Nohut Gübreleme: Nohuta Hangi Gübre Atılır, Dekara Kaç Kg?
Nohuta ekimden önce dekara 2-4 kg saf azot ve 6-8 kg fosfor verilir; en pratik gübre DAP'tır. Bakteri aşılaması, üre ve yaprak gübresi soruları.
Nohut gübrelemesinde temel kural basittir: ekimden önce dekara 2-4 kg saf azot ve 6-8 kg saf fosfor (P2O5) verilir. Bu iki besini birlikte taşıdığı için en pratik gübre DAP (18-46-0) gübresidir. Nohut azotunun büyük kısmını kökündeki bakterilerden aldığı için üst gübre olarak üre atılmaz. İlk kez nohut ekilecek tarlada ise tohum mutlaka bakteriyle aşılanır.
Bu yazıda taban gübresinin miktarını, gübrenin tarlaya nasıl verileceğini, bakteri aşısının nasıl yapılacağını ve yaprak gübresi meselesini anlatıyoruz. Ekimin genel akışı için nohut yetiştiriciliği rehberine bakabilirsiniz.
Nohut neden az gübre ister?
Nohut az gübre ister, çünkü havanın azotunu kendisi bağlar. Köklerinde Rhizobium bakterilerinin yaptığı küçük yumrular (nodüller) oluşur. Bu yumrular havadaki azotu bitkinin kullanabileceği hale getirir.
Bu yüzden nohut, buğday ya da mısır gibi bol azot istemez. Fazla azot verilirse bitki yeşil aksama gider, yumru bağlaması da tembelleşir. Gübre parası boşa gider.
Yine de "nohut hiç gübre istemez" demek yanlıştır. Yumrular azot bağlamaya başlayana kadar geçen ilk haftalarda bitkinin topraktan azot alması gerekir. Fosfor ise kök gelişimini ve olgunlaşmayı hızlandırır; bunu bakteri karşılamaz.
Nohuta dekara ne kadar gübre verilir?
Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nün önerisi, ekim öncesi dekara 2-4 kg saf azot ve 6-8 kg saf fosfordur. Burada "saf" kelimesi önemlidir: torbanın ağırlığı değil, içindeki besin miktarı kastedilir.
| Besin | Dekara saf miktar | Görevi |
|---|---|---|
| Azot (N) | 2-4 kg | Yumrular çalışana kadar ilk gelişmeyi besler |
| Fosfor (P2O5) | 6-8 kg | Kökü güçlendirir, olgunlaşmayı hızlandırır |
Saf miktarı torbaya çevirmek için gübrenin yüzdesine bölünür. DAP'ta fosfor %46'dır. 6-8 kg saf fosfor için 6 ÷ 0,46 ile 8 ÷ 0,46 arası, yani dekara yaklaşık 13-17 kg DAP gerekir. Bu kadar DAP aynı zamanda 2,3-3,1 kg saf azot da verir; öneriyle örtüşür.
İl müdürlüklerinin uygulamadaki önerileri de bu aralığa yakındır. Kütahya İl Müdürlüğü taban gübresi olarak dekara 8-12 kg DAP önerir. Isparta İl Müdürlüğü ise ekimle birlikte 12-13 kg amonyum nitrat (%26) ve 12-14 kg triple süperfosfat verilmesini yazar.
Kesin miktarı toprak analizi belirler. Fosforu yüksek çıkan tarlada DAP azaltılır; analiz yoksa yukarıdaki aralığın alt sınırı güvenli başlangıçtır.
Nohut için hangi gübreler kullanılır?
Nohuta taban gübresi olarak en çok DAP atılır. Tek torbada hem azot hem fosfor olduğu için hem işçilikten hem de hesaptan kurtarır.
DAP bulunamazsa ya da toprak analizi farklı bir oran isterse şu seçenekler de kullanılır:
- Triple süperfosfat (TSP, %42-46 P2O5): Yalnız fosfor verir. Yanına az miktarda azotlu gübre eklenir.
- 20-20-0 gibi kompoze gübreler: Azot ve fosforu eşit verir. Fosfor ihtiyacını karşılamak için daha fazla torba gerekir, azot da öneriyi aşabilir.
- Amonyum nitrat veya amonyum sülfat: Yalnız ilk dönem azotu için, az miktarda ve ekimle birlikte kullanılır.
Bakteri aşısı yapılmış tohumla birlikte asit tepkimeli gübreler (amonyum sülfat gibi) tohumla temas ettirilmemelidir. Bakteri zarar görür.
Gübre ne zaman ve nasıl verilir?
Nohutta gübrenin tamamı ekimden önce, taban gübresi olarak verilir. Sonradan atılan üst gübre gerekmez.
GKTAEM'in uyarısı şudur: Toprak nemi azsa gübre tohumla aynı banda verilmemelidir. Aynı bantta verilen gübre çimlenmeyi ve çıkışı bozabilir. Bu yüzden gübre ikinci toprak işlemeden önce tarlaya serpilir, sonra kazayağı ve tırmıkla toprağa karıştırılır.
