Nohutta Toprak Hazırlığı ve Toprak İsteği

Nohut üretimi, dünya genelinde ve özellikle de ülkemizde yemeklik tane baklagiller arasında son derece önemli bir paya sahiptir. Tarımsal sürdürülebilirliğin ve birim alandan elde edilecek yüksek verimin temeli ise tohumun toprakla buluştuğu ilk andan itibaren doğru agronomik kararların verilmesine bağlıdır. Nohut yetiştiriciliğinde üreticilerin sıklıkla göz ardı ettiği ancak verim potansiyelini doğrudan sınırlandıran en kritik aşamalardan biri toprak hazırlığı ve arazinin fiziksel-kimyasal yapısıdır. Nohut bitkisinin biyolojik isteklerini doğru analiz ederek toprağı ekime hazır hale getirmek, hem bitki sağlığını korumak hem de hasat döneminde yüksek kaliteli ürün elde etmek için hayati önem taşır.

Nohudun Sevdiği ve Sevmediği Topraklar

Nohut, toprak özellikleri bakımından son derece kanaatkar bir bitki olarak tanınsa da yüksek verim ve kalite için belirli toprak yapılarını tercih eder. Bitkinin güçlü kazık kök yapısı, derindeki nem ve besin elementlerine ulaşmasını sağladığından derin, geçirgen ve gevşek yapılı araziler nohut tarımı için idealdir. Tınlı, tınlı-kumlu, humuslu ve alüvyal kumlu vadiler, nohudun kök gelişimini en iyi destekleyen ve su tutma kapasitesi dengeli olan alanlardır. Organik maddece zengin, besin elementleri dengeli olan orta-ağır topraklar bitki vejetasyonunu olumlu yönde uyarır.

Buna karşılık nohudun kesinlikle sevmediği ve gelişim gösteremediği toprak tipleri de mevcuttur. Çok sığ, taşlı-çakıllı, aşırı kumlu veya killi yapılar nohut üretimi için uygun değildir. Kum oranı çok yüksek olan topraklarda nem tutulamadığı için bitki kuraklık stresine erken girer. Çok ağır ve su tutma kapasitesi aşırı yüksek olan killi topraklarda ise köklerin hava alması engellenir. Nohut bitkisi çok kuru veya çok ıslak topraklardan hoşlanmadığı için toprak seçiminde fiziksel bünyenin dengeli olması, tarla kapasitesinin tohumun çimlenme evresinde uygun sınırlarda tutulması gerekir.

Drenajın Kök Çürüklüğündeki Rolü

Nohut yetiştiriciliğinde arazinin süzek olması ve su geçirme kabiliyeti hayati bir parametredir. Bitkinin kök sistemi neme karşı son derece hassas olup drenaj problemi olan, taban suyu yüksek ve geçirgenliği düşük arazilerde nohut tarımı yapılması büyük risk taşır. Yağışlar sonrasında tarla yüzeyinde kısa süreli de olsa su göllenmesi meydana gelmesi bitki fizyolojisini tamamen bozar. Su birikintileri toprakta oksijen yetersizliğine neden olarak kök gelişimini yavaşlatır ve bitkilerde sararmalara yol açar.

En tehlikeli durum ise göllenen suların mantari patojenleri teşvik etmesidir. Aşırı nemli ve süzülmeyen topraklarda kök ve sap çürüklüğü hastalıkları hızla yayılır. Köklerin çürümesiyle birlikte bitki topraktan besin ve su alamaz hale gelerek kurur. Bu nedenle nohut ekilecek arazinin mükemmel bir iç ve dış drenaja sahip olması, sıkışmış toprak tabakalarının bulunmaması ve suun göllenmeden hızla uzaklaşabilmesi kök çürüklüğü riskini sıfıra indirmek için agronomik bir ön koşuldur.

Toprak pH'ı ve Kireç Durumu

Toprak reaksiyonu yani pH derecesi, nohudun topraktaki besin maddelerini alabilmesinde doğrudan belirleyicidir. Nohut asidik topraklardan hoşlanmaz. Bitkinin sağlıklı bir vejetatif gelişim göstermesi ve köklerinde azot bağlayıcı nodüller oluşturabilmesi için toprak pH'ının nötr veya hafif alkali sınırlarda olması istenir. Nohut yetiştiriciliği için en ideal toprak pH aralığı 6.5-7.5 veya genel olarak 6.0-9.0 arasındadır. pH değerinin bu sınırların dışına çıkması, bitkide bor, çinko gibi mikro elementlerin noksanlığına ve kök gelişim bozukluklarına neden olur.

Kireç durumu ise nohudun kalitesi üzerinde çok yönlü bir etkiye sahiptir. Yemeklik tane baklagiller arasında kirece karşı toleransı en yüksek bitki nohut olsa da, aşırı kireçli topraklarda yetiştiricilik yapılması önerilmez. Topraktaki kalsiyum ve kireç miktarının aşırı yüksek olması durumunda şu fizyolojik sorunlar ortaya çıkar:

• Nohut taneleri kalsiyum birikiminden dolayı sertleşir.
• Tanelerin kabukları kalınlaşır ve kalitesi düşer.
• Hasat edilen nohutların pişme süresi uzar ve mutfak kalitesi olumsuz etkilenir.
• Aşırı kireçli ve killi topraklarda bitki hastalıklara karşı daha hassas hale gelir.

