Arpa Ne Zaman Hasat Edilir? Nem Oranı ve Olgunluk

Arpada Olgunlaşma Aşamaları: Süt, Sarı ve Tam Olum

Arpanın ekim aşamasından hasat olgunluğuna kadar geçen fenolojik döngüsü, dane içindeki kuru madde birikimi ve nem oranının değişimine bağlı olarak üç ana olgunlaşma evresine ayrılmaktadır. Bu evreler sırasıyla süt olum, sarı olum ve tam olum dönemleridir. Süt olum dönemi, başaktaki tanelerin içinin yeşil renkli, sulu ve nişasta birikiminin henüz başlangıç aşamasında olduğu ilk generatif evredir. Bu dönemde daneye hafifçe bastırıldığında süt benzeri beyaz bir sıvı açığa çıkar. Süt olum evresinde danedeki nem oranı oldukça yüksek olup, kuru madde birikimi henüz tamamlanmamıştır. Ardından gelen sarı olum dönemi, danedeki yeşil rengin kaybolarak saman sarısına döndüğü, nişasta birikiminin maksimum düzeye ulaştığı ve nem oranının hızla düştüğü kritik evredir. Sarı olum döneminde dane fizyolojik olgunluğa erişmiş durumdadır ancak bünyesindeki su miktarı hasat için henüz güvenli sınıra inmemiştir. Son aşama olan tam olum döneminde ise dane tamamen sertleşir, başak aşağı doğru bükülür ve nem oranı depolama için en uygun seviyeye geriler. Arpada tam ve başarılı bir hasat başarısı elde edebilmek için tarladaki olgunlaşma aşamalarının her bir bitkide homojen olarak tamamlanması ve tam olum evresine geçilmesi esastır.

Hasat İçin Uygun Dane Nem Aralığı

Arpa ziraatinde biçerdöverle yapılacak hasat işlemlerinde başarıyı belirleyen en kritik fiziksel parametre, hasat esnasında danede ölçülen nem oranıdır. Arpa hasadı için en uygun ve güvenli dane nem aralığı yüzde on iki ile yüzde on dört seviyeleri arasıdır. Nem oranının yüzde on dördün üzerinde olması durumunda hasat edilen ürünler depolama esnasında çok büyük risklerle karşı karşıya kalır. Yüksek nemli daneler yığıldıkları ambarlarda kendi içsel solunumları nedeniyle hızla kızışma sürecine girer. Kızışan arpalarda fungal patojenler ve küfler hızla üreyerek protein ve nişasta yapısını bozar, bu da tüm ürünün yemlik ve maltlık ticari değerini sıfırlar. Öte yandan, nem oranının yüzde on ikinin altına düşmesi de dane kabuğunun gevrek hale gelerek biçerdöver batörü altında kırılmasına ve un ufak dökülmesine sebep olur.

Arpa Buğdaydan Kaç Gün Önce Hasat Edilir?

Arpa ve buğday benzer iklim isteklerine sahip iki serin iklim tahılı olsa da, fenolojik gelişim ritimleri ve vejetasyon süreleri bakımından birbirlerinden ayrılırlar. Arpa, yapısı gereği buğdaydan çok daha erkenci bir gelişim tabiatına sahiptir. Arpanın toplam sıcaklık isteği buğdaydan daha az olduğundan, ilkbahar aylarında hızla sapa kalkar, başak çıkarır ve olgunlaşma evrelerini daha kısa sürede tamamlar. Ekolojik koşullara ve ekilen çeşidin büyüme tabiatına bağlı olarak arpa, buğday bitkisinden yaklaşık on ile on beş gün önce hasat olgunluğuna erişmektedir. Arpanın bu erkenci yapısı, özellikle yarı kurak bölgelerde ilkbahar sonunda gelen sıcaklık ve kuraklık dalgalarından kaçarak korunmasını sağlar. Ayrıca arpanın tarladan erken hasat edilmesi, sulu tarım alanlarında arpa hasadını müteakip ikinci ürün olarak ekilecek pamuk, mısır, soya veya yerfıstığı gibi çapa bitkilerine çok geniş bir zaman esnekliği kazandırarak üreticinin araziyi daha verimli kullanmasına imkan tanır.

