Ceviz Neden Dökülür, Neden Meyve Vermez? Boş İç Sorunu

Cevizde meyve dökümünün beş ana sebebi vardır: tozlanma yetersizliği, iç kurdu, bakteriyel yanıklık, geç don ve su ya da besin eksikliği. Hangisinin sizin bahçenizde olduğunu anlamanın en pratik yolu, dökülen birkaç meyveyi ortadan kesip içine bakmaktır. İçinde galeri ve larva varsa kurt, iç kahverengi ve kabukta siyah çökük leke varsa bakteriyel yanıklık, iç hiç gelişmemiş ve meyve çiçek döneminin hemen ardından dökülüyorsa tozlanma veya don sorunudur. Ağacın hiç meyve vermemesi ise çoğu zaman yanlış fidan, eksik tozlayıcı veya henüz verim yaşına gelmemiş olmasından kaynaklanır.

Cevizde Doğal Döküm ve Anormal Döküm

Her ceviz ağacı açtığı dişi çiçeklerin bir kısmını doğal olarak döker. Ağaç, besleyebileceğinden fazla meyveyi kendisi ayıklar. Bu doğal döküm genellikle çiçeklenmeden sonraki birkaç hafta içinde olur ve dökülen meyveler küçüktür.

Döküm şu durumlarda anormal sayılır:

• Ağacın altı her yıl dökülmüş küçük cevizle doluyor ve hasatta dalda az meyve kalıyorsa.
• Meyveler fındık büyüklüğünü geçtikten sonra, Haziran-Temmuz'da dökülmeye devam ediyorsa.
• Dökülen meyvelerde leke, delik veya çürük varsa.
• Ağaç bol çiçek açtığı halde neredeyse hiç meyve tutmuyorsa.

Tozlanma Yetersizliği Kaynaklı Döküm

Cevizde aynı ağacın erkek ve dişi çiçekleri çoğu zaman farklı zamanda olgunlaşır (dikogami). Bahçe tek çeşitle kurulduysa veya tozlayıcı çeşidin polen zamanı ana çeşide uymuyorsa dişi çiçek tozlanamaz ve döllenmemiş meyve küçükken dökülür.

• Döküm çiçeklenmeden kısa süre sonra, meyveler çok küçükken olur.
• Dökülen meyve kesildiğinde içinde hiçbir gelişme yoktur, iç doku sağlıklı ama boştur.
• Bütün bahçede aynı anda ve her yıl tekrarlanır.
• Bazı çeşitlerde, örneğin Franquette'de, döllenme yetersizliğine bağlı döküm bilinen bir özelliktir.

Çözüm, bahçeye uyumlu tozlayıcı çeşit eklemek veya bazı ağaçları tozlayıcı çeşitle üstten aşılamaktır. Ayrıca tozlayıcı olarak dikilen bazı çeşitlerde erkek çiçek sayısının ancak 5 yaşından sonra arttığını unutmayın; genç bahçede tozlanma ilk yıllarda zayıf olabilir. Erkek çiçekler (püsler) geç dona yakalanırsa polen çıkmaz ve o yıl tozlanma tamamen bozulur.

İç Kurdu Kaynaklı Döküm

İç kurdunun birinci döl larvaları, meyveler fındık büyüklüğündeyken yeşil kabuktan girer, henüz sertleşmemiş kabuğu delip cevizin içinde beslenir. Bu meyveler Haziran-Temmuz'da dökülür.

• Yeşil kabukta küçük bir delik, çevresinde kararma ve larva pisliği görülür.
• Kesildiğinde içte galeri, pislik ve beyazımsı pembe larva bulunur.
• Döküm meyveler fındık büyüklüğünü geçtikten sonra yoğunlaşır.

Mücadele yapılmayan bahçelerde iç kurdu zararı %18-22'ye ulaşabilir. Feromon tuzakla izleme, zamanında ilaçlama ve dökülen meyvelerin haftalık toplanması gerekir.

Bakteriyel Yanıklık Kaynaklı Döküm

Bakteriyel yanıklık (karaleke) çiçek ve genç meyve döneminde en tehlikeli halindedir. Meyveler küçükken bulaşırsa önemli oranda döküm olur; bulaşık bahçelerde ürün kaybı %50'nin üzerine çıkabilir.

• Dişi çiçekler kararır ve kurur.
• Meyvede önce yağ yeşili, sonra siyahlaşan, hafif çökük lekeler görülür.
• Kesildiğinde iç kahverengileşmiş ve çürümüştür.
• Bazen leke meyvenin ucundan başlar ve içe doğru ilerler (uç yanıklığı).
• Yağışlı ve nemli ilkbaharlarda, özellikle geç dondan sonra artar.