Anız Bozma ve Derin Sürüm Zamanlaması

Nohutta başarılı bir kök gelişimi ve kış neminin toprakta maksimum düzeyde depolanabilmesi için toprak hazırlığına bir önceki sonbaharda başlanmalıdır. Hububat hasadının ardından tarlada kalan anızın bozulması ve toprağın derin işlenmesi ilk adımdır. Sonbahar aylarında, ilk yağışlardan önce kulaklı pulluk kullanılarak 15-20 cm (gerekli durumlarda 30 cm) derinlikte derin bir sürüm gerçekleştirilir. Bu derin sürüm toprağın alt katmanlarını havalandırır, kış boyunca düşecek kar ve yağmur sularının derinlere sızarak depolanmasını sağlar. Sürüm öncesinde tarlaya iyi yanmış ahır gübresi veya leonardit uygulanması organik maddeyi zenginleştirir.

Kışı derin sürülmüş ve kaba yapıda geçiren tarla, ilkbaharda ekim öncesinde ikileme ve üçleme işlemlerine tabi tutulur. İlkbaharda toprak tava geldiğinde, genellikle Mart ayının ilk haftasında kültivatör (kazayağı) ve tırmık veya diskaro ve tırmık kombinasyonları kullanılarak 10-15 cm derinlikte sığ bir toprak işlemesi yapılır. Bu sığ işleme, sonbaharda yapılan derin sürümün ardından toprak yüzeyinde oluşan kesekleri parçalar ve düzgün bir ekim yatağı oluşturur. İlkbahar sürümünde derin sürümden kaçınılmalı, sadece tohumun düşeceği derinlik işlenmelidir.

Tohum Yatağının İncelik Derecesi

Nohut tohumlarının çimlenme biyolojisi, diğer birçok tarla bitkisinden farklılık gösterir. Nohut, un ufak edilmiş, aşırı derecede inceltilmiş ve toz haline getirilmiş tohum yataklarını sevmez. Aksine, kaba topraklarda nohudun çimlenme başarısı çok daha yüksektir. Aşırı işlenerek ince toz haline getirilmiş topraklarda çimlenme oranı düşer ve fide çıkışlarında aksamalar meydana gelir.

Toprağın gereğinden fazla sayıda ve çok derin işlenmesi, topraktaki mevcut nemin buharlaşarak kaybolmasına neden olur. Özellikle kuru tarım yapılan kıraç alanlarda nem kaybı nohut çıkışını tamamen engelleyebilir. Ayrıca, kaymak bağlama riski yüksek olan ağır topraklarda tohum yatağının çok ince hazırlanması, ekimden sonra düşecek ilk yağışla birlikte toprak yüzeyinde sert bir tabaka (kaymak tabakası) oluşmasına yol açar. Bu sert tabaka genç nohut fidelerinin toprak yüzeyine çıkmasını engelleyerek çimlenme zorluklarına neden olur. Bu yüzden tohum yatağının hafif kaba ve nemi muhafaza edecek yapıda bırakılması gerekir.

Toprak Tavı Nasıl Anlaşılır?

Nohut ekiminde yeknesak ve hızlı bir çıkış alabilmenin en temel agronomik kuralı, ekimin mutlaka toprak tavındayken yapılmasıdır. Toprak tavı, tohumun çimlenebilmesi için toprakta yeterli nemin ve havanın dengede bulunduğu, toprağın işlenmeye en elverişli olduğu nemlilik durumudur. Toprak tavının tespiti geleneksel olarak avuç içine alınan bir miktar toprağın sıkılmasıyla anlaşılır. Toprak sıkıldığında dağılmadan durabiliyor ancak hafifçe dokunulduğunda kolayca ufalanabiliyorsa ekim için en uygun tav yakalanmış demektir.

Ekim tavlı toprağa mibzerle yapılmalı ve tohumlar nemli tabakaya bırakılmalıdır. Ekimden hemen sonra tarlaya merdane (silindir) çekilmesi son derece önemlidir. Merdane çekme işlemi, gevşek toprağı hafifçe sıkıştırarak tohumun toprakla temasını artırır. Toprağın altındaki mevcut nemin buharlaşarak havaya karışmasını engeller ve tav derinliğinin korunmasını sağlar. Böylece tohumlar homojen bir şekilde nem alarak çıkışlarını çok daha kısa sürede ve düzenli bir şekilde tamamlar.

Doğrudan (Anıza) Ekim Nohutta Uygulanır mı?