Gübreli mibzer kullanılıyorsa gübre borusu tohumun yanına ve biraz altına gelecek şekilde ayarlanmalıdır. Tohumun tam üstüne ya da içine düşen gübre çimlenmeye zarar verir.
Nohutta bakteri aşılaması nasıl yapılır?
Bakteri aşılaması, ekimden hemen önce tohumun nohut bakterisi (Rhizobium ciceri) içeren bir preparatla kaplanmasıdır. GKTAEM bültenine göre aşılama yapılan denemelerde verim %17-58 arasında artmıştır.
Aşılama özellikle ilk kez nohut ekilecek tarlada şarttır. O toprakta nohut bakterisi yoktur; aşısız ekilen nohut yumru yapamaz ve azotu dışarıdan bekler.
Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü'nün AZOTEK-2 nohut aşısı için verdiği kullanım bilgisi şöyledir:
- Tohum, aşı uygulanmadan önce suyla hafifçe nemlendirilir. Bakterinin tohuma iyi yapışması için 1 litre suya 100 gram şeker katılabilir.
- 100 kg tohuma 1 kg aşı eklenir ve tohumların üzeri eşit kaplanana kadar karıştırılır.
- Aşılı tohum güneş görmeyen, serin bir yerde tutulur.
- Aşılı tohum en geç 24 saat içinde, iyi hazırlanmış tohum yatağına ekilir.
- Aşılı tohuma ot, mantar veya böcek ilacı uygulanmaz.
Farklı firmaların aşılarında doz değişebilir. Paketin üzerindeki oran her zaman önce gelir. Aşıyı kullanılacağı tarihten önce istemek gerekebilir; yerel tarım müdürlüğüne birkaç hafta önceden sormak işi kolaylaştırır.
Gübre ve aşı işe yaradı mı, nasıl anlaşılır?
Aşının tuttuğunu anlamak için çiçeklenme öncesi birkaç bitki dikkatlice sökülür. Köklerde küçük, yuvarlak yumrular olmalıdır.
Yumruyu kesin. İçi pembe-kırmızı renkteyse bakteri azot bağlıyor demektir. İçi beyaz, gri ya da yeşilimsiyse yumru çalışmıyordur. Kökte hiç yumru yoksa aşı tutmamıştır ya da toprakta bakteri yoktur.
Bitkinin genel görünüşü de ipucu verir. Yumrusu çalışmayan tarlada bitkiler açık yeşil, sarımsı ve cılız kalır. Bu belirti kuraklıkta ve antraknozda da görülebildiği için tek başına yeterli kanıt değildir; kök kontrolüyle birlikte değerlendirilmelidir.
Nohuta yaprak gübresi gerekir mi?
Resmî nohut önerilerinde yaprak gübresi yer almaz. Taban gübresi doğru verilmiş, aşısı tutmuş nohutta yaprak gübresi zorunlu değildir.
Firmalar ise çiçeklenme başlangıcında çinko, bor ve mikro element içeren yaprak gübrelerini önermektedir. Kireçli ve çinkosu düşük topraklarda bunun faydası olabilir. Kararı toprak ya da yaprak analizine göre vermek, parayı boşa harcamamanın en sağlam yoludur.
Yaprak gübresi hiçbir zaman eksik taban gübresinin yerini tutmaz. Fosfor eksikliğini yaprakla kapatmak pratikte mümkün değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nohuta hangi gübre atılır?
Nohuta ekimden önce taban gübresi olarak en çok DAP (18-46-0) atılır. DAP, nohudun ihtiyaç duyduğu azotu ve fosforu tek torbada verir. Dekara yaklaşık 13-17 kg DAP, resmî öneri olan 2-4 kg saf azot ve 6-8 kg saf fosforu karşılar.
Nohuta üre gübresi atılır mı?
Hayır, nohuta normal şartlarda üre atılmaz. Nohut azotunun büyük bölümünü kökündeki bakterilerden alır; fazladan verilen azot yumru oluşumunu tembelleştirir ve bitkiyi yeşil aksama yöneltir. Gereken az miktardaki azot, ekimden önce verilen DAP ile karşılanır.
Nohuta üst gübre atılır mı?
Hayır, nohutta üst gübre gerekmez. Gübrenin tamamı ekimden önce taban gübresi olarak verilir. Bitkiler sararıp cılız kalıyorsa önce köklerdeki yumrulara bakılmalıdır; sorun çoğu zaman gübre değil, aşının tutmaması, kuraklık ya da hastalıktır.
1 dönüme kaç kg taban gübresi verilir?
Nohutta 1 dönüme (1 dekara) yaklaşık 13-17 kg DAP taban gübresi verilir. Kütahya İl Müdürlüğü 8-12 kg DAP önerir. Fosforu yüksek çıkan topraklarda miktar azaltılır; en doğru miktarı toprak analizi gösterir.
Nohuta yaprak gübresi ne zaman atılır?
Nohuta yaprak gübresi kullanılacaksa genellikle çiçeklenme başlangıcında atılır. Resmî nohut önerilerinde yaprak gübresi zorunlu bir uygulama olarak geçmez. Çinkosu düşük, kireçli topraklarda mikro element içeren yaprak gübresi faydalı olabilir; karar toprak analizine göre verilmelidir.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.