Ceviz Çeşitleri: Geç Dona Dayanıklı Hangi Çeşit Dikilmeli?

Ceviz çeşidi seçerken ilk bakılacak şey bölgenin geç don riskidir. İlkbahar donu olan yerlerde geç yapraklanan çeşitler (Franquette, Fernor, Ronde de Montignac, Meylannaise, Lara) dona yakalanmadan çiçeklenir; erken yapraklanan çeşitler ise aynı bölgede birçok yıl ürün kaybeder. Ardından iç randımanı, yan dalda meyve verme oranı, hastalığa dayanıklılık ve tozlayıcı uyumu değerlendirilir. Çeşit ve yer kararı bir kez verilir; dikildikten sonra değiştirmek yıllar kaybettirir.

Çeşit Seçiminde Bakılacak Özellikler

İyi bir ticari ceviz çeşidinden beklenenler şunlardır:

• Geç don ve güneş yanıklığına dayanıklı olmalı; geç uyanmalı.
• Antraknoz, iç kurdu ve bakteriyel yanıklığa toleransı yüksek olmalı.
• Kabuklu meyve ağırlığı 12 gramdan az olmamalı, iç ağırlığı en az 6 gram olmalı.
• İç randımanı %50'nin üzerinde olmalı; iç, kabuktan bütün olarak çıkmalı.
• İç rengi açık, iç kabuğu tamamen doldurmalı, büzüşme yapmamalı; yağ oranı %65'in üzerinde olmalı.
• Kabuk ince ve kolay kırılmalı, düzgün ve açık renkli olmalı.
• Erken meyveye yatmalı ve her yıl düzenli ürün vermeli (periyodisite göstermemeli).

Hiçbir çeşit bunların hepsini birden taşımaz. Sizin bölgeniz için hangisinin daha önemli olduğuna karar vermeniz gerekir.

Geç Yapraklanan Çeşidin Don Avantajı

Cevizde ilkbahar donundan kaçmanın en etkili yolu, ağacın son don geçtikten sonra uyanmasıdır. Çeşitler arasında yapraklanma zamanı birkaç haftaya kadar fark eder. Eğirdir ekolojisinde yapılan gözlemlerde bazı çeşitlerin yapraklanma tarihleri şöyledir:

Fernor, geç yapraklanıp erken yaprak döktüğü için hem ilkbahar geç donundan hem sonbahar erken donundan etkilenmez; yüksek rakımlı yerlere önerilir. Tarihler ekolojiye göre kayar; kendi bölgenizdeki gözlemi esas alın.

İç Randımanı ve Kabuk Yapısı

İç randımanı, kabuklu cevizin ağırlığına göre içinin ağırlığıdır. Formülü: iç randımanı (%) = iç ağırlığı ÷ kabuklu ağırlık × 100. Örneğin 10 gramlık kabuklu cevizden 5,5 gram iç çıkıyorsa randıman %55'tir. İç olarak satış yapacak üretici için bu oran doğrudan gelir demektir.

Kabuk kalınlığı ve kırılma kolaylığı da çeşide göre değişir. Şebin ve Maraş 12 ince kabuklu, kolay kırılan çeşitlerdir; Fernor'un kabuğu kalın ve pürüzlüdür, albenisi azdır. Aynı çeşitte bile kabuk sertleşme döneminde bulutlu gün sayısı fazla olursa kabuk kalınlaşabilir.

Hastalığa Dayanıklılık

Çeşitler hastalığa duyarlılık bakımından da ayrılır:

• Franquette: Yeşil kabuğu kalın olduğu için antraknoz, iç kurdu, bakteriyel yanıklık ve güneş yanıklığına diğer çeşitlerden daha dayanıklıdır.
• Lara: Hastalıklara toleransı fazladır.
• Pedro: Antraknoz ve güneş yanıklığına hassastır.
• Bilecik: İç kurduna hassastır.
• Chandler ve Fernor: Geç çiçeklenmelerine rağmen sert kış soğuğundan zarar görebilir; bu çeşitlerde yaz sonunda azotlu gübre verilmemelidir.

Bakteriyel yanıklığın yaygın olduğu nemli bölgelerde, özellikle Marmara'da, duyarlı çeşitle bahçe kurmak ilaç masrafını her yıl artırır.

