Koyun Ağılı Nasıl Yapılır? Keçi ve Koyun Barınağı Ölçüleri
Koyun ağılı nasıl yapılır? Baş başına taban alanı, doğum bölmesi, zemin, duvar ve çatı ölçüsü, yemlik-suluk uzunluğu ve yem deposu hesabı.
Koyun ağılı nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: su tutmayan, hafif eğimli bir yere kurulur. Tabanı çevreden 20-30 cm yükseğe alınır. Baş başına 1,1-1,4 m² alan ayrılır ve içi kuru, havadar tutulur. Sürüdeki dişi sayısının en az onda biri kadar doğum bölmesi yapılır. Yem deposu, yemlik, suluk ve hasta bölmesi baştan plana konur. Keçi için de aynı ölçüler kullanılır; keçinin atlamaması için bölmeler daha yüksek yapılır.
Bu yazıdaki ölçüler Konya Yatırım Destek Ofisi'nin küçükbaş üretici rehberinden ve Ankara Üniversitesi'nin koyun ağılı tasarımı ders notlarından alınmıştır. Ağıl büyük bir yatırımdır; bir kez yanlış yapılan ağıl yıllarca hastalık ve iş yükü getirir.
Ağıl yeri nasıl seçilir?
Ağıl yeri su tutmayan, hafif eğimli ve yağmur suyunun ağıla akmayacağı bir arazide seçilir. Küçükbaş hayvan soğuktan çok nemden zarar görür. Islak zeminde tırnak hastalıkları, parazitler ve solunum hastalıkları artar.
Yer seçerken şunlara bakın:
- Drenaj: Ağılın çevresindeki su mutlaka uzaklaştırılmalı. Konya rehberi, tabanın çevreden 20-30 cm yüksek yapılmasını ve öne doğru yaklaşık %5 eğim verilmesini önerir.
- Rüzgâr: Kışın sert rüzgârı kesen, yazın serin hava alan bir konum.
- Ulaşım: Yem, gübre ve hayvan aracının girebileceği yol.
- Mera yakınlığı: Sürünün her gün gidip geleceği mesafe kısa olmalı.
- Su ve elektrik: Suluk, aydınlatma ve doğum lambası için.
Tarım arazisine ağıl yapmadan önce izin ve ruhsat şartlarını il veya ilçe tarım müdürlüğüne ve il özel idaresine ya da belediyeye sorun. Kurallar bölgeye ve arazinin niteliğine göre değişir.
Bir koyuna ağılda ne kadar yer gerekir?
Bir koyuna ağılda 1,1-1,4 m² taban alanı gerekir. Kuzulu koyun ve koç daha çok yer ister. Konya rehberinin verdiği ölçüler şöyledir:
| Hayvan | Taban alanı (baş başına) |
|---|---|
| Koyun | 1,1-1,4 m² |
| Kuzulu koyun | 1,4-1,6 m² |
| Koç | 1,8-2,0 m² |
| Besi kuzusu | 0,6-0,9 m² |
| Doğum bölmesi | 1,5-2,0 m² |
Örnek: 100 koyunluk bir sürü için yalnız koyunlara 110-140 m² gerekir. Buna koç bölmesi, doğum bölmeleri, kuzu bölmesi, koridor ve yem deposu eklenir. Bu yüzden ağılın toplam alanı, sadece koyun sayısıyla çarpılan alandan her zaman büyük olur.
Ankara Üniversitesi'nin ağıl tasarımı notlarında, ağılın açık olan cephesinde bir gezinme alanı bulunması önerilir. Bu notlara göre gezinme alanı dinlenme alanının yaklaşık iki katı kadar olmalıdır. Gezinme alanıyla birlikte hayvan başına düşen alan 2,0-3,5 m² arasındadır. Gezinme alanının çevresi en az 1 m yüksekliğinde çitle çevrilir.
Doğum bölmesi nasıl yapılır?
Doğum bölmesi, ağılın en sıcak ve rüzgâr almayan köşesine kurulur. Konya rehberine göre 100 dişi koyuna en az 10 doğum bölmesi gerekir. Bölmenin ölçüsü 1,2 × 1,2 m ya da 1,2 × 1,5 m olabilir.
Doğum bölmesinde dikkat edilecekler:
- Taban kuru ve temiz yataklı olmalı.
- Cereyan olmamalı ama hava kirlenmemeli.
- Gerekirse ısıtma lambası takılabilecek elektrik bulunmalı.
- Bölmeler taşınabilir panellerden yapılırsa doğum dışında alan başka işe kullanılır.
