İçeriğe geç
11°C
Sebze ve Meyve

Çilek Hastalıkları ve Zararlıları: Belirtiler ve Mücadele

Çilekte kök çürüklüğü, kurşuni küf, külleme, yaprak lekesi, kırmızı örümcek ve çiçek tripsi: belirtileri, ilaçlama zamanı ve ilaçsız önlemler.

Muhammet Elma 16 Kasım 2026 6 dk okuma
Çilek Hastalıkları ve Zararlıları: Belirtiler ve Mücadele

Çilek hastalıklarının en zararlıları kök çürüklüğü, kurşuni küf (meyve çürüklüğü), külleme ve yaprak lekesidir. Zararlıların başında kırmızı örümcek ve çiçek tripsi gelir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın çilek broşürüne göre kök çürüklüğü, 3-5 yıl aynı yerde üretim yapılan bahçelerde %30-35 oranında yaygındır. Çoğu sorunun ilk önlemi ilaç değil, sağlıklı fide, damla sulama ve bahçeyi zamanında yenilemektir.

Reklam

Bu yazıda her hastalığın ve zararlının nasıl tanınacağını, ne zaman ilaçlama gerektiğini ve ilaçsız önlemleri anlatıyoruz. İlaç adı ve dozu vermiyoruz. Bakanlık, kullanılacak ilacın ve dozun il-ilçe tarım müdürlükleri ile reçete yazma yetkisi olan kişilerce belirlenmesini şart koşar.

Çilekte kök çürüklüğü

Kök çürüklüğü, birden fazla toprak kökenli mantarın birlikte yol açtığı bir hastalıktır. Bakanlık broşürüne göre özellikle aynı alanda yıllarca çilek yetiştirilen bahçelerin önemli sorunudur.

Belirtiler:

  • Bitkinin gelişmesi durur, yapraklar küçülür, yaprak sapları kısalır.
  • İlerledikçe yapraklar kurur, bitki solar ve bir anda ölür.
  • Saçak kökler hızla siyahlaşıp çürür. Kök kabuğunun kolayca soyulması hastalığın en tipik işaretidir.

Toprakta su birikmesi, oksijen azlığı ve 30 °C'yi geçen sıcaklıklar hastalığı hızlandırır. Killi topraklarda daha yaygındır. Bitki, meyve dönemindeyken bir sulama aksaması bile yoğun ölümlere yol açabilir.

Mücadele:

  • Sağlıklı fide kullanmak.
  • Hastalıklı bitkileri bahçeden çıkarmak.
  • Taban suyu yüksek yere dikim yapmamak; damla sulamayı tercih etmek.
  • Dikimden önce sıcak yaz aylarında karıkları hazırlayıp güneşle ısıtmak (solarizasyon).
  • Gerekirse dikimden önce toprak ilaçlaması veya fideleri ilaçlı suya batırmak.
Reklam

Kurşuni küf (gri küf, meyve çürüklüğü)

Kurşuni küf, Botrytis cinerea mantarının yaptığı ve çilekte en çok meyve kaybına yol açan hastalıktır. Yağışlı ve nemli havada hızla yayılır.

Belirtiler:

  • Meyvede, genellikle toprağa veya organik artığa değen noktadan başlayan açık kahverengi leke.
  • Lekeli yer yumuşar, parmakla dokununca meyve etinden kolayca ayrılır; zamanla bütün meyveyi kaplar ve üzerinde gri küf oluşur.
  • Tam açmış çiçekler aniden solup kurur ("çiçek yanıklığı").

İlaçsız önlemler:

  • Çukur ve su tutan yerlere bahçe kurmamak.
  • Malç kullanarak meyvenin toprağa değmesini önlemek.
  • Yaprak ve çiçek sapı dik gelişen çeşitleri seçmek.
  • Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınmak.
  • Hastalıklı meyveleri ve yaprakları toplayıp bahçeden uzaklaştırmak.
  • Bahçeyi 2-3 yılda bir yenilemek.
  • Örtü altında havalandırmaya önem vermek.

