Koyun ve Keçi Nasıl Beslenir? Döneme Göre Yem Miktarı
Koyun ve keçi nasıl beslenir? Aşım, gebelik, doğum sonrası ve kuzu besisinde günlük kaba yem ve arpa miktarları, süt yemi oranı, keçi rasyonu.
Koyun ve keçi nasıl beslenir sorusunun kısa cevabı: temelde mera ve kaba yemle, yılın üç kritik döneminde de ek kesif yemle. Kaba yem kuru ot, yonca, fiğ, saman ve silajdır. Kesif yem ise arpa, buğday, mısır, kepek ve küspeden oluşan karma yemdir. Ek yemin şart olduğu üç dönem katım öncesi, gebeliğin son 1,5 ayı ve doğumdan sonraki ilk 8 haftadır. Temiz su ve yalama taşı yıl boyu önlerinde bulunmalıdır.
Bu yazıdaki miktarlar Konya Yatırım Destek Ofisi'nin küçükbaş üretici rehberinden alınmıştır. Rakamlar bir yol gösterir; meranın durumu, hayvanın ağırlığı ve kondisyonu görülerek ayarlanır. Zayıf hayvanın yemi artırılır, aşırı yağlanan hayvanınki azaltılır.
Koyun ve keçi ne yer?
Koyun ve keçi geviş getiren hayvanlardır; ana besinleri ot ve kaba yemdir. İşkembe (rumen) kaba yemle çalışır. Kaba yem az, kesif yem çok verilirse sindirim bozulur, şişkinlik ve ishal görülür.
Koyun yere yakın otları, çayırı ve anızı sever. Keçi ise seçicidir; çalı, ağaç yaprağı, dal ucu ve sert otlara yönelir. Bu yüzden aynı merada iki hayvan birbirinin yemini pek yemez.
Kullanılan başlıca yemler şunlardır:
- Kaba yemler: Mera otu, kuru çayır otu, yonca, korunga, fiğ, saman, mısır silajı.
- Enerji yemleri: Arpa, buğday, mısır, yulaf.
- Protein yemleri: Ayçiçeği küspesi, pamuk tohumu küspesi, soya küspesi.
- Mineral ve vitamin: Kireç taşı, tuz, yalama taşı, mineral-vitamin karması.
Bir koyunun günlük besin ihtiyacı ne kadardır?
Bir koyunun günlük besin ihtiyacı canlı ağırlığına ve hangi dönemde olduğuna göre değişir. Konya rehberi bu ihtiyacı TDN (toplam sindirilebilir besin maddesi) ve protein olarak verir. Aşağıdaki tablo rehberden alınmıştır; değerler kg/gün cinsindendir.
| Dönem | 60 kg koyun (TDN / protein) | 80 kg koyun (TDN / protein) |
|---|---|---|
| Yaşama payı | 0,59 / 0,10 | 0,73 / 0,12 |
| Erken gebelik | 0,73 / 0,12 | 0,82 / 0,15 |
| Geç gebelik | 1,18 / 0,20 | 1,32 / 0,24 |
| Erken laktasyon, tek kuzu | 1,50 / 0,32 | 1,68 / 0,35 |
| Erken laktasyon, ikiz | 1,68 / 0,40 | 1,95 / 0,45 |
Tablodan çıkan sonuç açıktır: geç gebelikte ihtiyaç yaşama payının iki katına yaklaşır. İkiz emziren koyunda ise neredeyse üç katına çıkar. Kışın en çok yem gereken zaman, doğumdan hemen önce ve sonradır.
Koç katımından önce koyun nasıl beslenir?
Koç katımından önce koyunlar 4-6 hafta boyunca ek yemle beslenir; buna "flushing" denir. Konya rehberine göre bu besleme kısırlığı düşürür, ikiz oranını artırır ve kızgınlıkların kısa sürede toplu görünmesini sağlar.
Rehberin önerdiği miktarlar:
| Dönem | Kaba yem | Konsantre yem |
|---|---|---|
| Katımdan 6-4 hafta önce | Mera veya 1 kg | 100-200 g |
| Katımdan 4-2 hafta önce | Mera veya 1 kg | 200-300 g |
| Katımdan 2-0 hafta önce | Mera veya 1 kg | 300-450 g |
| Katımdan sonra 2 hafta | Mera veya 1 kg | 250-400 g |
Koyunlar merada doyuyorsa ayrıca ot verilmez, yalnız karma yem eklenir. Koçlar da katımdan önce karma yemle beslenmelidir. Rehber bunun koçun döl suyu verimini ve kalitesini artırdığını yazar.