Doğumdan sonra ana ve yavru birkaç gün bu bölmede kalır, sonra kuzulu koyun bölmesine geçer. Gebe, kısır, hasta hayvanlar ve koçlar için de taşınabilir çitlerle ayrı bölmeler yapılabilir.
Ağıl tabanı nasıl olmalı?
Ağıl tabanı kuru kalan, çamurlaşmayan ve kolay temizlenen bir malzemeden yapılır. Konya rehberi üç tür taban sayar:
- Beton taban: En iyisidir ama pahalıdır. 15 cm blokaj üzerine beton dökülür.
- Kum-çakıl taban: Blokaj üzerine 5-8 cm kum-çakıl serilir.
- Sıkıştırılmış toprak taban: En ekonomik olanıdır. İdrarı emer, iyi yapılırsa çamurlaşmaz.
Kuzu besisi yapan ve yoğun üretim yapan işletmeler için ızgara taban önerilir. Rehbere göre ızgara, toprak seviyesinden 50-70 cm yukarıda olmalıdır. Bu yükseklik bir yıllık gübreye yeter; gübre yılda bir kez temizlenir.
Ahşap ızgarada çıtalar arasındaki açıklık 1,5-2 cm olmalıdır. Açıklık daha geniş olursa kuzu ayağı sıkışabilir. Yataklık olarak saman kullanılır; rehber 12 haftalık barındırma için koyun başına yaklaşık 75 kg yataklık hesaplar.
Duvar, çatı ve kapı ölçüleri
Ağılın duvarı taş, tuğla, briket ya da kerpiçten yapılabilir; koyunun dokunduğu ilk 1 metre sağlam malzemeden olmalıdır. Konya rehberine göre ağıl yüksekliği sıcak bölgelerde 3 m önerilir. Gübre traktörle temizlenecekse yükseklik en az 2,70 m olmalıdır. Ankara Üniversitesi notları da kapalı ağıllarda yan duvarın en az 3 m olmasını önerir.
Çatı için rehberin verdiği ölçüler:
- Genişliği 7 m'ye kadar olan ağılda tek eğimli çatı yapılabilir.
- Daha geniş ağılda çift eğimli (beşik) çatı uygundur.
- Doğal havalandırma için çatı eğimi en az %26 olmalıdır.
- Örtü olarak kiremit, galvaniz sac, alüminyum, eternit; köyde toprak, saz ve kamış kullanılabilir.
Kapılar genellikle ağılın kısa kenarına konur. Rehber kapı genişliği için 2,40 m önerir. Bu genişlik, traktörün ve sürünün sıkışmadan geçmesini sağlar.
Ağılda havalandırma nasıl sağlanır?
Ağılda havalandırma, yan duvarlardaki ayarlanabilir açıklıklar ve çatı sırtındaki açık mahya ile sağlanır. Kirli hava ve nem çatıdan çıkar, temiz hava yanlardan girer. Konya rehberi, sert iklimli yörelerde kapı ve pencereleri küçültüp kışın hayvanı sıkıştırmanın içerideki nemi artırdığını yazar. Yüksek nem hem hayvanın verimini düşürür hem binanın ömrünü kısaltır.
İyi bir ağılda şu kurallar geçerlidir:
- Hava hayvanın üzerinden cereyan yapmadan değişmeli.
- Çatı ve duvarlarda nem yoğunlaşıp damlamamalı.
- İçeri girildiğinde göz yakan amonyak kokusu olmamalı.
- Kışın ani sıcaklık değişimi olmamalı.
Rehber, çatı sırtının kapalı, bindirmeli ya da fenerli yapılabileceğini belirtir. Bindirmeli ve fenerli sırtlar, kirli havanın yukarıdan çıkmasını kolaylaştırır.
Yemlik ve suluk ölçüleri
Yemlik, yemin dökülüp çiğnenmesini önleyecek biçimde ve hayvan sayısına yetecek uzunlukta yapılır. Konya rehberinin verdiği ölçüler:
| Yemlik türü | Koyun başına uzunluk | Kuzu başına uzunluk | Yem yeme yüksekliği |
|---|---|---|---|
| Kaba yem yemliği | 45-60 cm | 30-40 cm | Koyun 30-40 cm, kuzu 25-35 cm |
| Kombine yemlik | 30-45 cm | 25-30 cm | — |
| Karma yem yemliği | 40-55 cm (koç 50-60 cm) | 30-40 cm | Koyun 25-35 cm, kuzu 20-30 cm |
Suluklarda rehber her 10 koyuna 30-35 cm suluk uzunluğu ve tabandan 40 cm yükseklik önerir. Koyun başına günlük su tüketimi 2-8 litre, ortalama 3-5 litredir. Suluk, koyunların yattığı yere ve yemliğin hemen yanına konmaz. Aksi hâlde hayvanlar ağızlarında taşıdıkları yemle suyu kısa sürede kirletir.