İlaçlama zamanı (Bakanlık broşürü):

  1. İlk çiçeklerin %10'u açtığında.
  2. Çiçeklerin %50'si açtığında.
  3. İlk yeşil meyveler görüldüğünde.

Külleme

Külleme, yaprak, çiçek ve meyvede görülen bir mantar hastalığıdır. Şiddetli olduğunda verimi önemli ölçüde düşürür.

Belirtiler: Duyarlı çeşitlerde yaprakların alt yüzünde beyaz lekeler oluşur, birleşir ve yaprak kenarları yukarı kıvrılır. Yaprak üst yüzünde kızarma görülür. Hastalanan çiçekler beyaz tozla kaplanır, şekli bozulur ve ölür. Meyvenin üzerinde beyaz tabaka oluşur, meyve sertleşir ve düzgün olgunlaşmaz.

Mücadele: Aşırı sulama ve sık dikimden kaçınılır. Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanıp yok edilir. İlaçlamaya ilk belirtiler görülünce başlanır ve enfeksiyon koşulları bitene kadar sürdürülür. Son ilaçlama ile hasat arasındaki bekleme süresine mutlaka uyulmalıdır.

Reklam

Yaprak lekesi

Yaprak lekesi (Mycosphaerella fragariae) Türkiye'de çilek yetiştirilen her yerde görülür. Meyvede çürüme yapmaz ama kaliteyi düşürür.

Belirtiler: Yaprakta önce küçük, koyu mor lekeler çıkar. Lekelerin ortası zamanla kahverengileşip grileşir, çevresi mor-kırmızı bir halkayla çevrilir. Lekeler birleşerek yaprağı kurutabilir.

Mücadele: Bakanlık broşürüne göre bu hastalığın kimyasal mücadelesi yoktur. İyi drene edilmiş toprak, bitkiler arasında hava dolaşımı, dayanıklı çeşit ve sağlıklı fide esastır. Kışı bitki üzerinde geçiren hastalıklı yaşlı yapraklar ilkbahar büyümesinden önce toplanıp bahçeden uzaklaştırılır.

Kırmızı örümcek

Kırmızı örümcek, yaprağın alt yüzünde beslenen çok küçük bir akardır. Bakanlık broşürüne göre açıkta yetiştirilen çilekte sayısı Nisan ortasından itibaren artar, Mayıs'ta en yüksek seviyeye ulaşır ve Haziran başından itibaren düşer.

Zararı: Yapraklarda önce küçük sarı benekler, sonra yaygın bronzlaşma görülür. Yoğun olduğunda yaprak ve meyve küçük kalır, bitki bodurlaşır, hatta ölür. Üründe %50'ye varan kayıp olabilir.

Ne zaman ilaçlanır? Açıkta yetiştirilen çilekte Mart sonu-Nisan başından itibaren 3-5 günde bir yapraklar kontrol edilir. Bitkilerin alt ve orta kısmından rastgele en az 50 yaprakçık incelenir. Yaprakçık başına ortalama 15 ve üzeri hareketli örümcek görülürse ilaçlamaya karar verilir. Her yıl sorun olan bahçede çiçek ve yeşil meyve döneminde, ilk olgun meyveler görülmeden önce yapılan erken ilaçlama, meyvede kalıntı açısından daha güvenlidir.

İlaçsız önlem: Tarla kenarındaki yabancı otlar temizlenir. Örümceğin küme halinde görüldüğü yapraklar toplanıp yok edilir.

Çiçek tripsi

Çiçek tripsleri 0,9-1,3 mm boyunda, ince uzun ve hareketli böceklerdir. Çiçek tomurcukları oluşunca çileğe geçerler.