Su Stresi ve Besin Eksikliği

Ağaç taşıyabileceğinden fazla meyveyle stres altına girdiğinde fazlasını döker. Bu stresin iki kaynağı vardır:

• Su stresi: Meyve büyüme ve iç dolum dönemi olan Haziran-Ağustos'ta susuz kalan ağaç küçük meyvelerin bir kısmını döker, kalanların içini tam dolduramaz. Ani ve aşırı sulama da kökü havasız bırakıp benzer sonuç doğurur.
• Çinko eksikliği: Çinko meyve sapının dala tutunmasına yardım eder. Eksikliğinde yapraklar küçük ve rozet şeklinde kalır, meyve tutumu zayıflar.
• Bor eksikliği: Çiçeklenme ve döllenmede rol oynar; eksikliğinde meyve tutumu düşer.
• Azot ve potasyum dengesizliği: Azot az olursa yaprak alanı yetmez, fazla olursa sürgün meyveyle yarışır ve bakteriyel yanıklık artar; potasyum eksikliğinde iç dolmaz.

Bu durumlarda dökülen meyvede leke veya delik yoktur; meyve sapından kolayca kopar. Kesin teşhis yaprak ve toprak analiziyle konur.

Boş ve Cılız İç Sebepleri

Bazen ceviz dökülmez, hasada kadar dalda kalır ama kırıldığında içi boş, cılız veya kararmış çıkar. Bunun başlıca sebepleri şunlardır:

• İç dolum dönemindeki su stresi: Kabuk tamamlanmış olduğu için kabuklu ceviz normal görünür, ama iç kabuğun içini dolduramaz.
• Güneş yanıklığı: 35°C'nin üzerindeki sıcaklarda doğrudan güneş alan meyvelerin yeşil kabuğu yanar, içi büzüşür ve kararır.
• Serin yaz: Yaz sıcaklığının düşük kaldığı yerlerde iç tam dolmaz, randıman düşer.
• Antraknoz: Yaprakları erken döken ağaç içi doldurmak için yeterli yaprak alanına sahip olmaz.
• Potasyum eksikliği ve aşırı yük: Fazla meyve tutmuş ağaç hepsini besleyemez, meyveler küçük ve içleri cılız kalır.
• Geç hasat: Hasat gecikirse ve yeşil kabuk geç soyulursa iç kararır.

Geç Don Etkisi

İlkbahar geç donu, ceviz dökümünün en ani sebebidir. Kapalı tomurcuk -3°C'ye kadar dayanır, ama tam çiçeklenme ve küçük yeşil meyve döneminde -1°C bile zarar verir.

• Don gecesinden birkaç gün sonra dişi çiçeklerin tepesindeki dişicik kahverengileşir.
• Donmuş küçük meyveler kesildiğinde içleri kahverengidir ve birkaç hafta içinde dökülür.
• Püsler donarsa polen çıkmaz; dişi çiçek sağlam kalsa bile tozlanamaz.
• Donun yaraladığı dokular bakteriyel yanıklığa kapı açar; don yılında yanıklık da artar.

Don zararı her yıl tekrarlanıyorsa sorun yer seçimindedir; bahçe soğuk havanın göllendiği bir çukurda veya dere tabanında olabilir.

Teşhis: Hangi Sebep Olduğunu Anlamak

Ağacın altından 15-20 dökülmüş ceviz toplayın, bir bıçakla ortadan ikiye kesin ve şu tabloya göre değerlendirin:

Sonucu bir deftere not edin. Aynı belirti her yıl tekrarlanıyorsa kalıcı bir sorun vardır. Teşhisten emin olamazsanız örnekleri İl veya İlçe Tarım Müdürlüğüne götürün.

Ağacınız hiç meyve vermiyorsa şunları kontrol edin: Fidan aşılı mı, yoksa tohumdan mı yetişti? Tohumdan yetişen ceviz 12-15 yaşına kadar meyve vermeyebilir. Bahçede tozlayıcı çeşit var mı? Ağaç aşırı gölgede veya aşırı azotla sürekli sürgün veriyor mu? Her ilkbahar geç don alıyor mu?

Sıkça Sorulan Sorular

Ceviz neden döküyor?

En sık sebepler tozlanma yetersizliği, iç kurdu, bakteriyel yanıklık, geç don ve su stresidir. Dökülen meyveyi ortadan kesip içine bakmak sebebi anlamanın en pratik yoludur.

Ceviz içi neden boş çıktı?

Çoğu zaman iç dolum dönemi olan Haziran-Ağustos'taki susuzluk, güneş yanıklığı, potasyum eksikliği veya antraknoz nedeniyle erken yaprak dökümünden kaynaklanır. Tozlanmamış meyveler ise genellikle küçükken dökülür.

Cılız iç neden olur?

Kabuk oluştuktan sonra yaşanan su stresi, aşırı meyve yükü, serin geçen yaz ve besin eksikliği içi cılız bırakır. Kabuklu ceviz normal görünse de randıman düşer.

Döküm normal mi?

Çiçeklenmeden sonraki birkaç haftada küçük meyvelerin bir kısmının dökülmesi normaldir. Döküm yaz ortasına kadar sürüyor, dökülen meyvelerde leke veya delik varsa anormaldir.

Tozlayıcı eksikliği döküm yapar mı?

Evet. Erkek ve dişi çiçeği farklı zamanda açan çeşitlerde tozlayıcı yoksa dişi çiçekler döllenmez ve meyveler küçükken dökülür. Bahçe en az iki uyumlu çeşitle kurulmalıdır.