TÜFİS Nedir? Giriş ve Veri Girişi Rehberi

Markette bir kilo domatesin fiyatını gördüğünüzde, o rakamın tarladan raf etiketine kadar kaç elden geçtiğini bilmezsiniz. Devletin bu yolculuğu takip etmek için kullandığı araç TÜFİS'tir. Tarım Ürünleri Fiyat İzleme Sistemi, il ve ilçe müdürlüklerindeki teknik personelin sahada topladığı fiyat verilerini tek bir merkezde toplayan, Tarım ve Orman Bakanlığı'na ait kapalı bir uygulamadır.

Bu yazıda TÜFİS'in ne işe yaradığını, sisteme kimin giriş yapabildiğini, veri girişinin nasıl işlediğini ve üretici ile tüketicinin bu verilere hangi yollardan ulaşabileceğini bulacaksınız.

TÜFİS nedir?

TÜFİS, açılımıyla Tarım Ürünleri Fiyat İzleme Sistemi, Tarım Bilgi Sistemi (TBS) çatısı altında geliştirilmiş bir fiyat takip uygulamasıdır. 20 Şubat 2017 itibarıyla 81 ilde ve bu illere bağlı ilçelerde kullanıma açılmıştır.

Sistemin kuruluş amacı, gıda ve tarım ürünleri piyasasında şeffaf ve izlenebilir bir fiyat kaydı oluşturmaktır. Bir ürünün üreticinin elinden çıktığı fiyat ile tüketicinin ödediği fiyat arasındaki farkın nerede, hangi aşamada oluştuğu ancak düzenli ve karşılaştırılabilir veriyle görülebilir. TÜFİS bu veriyi üretir; karar alıcılar da piyasaya müdahale gerekip gerekmediğini bu veriye bakarak değerlendirir.

Sistemin iki ayağı vardır: perakende ayağı, yani marketlerdeki raf etiketleri; ve toptan ayağı, yani sebze-meyve hallerindeki çıkış fiyatları. İkisi yan yana konduğunda, bir ürünün halden çıkışıyla rafa gelişi arasındaki fark ölçülebilir hâle gelir.

TÜFİS girişi nasıl yapılır, sisteme kim girebilir?

Sistemin adresi tufis.tarimorman.gov.tr'dir. Bu adrese girdiğinizde doğrudan bir fiyat listesi karşınıza çıkmaz; adres, Bakanlığın merkezi yetkilendirme portalı olan yetki.tarimorman.gov.tr üzerindeki giriş ekranına yönlendirir. Uygulamayı Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü yürütür.

Burada net olmak gerekir: TÜFİS kamuya açık bir fiyat sorgulama sitesi değildir. Sisteme giriş yetkisi, Tarım Bilgi Sistemi üzerinde tanımlanmış kullanıcılara aittir. Pratikte bu kullanıcılar il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerinde görevlendirilmiş teknik personeldir. Giriş ekranındaki "Şifremi Unuttum" ve "Şifre Değiştir" bağlantıları ise kurum dışı tanımlanmış kullanıcılar içindir; kurum personeli şifre işlemlerini kendi birimi üzerinden yürütür.

Dolayısıyla bir çiftçi, market işletmecisi ya da tüketici olarak TÜFİS'e kendi adınıza giriş yapamazsınız. Fiyat verisine ulaşmak istiyorsanız izleyeceğiniz yol farklıdır; bunu aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

TÜFİS veri girişi nasıl yapılır?

TÜFİS'e veri, masa başında değil sahada toplanır. Görevlendirilmiş teknik personel il sınırları içindeki marketleri ve sebze-meyve hallerini düzenli aralıklarla ziyaret eder, temel tarım ürünlerinin güncel fiyatlarını yerinde kayıt altına alır ve ardından TÜFİS modülüne işler.

