Çilek Çeşitleri: İsimleri, Özellikleri ve Hangisi Seçilmeli?
Camarosa, Sabrina, Albion, Monterey, Selva, Yalova-15 ve diğer çilek çeşitleri. Kısa gün ve yediveren (nötr gün) farkı, bölgeye göre çeşit seçimi.
Türkiye'de yetiştirilen başlıca çilek çeşitleri Camarosa, Sabrina, Fortuna, Albion, Monterey, Portola, Selva, Rapella, Sweet Charlie, Kabarla, Chandler, Pajaro, Douglas, Honeoye ve yerli Yalova-15'tir. Bu çeşitler iki ana gruba ayrılır: yılda bir dönem yoğun ürün veren kısa gün çeşitleri ve sezon boyunca ürün veren nötr gün (yediveren) çeşitleri. Hangisinin seçileceğini bölge, dikim sistemi ve ürünün satılacağı yer belirler.
Çilekte "en iyi çeşit" yoktur; "bu bölgeye, bu sisteme en uygun çeşit" vardır. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü'ne göre bir bölgeye uyan çeşit diğer bölgeye uymayabilir, çünkü çilekte çiçek oluşumu gün uzunluğuna ve sıcaklığa bağlıdır.
Kısa gün ve nötr gün çilek ne demek?
Çilek çeşitleri, çiçek açmak için gün uzunluğuna ihtiyaç duyup duymadıklarına göre ayrılır.
- Kısa gün çeşitleri: Günler kısalınca (sonbahar-kış) çiçek gözü oluşturur, uzun günlerde kol atar. Ürünü belli bir dönemde yoğun verir. Ondokuz Mayıs Üniversitesi ders notlarında Fortuna kısa gün çeşitleri arasında sayılır; Antakya'daki bir sera araştırmasında Camino Real, Sabrosa ve Sabrina kısa gün çeşidi olarak denenmiştir.
- Nötr gün çeşitleri: Gün uzunluğundan bağımsız olarak çiçek açar, uygun sıcaklıkta sezon boyunca meyve verir. Kol oluşumu daha azdır. Halk arasında "yediveren" çilek denen çeşitler bu gruptadır. Albion, Monterey, Portola, San Andreas, Selva ve Rapella bu gruba girer.
Bakanlık broşürü bu farkın gübrelemeye de yansıdığını belirtir: kısa gün çeşitlerinde gelecek yılın meyve gözleri sonbaharda oluşur, bu yüzden sonbahar beslemesi çok önemlidir. Nötr gün çeşitlerde ise meyve gözü bütün sezon oluştuğu için besin de bütün sezon verilmelidir.
Başlıca çilek çeşitleri ve özellikleri
Aşağıdaki özellikler Konya üretici rehberi ve Trakya TAE'nin çeşit tanımlarından alınmıştır.
| Çeşit | Grup / kullanım | Öne çıkan özelliği | Önerilen bölge |
|---|---|---|---|
| Camarosa | Sofralık | Çok iri, sert ve aromalı meyve; çok verimli, bitkisi kuvvetli | Akdeniz |
| Sweet Charlie | Sofralık | Ticari çeşitler içinde en erkencilerden; tatlı, açık kırmızı | Erkenci üretim |
| Selva | Nötr gün, sofralık | Sert etli, yüksek verimli; botrytise dayanıklı, kloroza duyarlı | Akdeniz, Ege, Karadeniz, Marmara |
| Rapella | Nötr gün, sofralık | Yuvarlak-konik, sert etli, aroması iyi; yüksek verimli | Akdeniz, Ege, Karadeniz, Marmara |
| Seascape | Nötr gün | Çok erkenci, sert ve aromalı; yaprak lekesine duyarlı | Akdeniz (erkenci üretim) |
| Chandler | Sofralık | Sert etli, aromalı, orta erkenci, yüksek verimli | Akdeniz, Ege |
| Pajaro | Sofralık, dondurmaya uygun | Çok sert etli, aroması çok iyi; botrytise dayanıklı | Akdeniz, Ege |
| Kabarla | Sera ve açık | Erkenci, yüksek verimli, orta iri | Akdeniz, Ege |
| Douglas | Sofralık, dondurmaya uygun | İri, sert, verimli; botrytise dayanıklı, kloroza duyarlı | Tüm bölgeler |
| Honeoye | Sanayi, derin dondurma | Koyu kırmızı, sert; kloroza ve botrytise dayanıklı | Soğuk bölgeler |
| Yalova-15 | Yerli; dondurmaya uygun | Tat ve kokusu çok iyi, kloroza dayanıklı, saptan kolay kopar | Akdeniz dışında tüm bölgeler |
| Aliso | Reçel, marmelat, meyve suyu | İri, verimli, erkenci; derin dondurmaya uygun değil | Tüm bölgeler |
Yalova-15, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü'nün ıslah ettiği yerli bir çeşittir. Trakya TAE, Yalova-9 ve Yalova-104'ü de yerli çeşitler arasında sayar.
Albion, Monterey, Sabrina, Portola: yeni çeşitler
Son yıllarda fide satıcılarının ve üreticilerin en çok sorduğu çeşitler Albion, Monterey, Sabrina ve Portola'dır. Bu çeşitler hakkındaki resmî Türkçe kaynaklar sınırlıdır; aşağıdakiler bilimsel çalışmalardan doğrulanabilen bilgilerdir.