Bahçe Yeri ve Soğuk Hava Göllenmesi

Çeşit tek başına don sorununu çözmez. Soğuk hava ağırdır; açık ve rüzgârsız gecelerde yamaçlardan aşağı akar, çukurlarda ve dere tabanlarında göllenir. Aynı köyde yamaçtaki bahçe dona yakalanmazken aşağıdaki düzlükteki bahçe tamamen yanabilir.

• Etraftaki araziden kısmen yüksek, hava akışı olan yerleri seçin.
• Bahçenin alt ucunu duvar, çit veya sık ağaç sırasıyla kapatmayın; soğuk havanın çıkışı engellenirse bahçede birikir.
• Dere tabanı ve kapalı çukurlara, en geç yapraklanan çeşidi bile dikmeyin.

Don Zararının Belirtileri

Don zararını erken tanımak, o yılın bakımını ve sonraki yılın planını değiştirir:

• Yeni çıkan yapraklar ve sürgün uçları önce suya batmış gibi koyulaşır, bir iki gün içinde kararıp kurur.
• Dişi çiçeklerin tepesindeki tüylü dişicik kahverengileşir; bu çiçekler meyve bağlamaz.
• Püsler (erkek çiçekler) kararır, polen saçmaz.
• Donmuş küçük meyveler kesildiğinde içi kahverengidir; birkaç hafta içinde dökülür.
• Don sonrası sürgün ve tomurcuklarda bakteriyel yanıklık belirtileri artar; yaralanan doku bakteriye kapı açar.

Don Sonrası Ağacın Toparlanması

Ceviz dondan sonra yedek gözlerden yeniden sürgün verir. Bu sürgünlerde meyve az olur ama ağaç yaşamaya devam eder. Don sonrası yapılacaklar:

• Donan sürgünleri hemen kesmeyin; hangi gözlerin canlı kaldığı birkaç hafta içinde belli olur.
• Yeniden sürgün döneminde sulamayı aksatmayın.
• Bakteriyel yanıklık riski arttığı için don sonrası yağışlı havalarda bölgenizin uyarılarını takip edin.
• O yıl ürün yoksa azotu artırmayın; aşırı sürgün sonbaharda pişkinleşmez ve kış donuna yakalanır.

Çeşit ve Yer Kararının Geri Alınamazlığı

Cevizde yanlış seçilen çeşidi düzeltmek için iki yol vardır: ağacı söküp yerine yenisini dikmek veya mevcut ağacı başka bir çeşitle üstten aşılamak. İki yol da en az 3-5 yıl kaybettirir. Yanlış seçilen yer ise hiç düzeltilemez; dona açık bir çukuru veya taban suyu yüksek bir araziyi değiştirmenin yolu yoktur.

Bu yüzden dikimden önce bölgenizdeki son don tarihlerini, aynı yöredeki eski bahçelerin hangi çeşitle ne sonuç aldığını ve tozlayıcı eşleşmesini öğrenin. Komşu bahçede on yıldır sorunsuz verim alan çeşit, katalogdaki en yüksek verimli çeşitten daha güvenli bir seçimdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ceviz dondan nasıl korunur?

En etkili yol, bahçeyi soğuk havanın göllenmediği yamaç arazide kurmak ve bölgeye uygun geç yapraklanan çeşit dikmektir. Ağaç uyanmadan önce yapılan bir sulama uyanmayı geciktirerek dondan kaçmaya yardımcı olabilir.

Geç yapraklanan çeşit ne demek?

İlkbaharda tomurcukları diğer çeşitlerden birkaç hafta sonra açan çeşittir. Franquette, Fernor ve Diriliş gibi çeşitler Nisan sonu ile Mayıs başında yapraklandığı için geç donlardan çoğu zaman kurtulur.

Ceviz bahçesi nereye kurulmalı?

Etraftaki araziden kısmen yüksek, hava akışı olan, toprağı en az 2 metre derin ve taban suyu 2,5-3 metreden aşağıda olan yerlere kurulmalıdır. Dere tabanı ve kapalı çukurlar uygun değildir.

Don vuran ceviz ürün verir mi?

Çiçek ve küçük meyve döneminde don yiyen ağaç o yıl çok az ürün verir veya hiç vermez. Ağaç yedek gözlerden yeniden sürgün verir ve ertesi yıl normal verimine dönebilir.

İç randımanı nedir?

Kabuklu cevizin ağırlığına göre içinin ağırlık oranıdır. 10 gramlık cevizden 5 gram iç çıkıyorsa randıman %50'dir. Ticari çeşitlerde %50'nin üzerinde olması istenir.