıkışını engellemek için sıra aralarında hafif işleme.
• Ağır, su tutan topraklarda havalanmayı sağlamak.

İşleme yapılacaksa yüzeysel tutulmalı, ağacın taç izdüşümüne derin girilmemeli ve sık tekrarlanmamalıdır.

Yüzey Köklerin Korunması

Ceviz kazık köklü olarak bilinir, ama besin ve su alan kılcal köklerin büyük kısmı toprağın üst katmanında ve taç izdüşümünde yayılır. Gübre ve sulama da bu yüzden taç izdüşümüne verilir. Derin sürüm, kazayağı veya ağır disk bu kökleri koparır:

• Ağaç bir süre su ve besin alamaz, yaz stresine girer.
• Kök yaraları kök uru ve kök çürüklüğü etmenlerine kapı açar.
• Toprak sıkışır, yağış sonrası su yüzeyde göllenir.

Gövde çevresinde en az taç izdüşümü kadar bir alanı derin işlemeden muaf tutun.

Juglon: Cevizin Diğer Bitkilere Etkisi

Ceviz ağacının kökleri, yaprakları, yeşil kabuğu ve dökülen yaprakları juglon adlı bir madde içerir. Juglon toprağa geçer ve bazı bitkilerin büyümesini engeller. Halk arasında "cevizin altında bir şey yetişmez" denmesinin sebebi budur.

Juglonun etkisini doğru değerlendirmek gerekir:

• Etki ağacın kök bölgesinde, yani taç izdüşümü ve biraz ötesinde en yüksektir; ağaç büyüdükçe bu alan genişler.
• Juglon havayla ve toprak mikroorganizmalarıyla zamanla parçalanır; iyi havalanan, drene olan topraklarda etkisi azalır, ağır ve ıslak topraklarda daha uzun kalır.
• Bütün bitkiler aynı derecede etkilenmez; duyarlı olanlar solar, sararır ve gelişemez, dayanıklı olanlar ise ceviz altında normal büyür.
• Dökülen yaprak ve yeşil kabuklar kompost yapılacaksa iyice yanmadan duyarlı bitkilere verilmemelidir.

Ceviz Altına Ne Ekilebilir, Ne Ekilemez?

Juglona duyarlılık bitki grubuna göre değişir. Genel olarak:

• Duyarlı olanlar: Domates, patates, biber ve patlıcan başta olmak üzere patlıcangiller; elma ve armut gibi bazı meyve ağaçları; yaban mersini gibi asit toprak seven bitkiler.
• Genellikle dayanıklı olanlar: Çayır ve mera otları gibi buğdaygil yem bitkileri, birçok baklagil yem bitkisi, sarımsak ve soğan gibi bazı sebzeler.

Ceviz altına sebze bahçesi kurmayı düşünüyorsanız önce küçük bir alanda deneyin. Duyarlı sebzeleri ağacın taç izdüşümünün dışına, mümkünse birkaç metre uzağa ekin. Ayrıca iç kurdunun konukçusu olan elma, armut ve ayvayı ceviz bahçesinin içine ve kenarına dikmemek gerekir; bu ağaçlar kurdun bahçeye taşınmasına yol açar.

Genç Bahçede Ara Tarım

Ceviz bahçesi ilk yıllarda gelir getirmez; geniş sıra araları boş kalır. Bu dönemde ara tarım hem gelir sağlar hem de toprağı örter. Ara tarımın kuralları şunlardır:

• Ara ürün, fidan sırasından her iki yana en az 1-1,5 metre uzakta tutulmalı; ağaç büyüdükçe bu şerit genişletilmelidir.
• Ağaçla su ve besin için yarışan, uzun boylu ve gölge yapan bitkiler seçilmemelidir.
• Ara ürünün sulaması cevizin sulama programını bozmamalı; özellikle soğuk bölgede yaz sonunda cevizi sulamaya devam ettirmemelidir.
• Ara üründe kullanılan ot ilacının ceviz fidanına sürüklenmemesine dikkat edilmelidir.
• Baklagil yem bitkileri toprağa azot bağladığı için iyi bir seçimdir.

Ağaçların taçları sıra arasını kapatmaya başladığında ara tarım bırakılır.

