Fiğ Otu ve Danesi: Hayvan Beslemede Kullanımı

Fiğ otu ve danesi hayvan beslemede değerlendirilebilir; ancak yem değeri ürünün türüne, hasat zamanına, kurutma ve depolama koşullarına bağlıdır. Ot için fiğ çoğunlukla arpa, yulaf veya buğdayla karışık yetiştirilir; bu destek fiğin yatma riskini azaltmaya yardım eder. Danede ise yemlik kullanım, anti-besinsel bileşikler ve hayvan türü dikkate alınmalıdır.

Fiğ yetiştiriciliğinin ekimden hasada tüm aşamalarını tek yerde görmek için fiğ yetiştiriciliği rehberimize göz atabilirsiniz.

Adi fiğ danesi tek mideli hayvanların rasyonunda özel dikkat gerektirir. Bilimsel derlemelerde Vicia sativa tohumlarında nörotoksik ve anti-besinsel bileşikler bulunduğu, bu nedenle özellikle kanatlı ve domuz gibi tek midelilerde kullanımın sınırlandığı belirtilir. Dane kullanımını veteriner hekim veya hayvan besleme uzmanı rasyonuna göre planlayın.

Fiğ Otunun Besin Değeri

Fiğ otunun yem değeri yaprak oranı, bitkinin gelişme evresi, fiğ-tahıl oranı, kurutma ve depolamayla değişir. Çiçeklenme başlangıcında biçim, Macar fiği için Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü broşüründe ot hasadı dönemi olarak verilir. Bu zamanlamayı tüm türler için sabit kural saymayın; yerel çeşit ve iklimi gözleyin.

Yemin protein, lif, kuru madde ve mineral içeriğini gözle kesin olarak belirleyemezsiniz. Analiz numunesini balya veya yığının farklı noktalarından alıp laboratuvara gönderin. Rasyonu kuru madde üzerinden kurun; yaş ot ağırlığıyla kuru yem ağırlığını karıştırmayın.

Yonca ve Korunga ile Karşılaştırma

Fiğ çoğunlukla tek yıllık yetiştirilir; yonca ve korunga daha uzun süreli yem bitkisi planlarında yer alabilir. Bitkilerin biçim sayısı, tarlada kalma süresi, su ihtiyacı ve hasat yönetimi farklıdır. “Fiğ yoncadan daha iyi” veya tersi şeklinde genel sıralama yapmak, çiftlik koşulunu göz ardı eder.

Karşılaştırmayı aynı ürün formu ve analiz üzerinden yapın. Kuru fiğ otu ile kuru yonca veya korungayı kuru madde, protein ve lif değerleri yönünden inceleyin. Hayvan grubunun ihtiyacı ve işletmede yetişen bitkinin maliyeti de karara dahildir.

Hangi Hayvanlara, Ne Kadar Verilir?

Fiğ otu geviş getiren hayvanların kaba yem planında kullanılabilir. Ne kadar verileceği hayvanın türüne, canlı ağırlığına, süt veya et verimine, gebelik dönemine ve diğer yemlere bağlıdır. Her çiftliğe uygun tek bir kilogram önerisi vermek güvenilir değildir. Rasyonu yem analiziyle ve hayvanın günlük gereksinimiyle birlikte değerlendirin.

Kuru ot, yeşil ot ve silajın su oranı farklıdır. Rasyon hesabında kuru maddeye çevrilmeden kilogram bazında kıyaslama yapılması yanlış sonuca götürebilir. Fiğ yemini aşamalı tanıtın ve tüketim, dışkı görünümü, iştah ve performansı izleyin. Ani yem değişikliği sindirim sorunları doğurabilir.

Fiğ Danesinin Kesif Yem Olarak Kullanımı

Fiğ danesi protein içeren bir baklagil tohumu olarak yem hammaddesi olabilir. Bununla birlikte tür ve çeşit, besin içeriği ve anti-besinsel faktör düzeyini etkiler. Dane, rasyona gelişigüzel eklenmemeli; analiz edilip diğer protein ve enerji kaynaklarıyla birlikte formüle edilmelidir.

University of Wiley dergisinde yayımlanan ortak fiğ derlemesi, tohumlarda çeşitli anti-besinsel bileşikler bulunduğunu ve kullanımın özellikle tek mideli hayvanlarda sınırlanabildiğini aktarır. Bu nedenle çiğ fiğ danesini kanatlı veya domuz yemine kendi başınıza katmayın. İşleme yöntemi bazı bileşikleri azaltabilse de güvenli doz ve işlem koşulu uzman planı gerektirir.

Danedeki Zararlı Bileşikler ve Sınırlar

Common vetch (Vicia sativa) tohumlarında nörotoksik aminoasitler ve başka anti-besinsel faktörler raporlanmıştır. Hayvan türleri bu bileşiklere aynı duyarlılığı göstermez. Tek midelilerde risk özellikle önemlidir; geviş getirenlerde rumen mikroorganizmaları bazı bileşikleri farklı biçimde etkileyebilir, fakat bu sınırsız kullanım anlamına gelmez.

Bu kaynaklar ışığında sabit bir güvenli karışım oranı veya evde işleme reçetesi vermek doğru olmaz. Tohum partisi ve hayvan türü için yem uzmanı görüşü alın. Kaynatma veya ıslatma gibi işlemlere ilişkin internetteki genel tarifleri analiz ve uzman onayı olmadan uygulamayın.

