Susam Üretim Maliyeti ve Kârlılık Hesabı: Elle Hasadın Payı

Susam, kilogram fiyatı yüksek bir üründür, ama verimi düşük ve işçiliği çoktur. Bu yüzden susamda kârlılık, büyük ölçüde işçilik maliyetinin ne kadar kontrol edilebildiğine bağlıdır. Bu yazıda susam üretim maliyetinin nasıl hesaplanacağını anlatıyoruz. Fiyatlar her yıl değiştiği için TL rakamı vermiyor, hesabın mantığını gösteriyoruz.

Maliyet Kalemleri: Tohum, Gübre, Su, Çapa, Hasat

• Toprak hazırlığı: sürüm, diskaro, tesviye.
• Tohum ve ekim.
• Gübre.
• Sulama: su ücreti, enerji, işçilik.
• Seyreltme ve çapa işçiliği.
• Gerekirse ilaç ve uygulama.
• Hasat: kesme, demetleme, kurutma, silkeleme işçiliği.
• Temizleme, çuvallama ve taşıma.
• Tarla kirası veya tarlanın alternatif kullanım değeri.

Elle Hasadın Maliyetteki Ağırlığı

Susamda hasat, büyük ölçüde elle yapılır. Bitkilerin kesilmesi, demet yapılması, tarlada dikilmesi, kurutulması ve silkelenmesi, dekar başına çok sayıda işçi günü gerektirir. Buna seyreltme ve çapa işçiliği de eklendiğinde, işçilik susamda toplam maliyetin en büyük kalemi hâline gelir. İşçi ücretleri yükseldikçe ve hasat zamanında işçi bulmak zorlaştıkça, susamın kârlılığı daha da bu kaleme bağlı olur.

Dönüme Maliyet Nasıl Hesaplanır?

• Her maliyet kalemi dekar başına yazılır.
• İşçilik kalemleri, harcanan işçi günü × günlük ücret olarak hesaplanır.
• Tarla kirası, ana ürün veya ikinci ürün olmasına göre tam ya da paylaştırılmış olarak eklenir.
• Bütün kalemler toplanarak dekar başına toplam maliyet bulunur.
• Kilogram maliyeti = dekar maliyeti ÷ dekar verimi

Örnek Hesap: Adım Adım

• Toprak hazırlığı ve ekim = A
• Tohum ve gübre = B
• Sulama = C
• Seyreltme ve çapa işçiliği = D
• Hasat işçiliği (kesme, demetleme, silkeleme) = E
• Temizleme ve taşıma = F
• Tarla kirası payı = G
• Dekar başına toplam maliyet = A + B + C + D + E + F + G

Beklenen verim V kg/dekar ise kilogram başına maliyet = toplam maliyet ÷ V olur. Bu örnekte D ve E kalemlerinin toplamı, genellikle diğer kalemlerin toplamına yakın veya daha fazladır.

Başabaş Verim Nedir, Nasıl Bulunur?

Başabaş verim, satış gelirinin toplam maliyeti karşıladığı verimdir.

• Başabaş verim (kg/da) = dekar başına toplam maliyet ÷ beklenen satış fiyatı (TL/kg)

Bu verimin altında üretici zarar eder. Susamda verim düşük olduğu için, başabaş verim ile beklenen verim arasındaki fark küçük olabilir. Bu da hasat kaybının veya birkaç kilogramlık verim düşüşünün kârlılığı doğrudan etkileyeceği anlamına gelir.

İkinci Ürün Olarak Ekmenin Avantajı

Buğday hasadından sonra ikinci ürün olarak ekilen susamda, tarla kirası ve bazı sabit giderler iki ürün arasında paylaşılır. Bu da susamın dekar maliyetini düşürür. Ancak ikinci üründe verim daha düşük ve sulama ihtiyacı daha yüksektir. Ayrıca hasat dönemi sonbahar yağmurlarına yaklaşabilir. Bu avantaj ve dezavantajlar birlikte hesaba katılmalıdır.

Yerli Susam ile İthal Susamın Rekabeti

Türkiye'nin susam ihtiyacının büyük kısmı Afrika ülkelerinden ithal edilir. Bu ülkelerde işçilik çok daha ucuz olduğu için ithal susam genellikle daha düşük fiyatlıdır. Yerli susam, bu fiyatla rekabet etmekte zorlanır. Ancak bazı yöresel susamlar, tadı, aroması ve kalitesi nedeniyle tahin ve helva üreticileri tarafından özellikle tercih edilir ve daha yüksek fiyat bulabilir. Yerli üreticinin rekabet gücü, kalite ve yöresel ürün değeri üzerinden kurulabilir.

Maliyet Düşürmenin Gerçekçi Yolları

• Çatlamayan çeşitlerle makineli hasada geçmek.
• Kesme işini makineyle yapmak, harmanı makineleştirmek.
• Hassas mibzerle ekim yaparak seyreltme ihtiyacını azaltmak.
• Ot mücadelesini zamanında yaparak çapa sayısını azaltmak.
• Hasat kayıplarını azaltarak satılabilir ürünü artırmak.
• Ürünü temiz teslim ederek fiyat kaybını önlemek.
• Yöresel kaliteyi öne çıkarıp doğrudan tahin üreticilerine satmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Susam üretim maliyeti nasıl hesaplanır?

Toprak hazırlığı, tohum, gübre, sulama, seyreltme, hasat işçiliği ve tarla kirası dekar başına toplanır; toplam, beklenen verime bölünerek kilogram maliyeti bulunur.

Susamda en büyük maliyet kalemi nedir?

Elle yapılan hasat, seyreltme ve çapa işçiliğidir.

Susam kârlı mı?

Kilogram fiyatı yüksek olduğu için kârlı olabilir, ama işçilik maliyeti ve hasat kayıpları kârlılığı belirler.

Susamda başabaş verim nedir?

Satış gelirinin toplam maliyeti karşıladığı verimdir; dekar maliyetinin kilogram fiyatına bölünmesiyle bulunur.

İthal susam yerli susamı nasıl etkiler?

İthal susam genellikle daha ucuz olduğu için yerli susamın fiyatını baskılar. Yerli üretici kalite ve yöresel değerle rekabet edebilir.