- Albion ve Monterey: İkisi de nötr gün (yediveren) çeşittir. Monterey, Albion ile yapılan bir melezlemeden geliştirilmiştir ve üretim deseni Albion'a benzer.
- Portola: Nötr gün çeşittir. Samsun'da yapılan bir yüksek lisans çalışmasında yaz-sonbahar üretiminde en yüksek verim Sweet Ann ve Portola'dan alınmıştır.
- Sabrina: Kısa gün çeşittir. Mustafa Kemal Üniversitesi'nin 2024'te Antakya'da plastik serada yaptığı karşılaştırmada Sabrina, Camarosa ve Sabrosa en iyi uyum gösteren çeşitler olmuş; meyve kalitesinde Sabrina öne çıkmıştır.
Bu çeşitlerin dekar başına verimi için güvenilir bir Türkiye ortalaması bulamadık. Fide satıcısının verdiği verim rakamı, kendi bölgenizde deneme yapılmadan kesin kabul edilmemelidir.
Çilek çeşidi nasıl seçilir?
Tarım ve Orman Bakanlığı çeşit seçiminde şu ölçütleri sıralar:
- Bölgeye uygun mu?
- Verimli mi?
- Hastalıklara ve kloroza dayanıklı mı?
- Pazarın aradığı çeşit mi?
- Yola ve taşımaya dayanıklı mı?
- Bitkisi kuvvetli gelişiyor mu?
Bunlara ek olarak üretim amacına göre şu sorular sorulmalıdır:
- Uzak pazara mı satılacak? Meyve eti sert, saptan zor kopan, yola dayanıklı çeşit (Camarosa, Pajaro, Chandler gibi).
- Sanayiye ya da dondurmaya mı gidecek? Derin dondurmaya uygun çeşit (Honeoye, Douglas, Yalova-15 gibi).
- Toprak kireçli mi? Kloroza dayanıklı çeşit (Honeoye, Yalova-15 gibi). Kireçli toprakta Selva, Chandler, Pajaro gibi kloroza duyarlı çeşitler sararır.
- Serada erkenci üretim mi? Erkenci çeşit (Sweet Charlie, Seascape, Kabarla gibi).
- Uzun dönem ürün mü isteniyor? Nötr gün (yediveren) çeşit.
Bakanlık ayrıca çeşidi ve kaynağı belli olmayan fideyle bahçe kurulmamasını ister. Karışık çeşitli bahçede meyvenin pazar değeri düşer.
Saksı ve bahçe için hangi çeşit?
Balkonda ya da küçük bahçede çilek yetiştirecek olanlar için nötr gün (yediveren) çeşitler daha uygundur. Bu çeşitler sezon boyunca az az ama sürekli meyve verir; ev tüketimi için idealdir.
Kısa gün çeşitleri ise ürünü kısa bir dönemde yoğun verdiği için ticari üretimde, özellikle Akdeniz seralarında tercih edilir.
Bu Konudaki Diğer Rehberler
Sıkça Sorulan Sorular
En iyi çilek çeşidi hangisi?
Her bölgede en iyi olan tek bir çilek çeşidi yoktur. Akdeniz seralarında Camarosa ve Sabrina, soğuk bölgelerde Honeoye, Akdeniz dışındaki bölgelerde yerli Yalova-15 önerilir. Seçim bölgeye, dikim sistemine ve ürünün satılacağı yere göre yapılır.
7 veren çilek ne demek?
Halk arasında "7 veren" ya da "yediveren" denen çilek, nötr gün çeşitlerini anlatır. Bu çeşitler gün uzunluğuna bakmadan çiçek açar ve uygun sıcaklıkta sezon boyunca meyve verir. Albion, Monterey, Portola ve Selva bu gruba girer.
Kaç çeşit çilek var?
Dünyada yüzlerce çilek çeşidi vardır ve her yıl yenileri ıslah edilmektedir. Türkiye'de ticari olarak en çok yetiştirilenler Camarosa, Sabrina, Albion, Monterey, Fortuna, Selva ve yerli Yalova-15 gibi on-on beş çeşittir. Bölgenizde yaygın çeşitleri tarım müdürlüğünden öğrenebilirsiniz.
En tatlı çilek türü hangisidir?
Çeşit tanımlarında tadı ve kokusu en çok övülen çeşitler arasında yerli Yalova-15, Sweet Charlie ve Pajaro vardır. Konya üretici rehberi Yalova-15'in tat ve kokusunun çok iyi olduğunu yazar. Ancak tat; çeşit kadar hasat olgunluğuna, toprağa ve sulamaya da bağlıdır.
Kireçli toprakta hangi çilek çeşidi yetişir?
Kireçli toprakta kloroza (sararmaya) dayanıklı çeşitler seçilmelidir. Konya üretici rehberine göre Honeoye ve Yalova-15 kloroza dayanıklıdır, Pocahontas orta dayanıklıdır. Selva, Chandler, Pajaro ve Douglas ise kloroza duyarlıdır.
TarlaTapan rehber yazıları sahada işe yarayan, uygulanabilir bilgiyi esas alır. Düzeltme ve önerileriniz için bize yazın.