Fiğ Samanının Değeri

Fiğ dane hasadından sonra kalan sap ve yapraklar saman veya hasat artığı olarak değerlendirilebilir. Besin değeri, dane hasadı sırasında yaprakların ne kadar kaldığına, ürünün temizliğine ve kurutmaya göre değişir. Dane verimi yüksek tarlada kalan sapın aynı oranda yüksek kaliteli yem sağlayacağını varsaymayın.

Samanı rasyona dahil etmeden önce küf, toprak ve yabancı ot bulaşıklığını kontrol edin. Hayvanın kaba yem ihtiyacını karşılamada kullanımı, diğer kaliteli yemlerle denge kurularak planlanmalıdır. Gerekirse numune alıp analiz ettirin.

Silaj Olarak Kullanım

Fiğ tek başına veya tahılla karışık silolanabilir; karışım, silajın yapısını ve kuru madde dengesini değiştirebilir. Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Merkezi arpa-fiğ, buğday-fiğ ve tritikale-fiğ karışımlarını silajlık sistemlerde sayar. Çok sulu materyal sızıntı ve istenmeyen fermantasyon riskini artırabilir; kuru madde ve sıkıştırma doğru yönetilmelidir.

Silajı rasyona alırken bozulma, küf ve anormal koku kontrolü yapın. Silonun yüzeyini düzenli ilerletip havayla teması azaltın. Silajın besin değeri için analiz yaptırın; tek başına görünüş veya koku tüm kaliteyi göstermez.

Depolama ve Rasyon Planı

Kuru otu yağış almayan, havalanan ve zeminden nem çekmeyen depoda saklayın. Nemli balyada ısınma ve küf gelişebilir. Dane depolanacaksa harman sonrası temizleme ve kurutma koşullarını sağlayın. Silajda ise örtü ve silo duvarlarının hava/su sızdırmaması gerekir.

• Yem formunu ve hasat tarihini etiketleyin.
• Küflü veya ısınmış ürünü hayvana vermeyin.
• Fiğ danesini özellikle tek mideli hayvanlarda uzman rasyonuna göre kullanın.
• Yeni yemi kademeli tanıtıp hayvanların tüketimini izleyin.
• Analiz sonuçlarını parti ve depo kayıtlarıyla saklayın.

Fiğ otu veya danesini kullanırken işletmenizin kesif yem, kaba yem ve rasyon konularındaki diğer kaynaklarıyla birlikte değerlendirin. Bir yemin rasyondaki değeri ancak tüm bileşenler ve hayvanın ihtiyacıyla birlikte anlaşılır.

Fiğ yeminin rasyondaki yerini belirlerken hayvanın türü ve fizyolojik dönemi önemlidir. Koyun, keçi ve sığır gibi geviş getirenler ile kanatlı ve domuz gibi tek mideli hayvanlar aynı yem bileşenlerine aynı tepkiyi vermez. Bir hayvana uygun görülen dane kullanımını başka türde de güvenli kabul etmeyin. Fiğ danesindeki anti-besinsel bileşikler nedeniyle tek mideli hayvanlara yönelik rasyon mutlaka uzman tarafından hazırlanmalıdır.

Fiğ otunu kullanmadan önce küf, toprak bulaşığı ve yabancı bitki karışımını kontrol edin. Kuru otun depoda nem çekmesi, silajın havayla bozulması veya balyanın ısınması yem güvenliğini düşürebilir. Şüpheli partiyi diğer yemlerle karıştırarak kokuyu gizlemeye çalışmayın. Parti numunesi alın ve analiz ettirin.

Yeni bir kaba yeme geçerken hayvanların tüketimini kademeli izleyin. Süt verimi, canlı ağırlık, iştah ve dışkı görünümü rasyonun sahadaki karşılığını değerlendirmeye yardım eder; ancak klinik sorunlarda veteriner hekim görüşü gerekir. TarlaTapan'daki yem ve rasyon içerikleriyle birlikte düşünmek için yem analizini de kullanın; makale içi linkler ancak sitedeki ilgili yazı adresleri doğrulanınca eklenmelidir.

Kaynaklar

• Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition – Common vetch as animal feedstuff review
• Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Merkezi – Silaj ve yem bitkileri
• Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü – Macar Fiği Yetiştiriciliği

Sıkça Sorulan Sorular

Fiğ otu hayvana verilir mi?

Evet, uygun hasat ve depolamayla kaba yem olarak kullanılabilir. Rasyondaki miktar analiz ve hayvan ihtiyacına göre belirlenir.

Fiğ yoncadan iyi mi?

İkisi farklı yetişme ve yem özelliklerine sahiptir. Kararı kuru madde ve yem analiziyle, işletme koşulunuza göre verin.

Fiğ danesi yem olarak kullanılır mı?

Kullanılabilir; ancak anti-besinsel bileşikler nedeniyle rasyon ve hayvan türü dikkate alınmalıdır.

Koyuna fiğ verilir mi?

Fiğ otu koyun rasyonunda yer alabilir. Dane veya ot miktarını hayvanın diğer yemleriyle birlikte uzman planlamalıdır.

Fiğ samanı besleyici mi?

Besin değeri hasat, yaprak kaybı ve depolamaya göre değişir. Analiz olmadan sabit yem değeri vermek doğru olmaz.