Zararı: Çiçek ve meyvenin özsuyunu emerler. Çiçek dökümü, küçük, sert ve şekilsiz meyve, düzensiz olgunlaşma ve meyvede bronzlaşma görülür. Bakanlık broşürüne göre yoğun olduklarında %90'a varan zarar yapabilirler.

Ne zaman ilaçlanır? En erkenci çeşidin çiçeklenmesinden başlayarak haftada 1-2 kez, tarlanın farklı yerlerinden en az 100 çiçek beyaz bir kaba silkelenip sayılır. Çiçek başına ortalama 10 trips görülürse kimyasal mücadeleye karar verilir. İlaçlama, arıları korumak için çiçeklenmeden önce ya da bitkilerin %10'u çiçek açmadan yapılmalıdır.

İlaçsız önlem: Tripsler çiçekli yabancı otlardan geçer; tarla içi ve çevresindeki çiçekli otlar temizlenir.

Diğer zararlılar

Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü çilekte ayrıca yaprak bitleri, dana burnu ve kadı lokması ile mücadele edilmesi gerektiğini belirtir. Saman malç kullanılan bahçelerde sümüklü böcek ve salyangoz da sorun olur. Virüs ve nematoddan korunmanın en iyi yolu, bahçeyi sağlıklı fideyle kurmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çileğe hangi ilaç atılır?

Çileğe atılacak ilacı, hastalık veya zararlı teşhis edildikten sonra il-ilçe tarım müdürlüğü ya da reçete yazma yetkisi olan ziraat mühendisi belirler. Tarım ve Orman Bakanlığı bunu şart koşar. Kurşuni küfte ilk çiçeklerin %10'u, %50'si açtığında ve ilk yeşil meyvede ilaçlama önerilir.

Çilekte mantar hastalığı nasıl olur?

Çilekte mantar hastalıkları en çok yağışlı ve nemli havada, aşırı sulamada, sık dikimde ve su tutan topraklarda görülür. Meyvenin toprağa değmesi kurşuni küfü, su birikmesi kök çürüklüğünü artırır. Malç, damla sulama ve iyi havalandırma riski azaltır.

Çilekte yaprak sararması neden olur?

Çilekte yaprak sararması en çok kireçli toprakta demir alınamamasından, aşırı sulamadan ve kök çürüklüğünden olur. Sararmayla birlikte bitki büyümüyor ve kökler siyahlaşmışsa kök çürüklüğü düşünülür. Kökler sağlamsa önce sulama ve toprak pH'sı kontrol edilmelidir.

Çilekte meyve neden çürür?

Çilekte meyve çürümesinin başlıca sebebi kurşuni küf (Botrytis) hastalığıdır. Çürüme genellikle meyvenin toprağa veya organik artığa değdiği yerden başlar. Malç kullanmak, aşırı azottan kaçınmak ve hastalıklı meyveleri toplamak en etkili önlemlerdir.

Çilek yapraklarında kırmızı lekeler neden olur?

Çilek yaprağında ortası grileşen, çevresi mor-kırmızı halkalı lekeler yaprak lekesi hastalığının belirtisidir. Yaprağın üst yüzünde kızarma ve alt yüzünde beyaz lekeler varsa külleme düşünülür. Yaprak lekesinin kimyasal mücadelesi yoktur; hastalıklı yaşlı yapraklar ilkbahardan önce temizlenir.

Mahsulünüzü alıcıyla buluşturunHububat, sebze, meyve, fide, tohum — TarlaTapan Pazar'da ücretsiz ilan verin, aracısız satın.
Ücretsiz ilan ver
Paylaş:
Muhammet Elma

TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.

Çiftçi hesaplama araçlarıMısır verimi ve nem kesintisi, hayvan gebelik takvimi, tarımsal destek takvimi.
Araçları gör

TarlaTapan Haftalık Çiftçi Bülteni

Yeni rehber yazıları, destek ve hibe duyuruları ve pazardaki fırsatlar e-postanızda.