Erken Hasadın Sonuçları

Tarlada olgunlaşmanın tam olarak tamamlanmasını beklemeden, aceleyle ve yüksek nem seviyelerinde yapılan erken hasat uygulamaları arpada feci kalite ve verim kayıplarına yol açar. Henüz fizyolojik oluma yeni geçmiş veya nem oranı yüzde on dördün üzerinde olan arpa tarlasına biçerdöver sokulması, mekanik ve kimyasal açıdan ürün kalitesini doğrudan baltalamaktadır.

Arpa tarımında tarlaya zamanından önce girilerek yapılan erken hasadın yol açtığı başlıca olumsuz sonuçlar şunlardır:

• Kavuzların renk atması ve solması: İyice kurumadan hasat edilen danelerin dış kabukları parlaklığını kaybederek hızla kararır.
• Depolama sürecinde kızışma ve küflenme: Ambar içine yüksek nemle giren arpanın solunum ısısıyla nemlenerek aflatoksin üretmesidir.
• Azotlu madde oranının bağıl yükselmesi: Erken biçilen danede nişasta dolumu yarım kaldığı için protein oranının istenmeyen seviyede artmasıdır.
• Ekstrakt madde veriminin fahiş düşmesi: Tane içindeki nişasta ve karbonhidrat birikiminin eksik kalması nedeniyle malt kalitesinin yitirilmesidir.

Geç Hasadın Sonuçları: Başak Kırılması ve Dökülme

Arpada hasadı geciktirmek ve tarlanın tam olarak kurumasını beklemek, belirli bir aşamaya kadar dane neminin düşmesini sağlayarak depolama güvenliğini artırsa da, tam olum evresi aşıldıktan sonra tarlada kalınan her gün ağır dane kayıplarını beraberinde getirir. Arpa başakları ve sapları, buğdaya kıyasla çok daha gevrek ve kırılgan bir anatomik yapıya sahiptir. Tam olum evresinde uzun süre rüzgar, güneş ve neme maruz kalan saplar tüm esnekliğini kaybederek çıtırlaşır.

Hasat zamanının geciktirilmesi durumunda arpa tarlalarında meydana gelen doğrudan fiziksel kayıplar şunlardır:

• Başak saplarının tabandan kırılması: Rüzgarlı günlerde gevrek sapların başak ağırlığıyla bükülerek toprağa dökülmesidir.
• Biçerdöver tablasında tane dökülmesi: Batörün başağa değdiği anda kuru danelerin kavuzdan fırlayarak tarlaya saçılmasıdır.
• Yatıklık ve hasat indeksinin düşmesi: Sapların mukavemetini kaybederek yere yapışması sonucu biçerdöverin başakları alamamasıdır.
• Dane kalitesinin yağışlarla bozulması: Hasat öncesi gelebilecek geç sağanakların danelerde kararma ve çimlenme başlatmasıdır.

Maltlık Arpada Hasat Hassasiyeti

Maltlık ve biralık arpa üretimi, hayvancılıkta kullanılan yemlik arpa ziraatine kıyasla çok daha yüksek ve katı kalite parametrelerine tabidir. Bira sanayisi, maltlama işleminde homojen bir çimlenme başarısı elde edebilmek için tanelerin fiziksel bütünlüğünün tamamen korunmuş olmasını şart koşar. Hasat esnasında yaşanacak en ufak bir dikkatsizlik veya biçerdöver ayar hatası, koca bir tır dolusu biralık arpanın yemlik baremine düşürülerek fahiş fiyat kayıplarına uğramasına yol açar.

Maltlık arpa hasat edilirken kalitenin korunması için uygulanması gereken temel agronomik kriterler şunlardır:

• Batör ve kontrabatör aralığının geniş tutulması: Danelerin kırılmasını önlemek amacıyla dövme silindiri mesafesinin hassas ayarlanmasıdır.
• Biçerdöver batör devrinin düşürülmesi: Yüksek devirde dönen batörün danelere uyguladığı mekanik darbe şiddetinin azaltılmasıdır.
• Tarlanın tam olum evresinde hasat edilmesi: Danelerin ne nemli ne de aşırı kuru olduğu tam sınırda biçerdöverin sahaya girmesidir.
• Danenin kavuz yapısının korunmasının sağlanması: Kavuzun daneden ayrılmamasının çimlenme homojenliği açısından garanti altına alınmasıdır.

Günün Hangi Saatinde Biçilmeli?

Arpa hasadında yüksek dekar verimi ve minimum dane kaybı elde edebilmek, biçerdöverin veya geleneksel ekipmanların tarlaya girdiği saat dilimleriyle doğrudan ilişkilidir. Gün içindeki nem ve sıcaklık değişimleri, arpa saplarının ve başakçıklarının fiziksel esnekliğini doğrudan değiştirmektedir. Geleneksel hasat yöntemleri ile modern biçerdöver hasatları arasındaki saat planlaması tamamen farklı dinamiklere göre yürütülür.