Gebe koyun nasıl beslenir?
Gebe koyun, gebeliğin ilk 3,5 ayında yaşama payının biraz üstünde, son 1,5 ayında ise yoğun beslenir. Son 1,5 ay, kuzunun karında en hızlı büyüdüğü ve memenin geliştiği dönemdir. Konya rehberine göre 50-60 kg'lık bir koyuna bu dönemde 0,5 kg iyi kaliteli kuru otla birlikte 1 kg karma yem verilmelidir.
Bu dönemde iyi beslenen koyunun kuzusu iri doğar, sütü bol olur ve koyun doğumdan güçlü çıkar. Az beslenen koyunun kuzusu zayıf ve dayanıksız doğar; ölüm oranı artar. İkiz taşıyan koyunda bu fark daha da büyüktür.
Gebeliğin son döneminde şişkinlik yapacak yemlerden kaçının. Kırağılı yeşil yonca ve ıslak taze yonca gebe hayvanda risklidir.
Doğumdan sonra koyun nasıl beslenir?
Doğumdan sonraki ilk 6-8 hafta, koyunun en çok süt verdiği ve en çok yeme ihtiyaç duyduğu dönemdir. Konya rehberinin laktasyon önerisi şöyledir:
| Dönem | Kaba yem | Konsantre yem |
|---|---|---|
| 1-8. hafta, tek kuzulu | 1-1,5 kg | 750-1000 g |
| 1-8. hafta, ikiz kuzulu | 1,5-2 kg | 1000-1500 g |
| 9-16. hafta, tek kuzulu | 1-1,5 kg | 250-500 g |
| 9-16. hafta, ikiz kuzulu | 1-1,5 kg | 500-750 g |
Sağmal koyunlarda yem süte göre verilir. Rehber, üretilen her litre süt için kuru otla birlikte 400-600 g karma yem önerir. Koyunlar süt verimine göre gruplara ayrılırsa bu ayar kolaylaşır.
Koyuna arpa nasıl verilir?
Koyuna arpa kırılmadan, dane olarak verilir. Konya rehberi, tahılların kaba yemin sindirilmesini artırmak için kırılmadan ya da öğütülmeden verilmesini önerir. Kuzu besisinde de karma yemin esas olarak kırılmamış tahıldan oluşması gerektiğini yazar.
Arpa birden çok verilmez. Hayvan birkaç gün içinde azar azar artırılarak alıştırılır. Ani ve fazla tahıl, işkembede asitlenmeye ve ishale yol açabilir.
Arpanın miktarı döneme göre ayarlanır:
- Katım öncesi: Günde 100-450 g, haftadan haftaya artırılarak.
- Gebeliğin son 1,5 ayı: Karma yemle birlikte toplam 1 kg kesif yem.
- Doğumdan sonra: Tek kuzulu koyunda 750-1000 g, ikiz kuzuluda 1000-1500 g kesif yem.
Rehber, süt karma yeminde enerji için bir tahılın, protein için de bir küspenin yeterli olduğunu belirtir. Karma yemin kilogramında 10-11 birim metabolize enerji (ME) ve %18-21 ham protein bulunmalıdır.
Kuzu nasıl büyütülür ve beslenir?
Kuzu 3-4 haftalıkken karma yeme alıştırılır, 6 haftalıkken sütten kesilip besiye alınır. Konya rehberi bu yöntemi şöyle anlatır:
- Kuzular yarım gün analarından ayrı bir bölmeye alınır. Önlerine karma yem ve temiz su konur.
- Ya da ana bölmesinin yanına yalnız kuzuların girebildiği bir yemleme bölmesi kurulur.
- 6 haftalık olan kuzular sütten kesilir. Ana sütü yeterliyse bu yaşta 13-15 kg olurlar.
- Kuzular kuru, yağmursuz ve cereyansız bir bölmede 40-60 gün boyunca, yiyebildikleri kadar karma yemle beslenir.