Gelişen koruyucu tarım teknikleri kapsamında nohut yetiştiriciliğinde doğrudan ekim (toprak işlemesiz ekim) yöntemleri de araştırılmakta ve uygulanmaktadır. Doğrudan ekim, toprağı pullukla sürmeden, bir önceki ürünün anızı üzerine özel doğrudan ekim makinaları (sıfır toprak işlemeli mibzerler) kullanılarak yapılan ekim yöntemidir. Bu yöntem toprak yapısını korur, erozyonu önler ve topraktaki organik maddenin korunmasını sağlar.

Yapılan bilimsel araştırmalar, doğrudan ekimin nohut tarımında bölge koşullarına göre farklı sonuçlar verdiğini göstermektedir:

• Uşak ekolojisinde yapılan çalışmalarda doğrudan ekim yöntemiyle dekar başına 181.7 kg verim alınırken, geleneksel toprak işlemede bu verim 161.7 kg düzeyinde kalmış ve doğrudan ekimin uygulanabilir olduğu saptanmıştır.
• Buna karşılık Tokat Kazova koşullarında yapılan denemelerde sonbaharda pulluğun kullanıldığı geleneksel yöntemden 260.6 kg/da verim alınırken, doğrudan ekimde verim 80 kg/da seviyesine kadar gerilemiştir.
• Doğrudan ekimdeki verim düşüklüğünün en büyük nedeni ilk yıllarda ortaya çıkan yoğun yabancı ot rekabetidir. Doğrudan ekimde yabancı ot kontrolü için herbisit kullanımı zorunlu hale gelmekte, bu ilaçlar ise bazı durumlarda bitkide fitotoksik etki yaratarak gelişmeyi durdurabilmektedir.

Toprak Hazırlığında Sık Yapılan Hatalar

Nohut tarımında yüksek verim hedeflerken toprak hazırlığı sürecinde yapılan agronomik hatalar hasat döneminde ciddi kayıplara yol açar. Üreticilerin en sık düştüğü hataları bilmek, doğru uygulamaları hayata geçirmek için önemlidir.

Toprak hazırlığında sıklıkla yapılan başlıca agronomik hatalar şunlardır:

• Toprağı aşırı sayıda işleyerek un ufak etmek ve nemin buharlaşarak kaybolmasına neden olmak.
• İlkbaharda tarlayı çok derinden sürerek alt katmanlardaki ıslak toprağı üste çıkarmak ve nem kaybını hızlandırmak.
• Drenajı bozuk, killi ve su göllenen arazilerde ekim yaparak kök çürüklüğü hastalıklarına davetiye çıkarmak.
• Toprak analiz sonuçlarına bakılmaksızın aşırı kalsiyumlu veya yanlış kireç yapısına sahip topraklara ekim yaparak tanelerin sertleşmesine yol açmak.
• Ekimden sonra merdane (silindir) çekmeyerek tohum yatağında hava boşluğu bırakmak ve düzensiz çıkışlara neden olmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Nohut killi toprakta yetişir mi?

Ağır killi topraklar nohut tarımı için uygun değildir. Bu tür topraklar suyu çok fazla tuttuğu için köklerin hava almasını engeller ve mantari hastalıklar ile kök çürüklüğüne neden olur. Ayrıca yağış sonrasında yüzeyde sert bir kaymak tabakası oluşturarak tohumların çimlenip toprak üstüne çıkmasını zorlaştırır.

Nohut için ideal pH kaçtır?

Nohut asidik topraklardan hoşlanmaz ve nötr ya da hafif alkali toprakları tercih eder. Nohut yetiştiriciliği için en ideal toprak pH değeri 6.5 ile 7.5 arasındadır; ancak bitki 6.0 ile 9.0 arasındaki geniş bir pH aralığında da yetiştirilebilir.

Nohut taban suyu yüksek yerde ekilir mi?

Hayır, taban suyu yüksek olan ve su göllenen yerlerde nohut ekilmemelidir. Kısa süreli su birikintileri bile nohut bitkisinin gelişimini yavaşlatır, yapraklarda sararmaya neden olur ve doğrudan kök çürüklüğü hastalıklarını tetikleyerek bitkinin tamamen kurumasına yol açar.

Nohut tarlası kaç kez sürülmeli?

Nohut tarlası sonbaharda bir kez pullukla derin (15-20 cm) sürülmeli ve kış yağışlarını alması için bırakılmalıdır. İlkbaharda ise ekim öncesinde kültivatör ve tırmık yardımıyla 1-2 kez sığ (10-15 cm) sürülmesi yeterlidir. Toprağın gereğinden fazla sürülmesi mevcut nemin kaybolmasına yol açar.

Nohut tuzlu toprakta yetişir mi?

Evet, nohut yemeklik tane baklagiller içerisinde toprak tuzluluğuna karşı toleransı en yüksek olan bitkidir. Bu özelliği sayesinde tuzlu toprakların ıslah edilmesi sürecindeki ekim nöbeti sistemlerinde başarıyla değerlendirilebilir; ancak aşırı derecede yüksek tuz konsantrasyonları yine de verimi sınırlandırabilir.