Kesif Yem (Konsantre Yem) Nedir? Çeşitleri ve Seçim Rehberi

Hayvancılıkta yem giderleri toplam maliyetin yarısından fazlasını oluşturur ve bu giderin en pahalı kalemi kesif yemdir. Buna rağmen birçok işletmede kesif yem "torbadan göz kararı" verilir; hangi çeşidin hangi hayvana, hangi dönemde ve ne kadar verileceği çoğu zaman net değildir. Bu yazıda kesif yemin ne olduğunu, çeşitlerini ve seçerken nelere bakılması gerektiğini ele alıyoruz.

Kesif yem nedir?

Kesif yem (konsantre yem), birim hacminde enerji ve protein yoğunluğu yüksek, lif (selüloz) oranı düşük yemlerin genel adıdır. Arpa, mısır ve buğday gibi tahıl daneleri; ayçiçeği, soya ve pamuk tohumu küspeleri; kepek gibi değirmencilik yan ürünleri ve bunların bilinçli karışımı olan fabrika yemleri bu gruba girer. Karşıtı olan kaba yem (kuru ot, yonca, silaj, saman) ise lifçe zengin, enerji ve proteince daha fakirdir.

Geviş getiren hayvanlarda rasyonun temelini her zaman kaba yem oluşturur; kesif yem, kaba yemin karşılayamadığı enerji ve protein açığını kapatarak verimi destekler. Yüksek verimli bir süt ineği yalnızca kaba yemle ihtiyacını karşılayamaz; kesif yemsiz bir besi programında da günlük canlı ağırlık artışı ekonomik olmaktan çıkar.

Kesif yem çeşitleri

Enerji kaynakları: tahıl daneleri

Arpa, ülkemizde en yaygın enerji yemidir; hem besi hem süt rasyonlarında güvenle kullanılır. Mısır enerji değeri en yüksek tahıldır, özellikle besi ve yüksek verimli süt ineklerinde tercih edilir. Buğday ise hızlı fermente olduğundan sınırlı miktarda ve mutlaka diğer tahıllarla karıştırılarak verilmelidir. Tahıllar kırılarak ya da ezilerek yedirilir; un haline getirmek işkembe asitliği riskini artırır.

Protein kaynakları: küspeler

Yağı alınmış tohum küspeleri rasyonun protein açığını kapatır. Ayçiçeği tohumu küspesi (ATK), soya küspesi ve pamuk tohumu küspesi en yaygın olanlarıdır. Soya küspesi protein kalitesi bakımından en üstün kaynaktır ancak fiyatı da yüksektir; bu yüzden pratikte küspeler fiyat-değer dengesine göre birlikte kullanılır.

Fabrika (karma) yemleri

Tahıl, küspe, kepek, mineral ve vitaminlerin belirli bir formüle göre karıştırılıp çoğunlukla pelet haline getirilmiş şeklidir. Hayvanın türüne ve verim yönüne göre üretilir:

Süt yemi: Ham protein oranı genellikle %16-20 aralığındadır; verim düzeyi yükseldikçe daha yoğun formüller tercih edilir.
Besi yemi: Enerji ağırlıklıdır, ham protein oranı genellikle %12-14 civarındadır.
Buzağı başlangıç yemi: %17-18 ham proteinli, lezzetli ve kolay sindirilir yapıdadır; erken işkembe gelişiminin anahtarıdır.
Düve ve kuru dönem yemleri: Gelişme ve doğuma hazırlık dönemlerinin özel ihtiyaçlarına göre formüle edilir.
Küçükbaş yemleri: Koyun ve keçiler için hazırlanır; koyun yemlerinde bakır düzeyi sığır yemlerinden farklıdır, bu yüzden sığır yemi koyuna uzun süre yedirilmemelidir.