Sürecin işleyişi kabaca şu adımlardan oluşur:

• Saha ziyareti: Personel, belirlenen satış noktalarına (zincir marketler, yerel marketler, haller) gider. Ziyaret periyodu illere göre değişir; birçok ilde haftada iki gün, örneğin salı ve perşembe günleri uygulanır.
• Etiket tespiti: Rafta asılı olan güncel etiket fiyatı, kampanya ve indirim durumuyla birlikte kaydedilir. Etiketin kasada okunan fiyatla uyumlu olup olmadığı da bu sırada kontrol edilir.
• Hal çıkış fiyatı: Sebze-meyve hallerinde ürünün toptan çıkış fiyatı ayrıca alınır. Bu, perakende fiyatla karşılaştırma yapılmasını sağlayan referans rakamdır.
• Sisteme işleme: Toplanan veriler TÜFİS'teki ilgili ürün ve satış noktası kayıtlarına girilir. Veri, ürün adı, birim, fiyat, tarih ve satış noktası bilgileriyle birlikte tutulur.
• Merkezi değerlendirme: İl bazında biriken veriler ülke geneli tabloya dönüşür; ürün bazında zaman içindeki fiyat seyri ve iller arası farklar bu tablodan okunur.

Sistemin değeri, tek seferlik ölçümde değil sürekliliğindedir. Aynı ürünün aynı satış noktasında haftalarca izlenmesi, mevsimsel dalgalanma ile fiyat artışını birbirinden ayırt etmeyi mümkün kılar.

TÜFİS denetimlerinde neye bakılıyor?

Sahadaki çalışma yalnızca fiyat not etmekten ibaret değildir. Etiket kontrolleri, TÜFİS kapsamındaki ziyaretlerin ayrılmaz parçasıdır. Personel şunlara bakar:

• Ürünün etiketinin bulunup bulunmadığı ve okunabilir olup olmadığı
• Etikette yazan fiyat ile kasada tahsil edilen fiyatın aynı olup olmadığı
• Kampanyalı ürünlerde indirim öncesi ve sonrası fiyatın doğru gösterilip gösterilmediği
• Ürünün menşei ve birim fiyat bilgisinin eksiksiz yer alıp almadığı

Bu denetimler, fahiş fiyat ve etiket uyumsuzluğu şikâyetlerinin somut veriyle takip edilebilmesini sağlar. İl müdürlüklerinin düzenli olarak duyurduğu "TÜFİS kapsamında market denetimi yapıldı" haberlerinin arkasındaki çalışma budur.

TÜFİS ile Hal Kayıt Sistemi (HKS) ilişkisi

TÜFİS içinde bir Hal Fiyat İzleme Modülü bulunur. Ülke genelindeki günlük sebze ve meyve fiyat ile miktar bilgisinin doğru ve tek kaynaktan gelmesi için sistem, Ticaret Bakanlığı'nın yürüttüğü Hal Kayıt Sistemi (HKS) ile entegre çalışır.

Bu entegrasyonun pratik anlamı şudur: hallerde düzenlenen künye ve bildirimler zaten HKS'ye işlendiği için, aynı verinin ikinci kez elle girilmesine gerek kalmaz. TÜFİS toptan fiyatı HKS'den alır, perakende fiyatı sahadan toplar ve ikisini karşılaştırır. Halden çıkış ile raf fiyatı arasındaki farkın ölçülebilmesi tam olarak bu eşleşme sayesinde mümkün olur.

Üretici ve tüketici fiyat verisine nasıl ulaşır?

TÜFİS'e giremiyor olmanız, fiyat verisine erişemeyeceğiniz anlamına gelmez. Kamuya açık iki pratik yol var:

• HKS mobil uygulaması ve hal.gov.tr: Hal Kayıt Sistemi'nin mobil uygulamasını telefonunuza kurup, markette satılan sebze-meyvenin etiketindeki karekodu okutabilirsiniz. Uygulama size ürünün üretim yerini, üreticisini ve üreticiden tüketiciye ulaşana kadarki alış-satış fiyatlarını gösterir. Aldığınız ürünün hal fiyatı ile raf fiyatını yan yana görmenin en doğrudan yolu budur.
• Günlük hal fiyat bültenleri: Büyükşehir belediyelerinin toptancı hal müdürlükleri günlük fiyat listelerini kendi sitelerinde yayımlar. Ürününüzü hale verecekseniz, satıştan önce kendi ilinizin ve komşu illerin listesine bakmak pazarlık gücünüzü doğrudan artırır.