Ot Mücadelesi Seçenekleri

Ceviz bahçesinde yabancı ot su ve besin için ağaçla yarışır, iç kurdu ve diğer zararlılara saklanma yeri olur. Bahçelerde sık görülen yabancı otlar arasında kanyaş, köpek dişi ayrığı, darı ve yapışkan ot türleri, çatal otu, çeti, yabani hardal ve tarla sarmaşığı sayılabilir. Mücadele sırasıyla şu yöntemlerle yapılır:

• Kültürel önlemler: Otlu tarlada kullanılan alet ve makineleri bahçeye girmeden temizlemek; sulama kanalı kenarındaki otları tohum bağlamadan biçmek; yeterince yanmamış ahır gübresi kullanmamak. Bazı ot tohumları hayvanın sindiriminden geçtikten sonra bile yarıdan fazla çimlenme gücünü korur.
• Sulama seçimi: Salma ve karık sulamada ıslanan alan geniş olduğu için ot çok çıkar; damla sulama ot çıkışını büyük oranda azaltır.
• Biçme: Otlar çiçeklenmeden belirli aralıklarla biçilir. Hem tohum bağlaması engellenir hem de hayvan yemi elde edilir. Taç altında makinenin giremediği yerler tırpanla temizlenir.
• Malçlama: Sıra üzeri siyah polietilen, malç örtüsü veya samanla kapatılır. Işık almayan ot tohumu çimlenmez, toprak nemi korunur. Siyah plastik örtü toprak sıcaklığını 3-4°C artırabilir.
• Kimyasal mücadele: Gerekirse, ruhsatlı ilaçlarla ve etiketine uyularak yapılır. Uygulamalar 8-25°C hava sıcaklığında, rüzgârsız ve yağışsız havada yapılır. Seçici olmayan ilaçlar ağacın yaprak, sürgün ve meyvesine değdirilmemeli; gövdesi odunlaşmamış genç bahçelerde kullanılmamalıdır. İlaçlamaya hasattan en geç bir ay önce son verilir. Aynı etki grubundan ilacı sürekli kullanmak otlarda dayanıklılık yaratır.

Örtü Bitkisi Kullanımı

Örtü bitkisi, sıra aralarına ekilen ve toprağı kapatarak yabancı otun çıkmasını engelleyen bitkidir. Cevizlikte örtü bitkisi olarak genellikle baklagiller (yonca, üçgül, fiğ gibi) tercih edilir; bazı buğdaygiller de kullanılabilir. Örtü bitkisinin faydaları şunlardır:

• Toprağın erozyonla taşınmasını önler, yağış suyunun toprağa işlemesini artırır.
• Baklagiller toprağa azot bağlar, organik maddeyi artırır.
• Toprak yüzeyini serin tutar.
• İç kurdu gibi zararlıların doğal düşmanlarına barınak ve besin sağlar.

Örtü bitkisi seçerken bölgeye uygun, alanı çabuk kaplayan ve cevizle suda aşırı yarışmayan türleri tercih edin; bölgenizdeki teknik elemana danışın. Örtü bitkisini taç izdüşümünün içine kadar getirmeyin ve yazın düzenli biçin.

Sık Yapılan Hatalar

• Her bahar ceviz altını derin sürüp kılcal kökleri koparmak.
• Ceviz altına domates, biber, patates ekip juglon yüzünden ürün alamamak.
• Bahçeye veya kenarına elma, armut, ayva dikip iç kurduna konukçu hazırlamak.
• Genç fidanın dibine kadar ara ürün ekmek.
• Seçici olmayan ot ilacını genç gövdeye ve sürgüne değdirmek.
• Yanmamış ahır gübresiyle bahçeye ot tohumu taşımak.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceviz altına ne ekilir?

Ceviz altında çayır otları, birçok baklagil yem bitkisi ve sarımsak, soğan gibi bazı sebzeler yetişebilir. Domates, patates, biber ve patlıcan juglondan etkilendiği için ceviz altına ekilmemelidir.

Juglon nedir?

Ceviz ağacının kök, yaprak ve yeşil kabuğunda bulunan, toprağa geçerek bazı bitkilerin büyümesini engelleyen doğal bir maddedir. Etkisi ağacın kök bölgesinde en yüksektir.

Cevizlik sürülür mü?

Modern bahçelerde zorunlu olmadıkça sürülmez. Gerekirse sıra aralarında yüzeysel işleme yapılır, taç izdüşümüne derin girilmez; çünkü cevizin kılcal kökleri toprağın üst katmanındadır.

Ceviz arası ara tarım yapılır mı?

Genç bahçede yapılabilir. Ara ürün fidan sırasından en az 1-1,5 metre uzakta tutulur, juglona dayanıklı ve uzun boylu olmayan bitkiler seçilir. Taçlar sıra arasını kapatınca ara tarım bırakılır.

Ceviz diğer bitkileri öldürür mü?

Ceviz bütün bitkileri öldürmez. Juglona duyarlı bitkileri, özellikle domates, patates ve biberi zayıflatır ve gelişmesini engeller. Çayır otları ve birçok baklagil ise ceviz altında rahat yetişir.