- 25-35 kg'a ulaşınca satışa hazırdırlar.
Rehberin örnek kuzu büyütme rasyonu şöyledir:
| Yem | 1. rasyon (%) | 2. rasyon (%) |
|---|---|---|
| Dane tahıl (arpa, buğday) | 77,5 | 77,5 |
| Küspe (pamuk ya da ayçiçeği) | 15,0 | 20,0 |
| Balık unu / kemik unu | 5,0 | — |
| Kireç taşı | 1,9 | 1,9 |
| Tuz | 0,3 | 0,3 |
| Vitamin karışımı | 0,2 | 0,2 |
| Mineral karışımı | 0,1 | 0,1 |
Yemlikler kuzuların içine giremeyeceği biçimde yapılmalıdır. Yem kirlenirse tüketim düşer ve hastalık yayılır.
Keçi nasıl beslenir?
Keçi, koyuna göre daha seçici yer; meradaki çalı, yaprak ve dalları değerlendirir. Ahırda ise yonca kuru otu, silaj ve dane yemle beslenir. Konya rehberi süt veren keçiler için şu iki seçeneği verir:
| Seçenek | Kaba yem (günlük) | Dane yem (günlük) |
|---|---|---|
| 1 | 900-1000 g kuru yonca veya üçgül + 600-700 g mısır silajı | 450-900 g |
| 2 | 1300-1400 g kuru yonca veya üçgül | 450-900 g |
Dane yemin miktarı keçinin süt verimine göre ayarlanır. Rehber, süt keçilerinin doğumdan 6 hafta önce kuruya çıkarılmasının en iyi uygulama olduğunu yazar. Bu sürede keçi bir sonraki sağım dönemine güç toplar.
Gebeliğin son iki ayı keçide de en hassas dönemdir. Rehber bu dönemin çoğu zaman kış sonuna denk geldiğini ve yem stoklarının tükendiğini hatırlatır. Kışlık yem iyi hesaplanmazsa keçi zayıf düşer, oğlak zayıf doğar ve oğlak ölümleri artar.
Su, tuz ve mineral
Koyun ve keçinin önünde her zaman temiz su bulunmalıdır. Kirli ve bulanık su içen hayvan az içer; az su içen hayvan da az yem yer ve az süt verir. Kışın suyun donmaması, yazın da güneşte ısınmaması sağlanmalıdır.
Tuz ve mineral, rasyona karma yemle ya da yalama taşıyla verilir. Rehberin kuzu rasyonunda kireç taşı ve tuz bulunur. Mera ağırlıklı beslenen sürülerde yalama taşı sürekli asılı tutulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
1 keçi günde ne kadar yem yer?
Süt veren bir keçi günde yaklaşık 1,3-1,4 kg kuru yonca ile 450-900 g dane yem yiyebilir. Silaj veriliyorsa kuru ot 900-1000 g'a iner ve yanına 600-700 g mısır silajı eklenir. Miktar keçinin ağırlığına ve süt verimine göre ayarlanır.
Keçiler en çok ne yemeyi sever?
Keçiler en çok çalı, ağaç yaprağı, dal ucu ve yonca gibi yaprağı bol yemleri sever. Koyun gibi yere yakın otu taramak yerine başını kaldırıp seçerek yer. Bu yüzden çalılık araziyi koyundan iyi değerlendirir.
Koyuna günde kaç kilo yem verilir?
Koyuna günde verilecek yem döneme göre değişir. Katım öncesi 1 kg kaba yemle 100-450 g karma yem, gebeliğin son 1,5 ayında 0,5 kg kuru otla 1 kg karma yem yeterlidir. İkiz emziren koyunda kesif yem 1-1,5 kg'a çıkar.
Koyunlara arpa kırılarak mı verilir?
Koyunlara arpa kırılmadan, dane olarak verilir. Dane arpa, kaba yemin daha iyi sindirilmesine yardım eder. Arpa birden çok verilmez, birkaç gün içinde azar azar artırılır.
Kuzular ne zaman yem yemeye başlar?
Kuzular 3-4 haftalıkken karma yem yemeye başlar. Bunun için yalnız kuzuların girebildiği bir yemleme bölmesi kurulur. Kuzu 6 haftalık olduğunda sütten kesilip yalnız yemle beslenebilir.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.