Yem deposu ne kadar büyük olmalı?
Yem deposu, kış boyunca gerekecek kaba yem, silaj, kesif yem ve samanı alacak büyüklükte yapılır. Konya rehberine göre bir koyun günde 1,5-2,0 kg kaba yem, 2,0-2,5 kg silaj ve 200-500 g yoğun yem tüketir.
Rehber, üç aylık kış için 1,5 kuzulu koyun başına şu depolama hacmini önerir:
- 0,5 m³ balyalı kuru ot
- 0,6 m³ silaj
- 0,25 m³ kesif yem
- 0,5 m³ saman
Yem deposu kuru olmalı ve kemirgenlere karşı korunmalıdır. Rutubet alan saman ve kuru ot küflenir; küflü yem hayvana verilmez. Rehber ayrıca bir koyunun yılda yaklaşık 750-800 kg gübre ürettiğini yazar. Gübre yeri ağıla ve su kaynağına yakın olmamalıdır.
Keçi ağılında neler farklıdır?
Keçi ağılı koyun ağılıyla aynı ilkelerle yapılır; fark bölme yüksekliğinde ve çitin sağlamlığındadır. Konya rehberi, keçi ağıllarının planlanmasında koyun ağılı ölçülerinin kullanılabileceğini belirtir.
Keçi tırmanır, atlar ve meraklıdır. Bu yüzden:
- Bölme ve çitler koyununkinden daha yüksek yapılmalı.
- Yemlikler keçinin içine girip yemi kirletemeyeceği biçimde olmalı.
- Kapı mandalları keçinin ağzıyla açamayacağı türden seçilmeli.
- Süt keçisi işletmesinde sağım yeri ayrıca planlanmalı.
Ankara Üniversitesi notlarına göre sağım odası 9-12 m²'den küçük olmamalıdır. Sağım durakları 40-50 cm genişliğinde ve 70-80 cm uzunluğunda yapılır.
Ağılın temizliği ve dezenfeksiyonu
Ağıl yılda en az bir kez boşaltılıp temizlenir ve dezenfekte edilir. Hakkari İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün aşılama programında temmuz ayı, barınakların bakım, onarım ve dezenfeksiyon ayı olarak geçer. Yaz ortasında sürü meradayken ağıl boş kalır; bu iş için en uygun zamandır.
Duvardaki çatlak ve yarıklar kapatılır, çünkü keneler buralarda saklanır. Duvarlar kireçle badana edilir. Bulaşıcı bir hastalık çıktığında ağıl ve kullanılan aletler ayrıca temizlenip dezenfekte edilir ve durum ilçe tarım müdürlüğüne bildirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Küçükbaş hayvan ağılı nasıl olmalı?
Küçükbaş hayvan ağılı kuru, havadar ve cereyansız olmalıdır. Tabanı çevreden yüksek, çatısı havalandırmalı, içi doğum, koç, kuzu ve hasta bölmelerine ayrılmış olmalıdır. Baş başına 1,1-1,4 m² taban alanı ayrılır.
100 koyun için ne kadar ağıl gerekir?
100 koyun için yalnız koyunların yatacağı yere 110-140 m² taban alanı gerekir. Buna en az 10 doğum bölmesi, koç ve kuzu bölmeleri, koridor ve yem deposu eklenir. Toplam kapalı alan bu nedenle daha büyük tutulur.
Koyun ağılının yüksekliği ne kadar olmalı?
Koyun ağılının yüksekliği sıcak bölgelerde 3 m önerilir. Gübre traktörle temizlenecekse en az 2,70 m olmalıdır. Kapalı ağıllarda yan duvarın en az 3 m olması havalandırma için daha iyidir.
Ağıl tabanı beton mu olmalı toprak mı?
Ağıl tabanında beton en iyisidir ama pahalıdır. İyi sıkıştırılmış toprak taban, idrarı emdiği ve çamurlaşmadığı sürece en ekonomik seçenektir. Kuzu besisinde ise yerden 50-70 cm yüksek ızgara taban önerilir.
Basit bir ağıl yapmak için hangi belgeler gereklidir?
Basit bir ağıl için gereken belgeler, arazinin niteliğine ve bulunduğu yere göre değişir. Tarım arazisinde yapı izni ve hayvancılık işletmesi kaydı için il veya ilçe tarım müdürlüğüne, imar izni için il özel idaresine ya da belediyeye başvurulur. Başlamadan önce bu kurumlardan güncel şartları öğrenmek gerekir.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.