Ürününüzü hangi kanaldan satacağınıza karar verirken bu veriyi bir başlangıç noktası olarak kullanın. Konuyu daha geniş ele aldığımız üretici için pazarlama kanalları yazısı, hal dışındaki seçenekleri de karşılaştırıyor. Hububat üreticisiyseniz TMO taban fiyatı ve alım süreci ayrı bir mekanizma olarak işler; ikisini karıştırmayın.

TÜFİS ile karıştırılan sistemler

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın çok sayıda kısaltmalı sistemi olduğu için TÜFİS sık sık başka uygulamalarla karıştırılır. Farkları şöyle özetlenebilir:

• TBS (Tarım Bilgi Sistemi): Çatı yapıdır. TÜFİS, TBS'nin altındaki modüllerden biridir.
• ÇKS (Çiftçi Kayıt Sistemi): Üreticinin arazi, ürün ve işletme kaydını tutar. Destekleme ödemelerinin dayanağıdır, fiyatla ilgisi yoktur.
• HKS (Hal Kayıt Sistemi): Ticaret Bakanlığı'na aittir; sebze-meyvenin haldeki hareketini ve künyesini izler. TÜFİS ile entegredir ama ayrı sistemdir.
• TÜİK verileri: Enflasyon ve üretici fiyat endeksleri istatistik amaçlıdır; TÜFİS gibi tek tek satış noktası bazlı ham fiyat kaydı değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

TÜFİS'e vatandaş giriş yapabilir mi?

Hayır. tufis.tarimorman.gov.tr adresi Bakanlığın yetkilendirme portalına yönlendirir ve giriş yetkisi Tarım Bilgi Sistemi üzerinde tanımlanmış kullanıcılara, pratikte il ve ilçe müdürlüklerindeki görevli personele aittir. Vatandaşlar sebze-meyve fiyatlarını HKS mobil uygulamasından karekod okutarak görebilir.

TÜFİS'in açılımı nedir?

TÜFİS, Tarım Ürünleri Fiyat İzleme Sistemi'nin kısaltmasıdır. Bazı yazışmalarda ve haberlerde "TUFİS" biçiminde de geçer; ikisi aynı sistemi ifade eder.

TÜFİS veri girişini kim yapar?

İl ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerinde bu iş için görevlendirilmiş teknik personel yapar. Personel marketleri ve halleri sahada ziyaret eder, etiket ve hal çıkış fiyatlarını kaydeder, ardından verileri sisteme işler.

TÜFİS ne zaman kuruldu?

Sistem, Tarım Bilgi Sistemi kapsamında geliştirilmiş ve 20 Şubat 2017 itibarıyla 81 il ile bunlara bağlı ilçelerde uygulamaya açılmıştır.

TÜFİS verileri ne sıklıkla toplanır?

Toplama periyodu illere göre değişmekle birlikte düzenli aralıklarla yapılır; birçok ilde haftada iki gün saha ziyareti uygulanır. Hallerden gelen sebze-meyve verisi ise HKS entegrasyonu üzerinden günlük olarak akar.

TÜFİS ile HKS aynı sistem mi?

Hayır. TÜFİS Tarım ve Orman Bakanlığı'na, HKS ise Ticaret Bakanlığı'na aittir. TÜFİS içindeki Hal Fiyat İzleme Modülü, sebze-meyve verisini HKS'den alacak şekilde entegre edilmiştir; sistemler ayrı ama bağlantılıdır.

Markette etiket fiyatı ile kasa fiyatı farklı çıkarsa ne yapmalı?

Etiket ile kasada tahsil edilen fiyat arasındaki uyumsuzluk, TÜFİS kapsamındaki saha denetimlerinde kontrol edilen başlıklardan biridir. Durumu Alo 174 Gıda Hattı'na ya da bulunduğunuz ilin tarım ve orman müdürlüğüne bildirebilirsiniz.