Konsantre yem: kendi tahılını değerlendirenler için

Dar anlamıyla "konsantre yem", çiftçinin elindeki arpa ve mısır gibi tahıllara belirli oranda katılarak rasyonu tamamlayan, protein-vitamin-mineral yoğunluğu yüksek karmalardır. Kendi tahılını üreten işletmeler için torba yeme göre önemli bir maliyet avantajı sağlar: pahalı olan enerji kısmını işletme kendi deposundan karşılar, dışarıdan yalnızca yoğun kısmı satın alır. Bu alanda uzmanlaşmış üreticiler de vardır; örneğin Rota Kesif Yem, büyükbaş ve küçükbaş için zooteknist mühendis formülasyonuyla hazırlanan, ayrıca premiks eklemeye gerek bırakmayan konsantre yemler üretmektedir. Bu tip ürünlerde katım oranına dair üretici talimatına uyulması, dengenin bozulmaması için şarttır.

Kaliteli kesif yem nasıl seçilir?

Etiketi okuyun: Ham protein, ham selüloz, enerji ve katkı değerleri etikette yazmak zorundadır. Etiketsiz, açık ve belgesiz yemden uzak durun.
Hayvana ve döneme göre alın: "Tek yemle bütün sürüyü idare etmek" en pahalı tasarruftur. Sağmal, kuru dönem, buzağı ve besi hayvanının ihtiyaçları birbirinden farklıdır.
Fiziksel kaliteye bakın: Küf kokusu, topaklanma, aşırı toz ve nem, yemin depolanmasında veya üretiminde sorun olduğunun işaretidir. Küflü yem yalnızca verimi düşürmez; döl tutmama ve yavru atma gibi sorunlara da zemin hazırlar.
Birim proteinin fiyatını kıyaslayın: Torba fiyatı ucuz görünen yem, besin değeri düşükse gerçekte pahalıdır. Kıyaslamayı torba başına değil, sağladığı protein ve enerji üzerinden yapın.
İstikrarlı tedarikçi seçin: Formülü sık değişen yem, işkembe florasını her seferinde yeniden strese sokar. Ürün gamı ve formülasyonu oturmuş üreticilerle çalışmak verim istikrarı sağlar.

Kullanımda altın kurallar

Kesif yem tek başına değil, her zaman yeterli kaba yemle birlikte verilir; aksi halde işkembe asitliği (asidoz), topallık ve yem seçme kaçınılmazdır.
Yem değişiklikleri ani yapılmaz; yeni yeme geçiş 7-10 güne yayılır.
Günlük kesif yem miktarı öğünlere bölünür; tek öğünde yüklemek işkembeyi zorlar.
Yem, serin ve kuru ortamda, zeminden yüksekte depolanır; nem alan yem hızla küflenir.
Kaba-kesif dengesinin nasıl kurulacağını süt ineği rasyonunun temelleri yazımızda ayrıntılı ele almıştık.

Sıkça Sorulan Sorular

Kesif yem ile kaba yem arasındaki fark nedir?

Kesif yem enerji ve proteince zengin, lifçe fakirdir (tahıl, küspe, fabrika yemi); kaba yem ise lifçe zengin, enerji ve proteince fakirdir (kuru ot, silaj, saman). Sağlıklı bir rasyonda ikisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Konsantre yem ile fabrika yemi aynı şey mi?

Geniş anlamda fabrika yemleri de konsantre (kesif) yem sınıfındadır. Ancak pratikte "konsantre yem" denince, çiftçinin kendi tahılına belirli oranda katılan protein-vitamin-mineral yoğun karmalar kastedilir; fabrika yemi ise doğrudan yedirilmeye hazır tam karmadır.

Süt ineğine günde ne kadar kesif yem verilmelidir?

Miktar; süt verimine, canlı ağırlığa, laktasyon dönemine ve kaba yem kalitesine göre değişir. Genel ilke, rasyon kuru maddesinin en az %40-45'inin kaba yemden gelmesi ve kesif yemin verimi destekleyecek kadar eklenmesidir. Sürünüze özel kesin miktar için bir zooteknist veya yem danışmanıyla çalışın.

Besi yemi süt ineğine verilir mi?

Verilmemelidir. Besi yemi enerji ağırlıklı ve proteince görece düşük formüle edilir; süt ineğinin protein, mineral ve vitamin ihtiyacını karşılamaz. Her yem, etiketinde yazan hayvan grubu ve dönem için kullanılmalıdır.