Tarlada dane kaybını ve kırılmaları önlemek amacıyla hasat saatinin belirlenmesinde uygulanan kurallar şunlardır:

• Tırpan veya orakla hasatta sabah saatleri: Hasat tırpanla yapılıyorsa, sap kırılmalarını önlemek için sabahın erken ve çiğli saatlerinde çalışılmalıdır.
• Biçerdöverle hasatta öğle ve öğleden sonra saatleri: Biçerdöverle hasatta nemin yüzde on dörde inmesi için çiğin tamamen kalktığı saatler beklenmelidir.
• Aşırı sıcak ve kuru öğle saatlerinde biçimin durdurulması: Nem oranının yüzde on ikinin altına indiği kuru saatlerde dane dökülmesini önlemek için ara verilmesidir.
• Akşam neminin başlamasıyla hasatın sonlandırılması: Havadaki nispi nemin yükselmesiyle dane neminin artması ve biçimin zorlaşması nedeniyle durulmasıdır.

Hasat Öncesi Tarla Kontrolü

Tarlaya biçerdöver sokulmadan önceki son bir haftalık süreçte yapılacak düzenli kontroller, hasat kayıplarını engellemenin en pratik yoludur. Üretici, tarlanın farklı noktalarından rastgele başaklar alarak danelerin sertliğini, nem durumunu ve başak saplarının kırılganlığını el yordamıyla test etmelidir. Aynı zamanda tarladaki yabancı ot yoğunluğu ve yabancı tohum varlığı da bu aşamada yakından izlenmelidir.

Hasat öncesinde tarlada gerçekleştirilecek olan kritik gözlem ve kontrol adımları şöyle sıralanabilir:

• Tane sertliğinin tırnak testiyle kontrol edilmesi: Daneye tırnak bastırıldığında iz kalıyor ancak tane kırılmıyorsa hasat olgunluğuna gelinmiştir.
• Yabancı ot tohumlarının yoğunluğunun izlenmesi: Tarlada kızışmaya sebep olacak yeşil yabancı otların biçim öncesinde tespit edilmesidir.
• Başak bükülme derecesinin taranması: Başakların sapla birleştiği boyun kısımlarının gevrekliğinin kontrol edilerek dökülme riskinin ölçülmesidir.
• Taş ve tesviye kontrollerinin yapılması: Biçerdöver bıçağına zarar verebilecek engellerin temizlenerek hasat güvenliğinin sağlanmasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arpa hangi nemde hasat edilir?

Arpa hasadı için en ideal ve güvenli dane nem oranı yüzde on iki ile yüzde on dört aralığıdır. Nem oranının yüzde on dördün üzerinde olması depoda kızışma ve küflenmeye yol açarken, yüzde on ikinin altına düşmesi ise biçerdöver esnasında danelerin kırılmasına neden olur.

Arpa ne zaman biçilir?

Ekim ayında ekilen kışlık arpa, vejetasyon süresine ve iklim koşullarına bağlı olarak yaklaşık iki yüz otuz ile iki yüz elli gün sonra, yani haziran ayının son haftası ile temmuz ayının başı arasındaki dönemde tam olum aşamasına gelerek biçilir.

Arpa buğdaydan önce mi biçilir?

Evet, arpanın toplam sıcaklık isteği buğdaydan daha az olduğundan gelişimini daha hızlı tamamlar. Bu erkenci tabiatı sayesinde arpa, buğday bitkisinden yaklaşık on ile on beş gün önce olgunlaşarak daha erken biçilir.

Arpa geç biçilirse ne olur?

Arpa hasadı geciktirildiğinde gevrek ve kırılgan hale gelen başak sapları rüzgarda kırılarak yere dökülür. Ayrıca biçerdöver batörünün darbesiyle daneler kavuzdan fırlayarak feci oranlarda dökülme ve hasat firesi yaşatır.

Maltlık arpa nasıl hasat edilir?

Maltlık arpanın çimlenme yeteneğini korumak için danelerin hasatta kırılmaması şarttır. Bunun için biçerdöverin batör devri düşürülmeli, batör ve kontrabatör aralığı geniş tutulmalı ve hasat mutlaka tam olum evresinde titizlikle yapılmalıdır.