Atak-S Tavuğu (Ataks)

Atak-S, Ankara'daki Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen yerli bir kahverengi yumurtacı hibrittir. Halk arasında "Ataks" olarak bilinir ve köy tavukçuluğunda en çok satılan yarkalardan biridir. Saf ırk değil, ebeveyn hatlarının çaprazlanmasıyla elde edilen ticari bir hibrittir. Kapalı ve düzenli bakımlı kümeslerde yılda 300'ün üzerinde yumurta verebilir; gezen sistemde de dayanıklılığıyla öne çıkar.

Kökeni ve Tarihçesi

Türkiye uzun yıllar yumurtacı tavuk genetiğinde tamamen dışa bağımlı kaldı. Bu bağımlılığı azaltmak için Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü 1990'lı yıllarda yerli hibrit çalışmalarına başladı. Bu çalışmalardan kahverengi yumurtacı ATAK ve ATAK-S ile beyaz yumurtacı ATABEY hibritleri çıktı. Atak-S, enstitünün elindeki saf hatlardan üretilen ebeveynlerin çaprazlanmasıyla elde edilir ve özel sektör kuluçkahaneleri aracılığıyla yetiştiriciye ulaştırılır.

Atak-S'in "yerli ırk" sayılıp sayılmayacağı tartışılır. Doğru tanım "yerli hibrit"tir: genetik materyali ve ıslahı Türkiye'de yapılmıştır, ancak Denizli ya da Gerze gibi doğal yollarla oluşmuş bir ırk değildir.

Fiziksel Özellikleri

Atak-S tavukları kahverengi-kızıl tüylü, orta boy ve hafif yapılı yumurta tavuklarıdır. Tek (balta) ibikleri kırmızı ve dik, gözleri canlı, bacakları sarımsıdır. Hibrit olduğu için tüy rengi sürü içinde oldukça homojendir.

• Canlı ağırlık: Kaynaklara göre 1,3-2,2 kg arasında; yumurtlama dönemindeki tavuklar çoğunlukla 1,8-2 kg civarındadır.
• Yumurta: Kahverengi kabuklu, orta-iri boy.
• Yapı: Yem tüketimi ağır ırklara göre düşük, yumurtaya yönelik hafif gövde.

Verim Özellikleri

Bakanlığın 2014 tarihli açıklamasında Atak-S'in kapalı çiftlik koşullarında yılda 314 yumurta verebildiği bildirilmiştir. Satıcı ve yetiştirici kaynakları 280-320 arası rakamlar verir. Gezen (salma) tavukçulukta ise yıllık 260-280 yumurta daha gerçekçi bir beklentidir; çünkü serbest dolaşan tavukta yem, ışık ve stres kontrol edilemez.

Atak-S, ilk yılında en yüksek verimi verir. İkinci yıldan itibaren yumurta sayısı belirgin şekilde düşer; ticari işletmeler sürüyü genellikle 70-80. haftada yeniler.

Mizacı ve Yönetim Kolaylığı

Ataks tavukları sakin, insana kolay alışan ve sürü içinde uyumlu tavuklardır. Hibrit olduğu için kuluçkaya yatma (gurk olma) eğilimi düşüktür; bu, yumurta verimini artıran bir özelliktir ancak kendi civcivini çıkarmak isteyenler için dezavantajdır. Atak-S'ten alınan yumurtalardan çıkan civcivler ebeveynleriyle aynı verimi göstermez; bu nedenle damızlık her dönem yeniden alınmalıdır.

Bakım, Besleme ve Barınak

Yüksek verim için yumurtlama döneminde ham proteini ve kalsiyumu dengeli bir yumurta yemi şarttır. Yalnız dane yemle beslenen Ataks tavuğundan 300 yumurta beklenemez. Kümeste günde 14-16 saat ışık verimi korur; kış aylarında ek aydınlatma yapılabilir. Hayvan başına yeterli yemlik-suluk alanı, her 4-5 tavuğa bir folluk ve kuru, havalandırması iyi bir kümes yeterlidir.

Hastalık ve Dayanıklılık Durumu

Atak-S, Türkiye koşullarında geliştirildiği için iklime uyumu iyi ve gezen sisteme dayanıklı bir hibrit olarak bilinir. Yine de yarka alınırken aşı kartı istenmeli; Marek, Newcastle, Gumboro ve bronşit aşılarının yapıldığından emin olunmalıdır. Yumurta kabuğunda incelme, verimde ani düşüş ya da solunum belirtisi görüldüğünde veteriner hekime danışılmalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Atak-S, yerli yumurtacı hibritler içinde en yaygın olanıdır ve köy, bahçe ve küçük ölçekli gezen tavukçulukta çok tercih edilir. Yarka satıcıları genellikle 14-18 haftalık aşılı Ataks yarkası satar. Büyük kafes işletmelerinde ise Lohmann, Hy-Line ve ISA gibi yabancı hibritler hâlâ ağırlıktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ataks tavukları yılda kaç yumurta verir?

Kapalı ve düzenli bakımlı kümeste yılda yaklaşık 300-314 yumurta verebilir. Gezen sistemde bu rakam 260-280 civarına iner.

Ataks tavuk kaç haftalıkken yumurtlar?

Atak-S tavukları genellikle 18-21. haftalar arasında yumurtlamaya başlar. Yeterli ışık ve doğru yemle bu süre kısalır.

Ataks mı Lohmann mı?

Kapalı ve kontrollü kümeste Lohmann Brown biraz daha yüksek verim verebilir. Gezen ve köy koşullarında ise Atak-S yerli iklime uyumu ve dayanıklılığıyla genellikle daha sorunsuzdur.

Ataks tavuk iyi mi?

Yumurta için tavuk besleyecek köy ve bahçe yetiştiricileri için iyi bir seçimdir: verimli, sakin ve dayanıklıdır. Kuluçkaya yatmadığı ve yavruları aynı verimi vermediği için civciv üretimine uygun değildir.

Ataks tavuk kuluçkaya yatar mı?

Hibrit olduğu için kuluçkaya yatma eğilimi çok düşüktür. Civciv çıkarmak isteyenler kuluçka makinesi ya da gurk olan yerli bir tavuk kullanmalıdır.