Sığırlarda Buzağı Küpeleme, Kayıt ve Pasaport İşlemleri

Büyükbaş hayvancılık işletmelerinde sürü sağlığının korunması, hayvansal üretimin kalitesi, verimliliği ve kârlılığı açısından en temel yönetim alanlarından biridir. Sığırlar, yaşam döngüleri boyunca hem kapalı barınak ortamlarında hem de açık mera alanlarında çok sayıda bulaşıcı ve salgın hastalık etkeninin tehdidi altında yaşarlar. Bu hastalıklar, hayvanların refahını bozarak ciddi et, süt ve döl verimi kayıplarına yol açar. Sürü sağlığı uygulamalarının sağladığı koruyucu hekimlik, biyogüvenlik ve düzenli kayıt şartları, sığırlarda hastalık riskini ve dolayısıyla ilaç kullanımını azaltıp hem ekonomikliği hem de süt ve et gibi nihai ürünlerin kalite ve güvenliğini artırır. Modern hayvancılıkta verimliliğin ve izlenebilirliğin sağlanması, hayvanların doğumundan itibaren tekil olarak kimliklendirilmesi ve kayıt altına alınmasıyla başlar. Ülkemizde büyükbaş sığırların tanımlanması, izlenmesi ve destekleme süreçlerinin yürütülmesi, kulak küpesi tescili ve sığır pasaportu işlemleriyle yasal bir çerçeveye oturtulmuştur.

Küpeleme Neden Zorunlu?

Süt ve besi sığırcılığı işletmelerinde hayvanların bireysel olarak tanımlanması, ulusal hayvan sağlığı politikalarının ve işletme içi sürü yönetiminin en vazgeçilmez öğelerinden biridir. Bireysel tanımlama ve küpeleme işlemi, sığır cinsi hayvanların doğumundan sürüyü terk edene (ölüm, kesim, satış veya sevk) kadar geçen süredeki tüm hareketlerinin izlenebilmesini sağlar.

Küpelemenin zorunlu ve hayati olmasının temel nedenleri şunlardır:

Hayvanın doğumdan kesime kadar tüm hareketlerinin izlenebilmesini sağlar.
Salgın hastalık çıkışında kaynağın ve temas eden hayvanların hızla bulunmasına imkân verir.
Devlet desteklerinden ve hibelerden yararlanmanın ön şartıdır.
Damızlık kayıtlarının, soy ağacının ve verim kayıtlarının tutulmasını mümkün kılar.
Alım-satımda mülkiyeti belgelendirir, hayvan hırsızlığına karşı koruma sağlar.
Gıda güvenliği açısından etin ve sütün kaynağının belirlenmesini sağlar.

Küpe Ne Zaman Takılır?

Yeni doğan bir buzağının ulusal kayıt sistemine dahil edilebilmesi için mevzuatta belirlenmiş resmi süreler bulunmaktadır. Kurumsal tarım işletmelerinde ve TİGEM gibi yapılarda doğan buzağılara numaraları en geç 3 gün içinde verilerek ayniyat kayıtlarına ve doğum defterine işlenir; küpeleme işlemi ise Bakanlığın yayınlamış olduğu yasal esaslara uygun olarak tamamlanır.

Sivil üreticiler ve ticari aile işletmeleri için de buzağıların küpelenmesi ve sisteme tescil ettirilmesi doğumdan sonraki belirli yasal süre sınırları içerisinde gerçekleştirilmektedir. Bu yasal sürelerin aşılması durumunda yetiştiricilere idari yaptırımlar ve cezai işlemler uygulanabileceğinden, güncel süre limitleri ve yasal bildirim koşulları hakkında en doğru bilgiyi edinmek üzere bağlı bulunulan İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine müracaat edilmesi gerekmektedir.

Koruyucu hekimlik çalışmaları kapsamında, Tarım ve Orman Bakanlığı il ve ilçe müdürlüğü personeli ile yetkilendirilmiş veteriner hekimler tarafından hayvancılık işletmeleri periyodik olarak tek tek ziyaret edilir. Bu ziyaretlerde şap ve sığırların Nodüler Ekzantemi (LSD) gibi tehlikeli hastalıklara karşı koruyucu aşılama programları yürütülürken, aynı zamanda henüz küpelenmemiş yeni doğan buzağılara da kulak küpeleri takılarak kayıt altına alma işlemleri eş zamanlı olarak tamamlanır.

Kayıt Sistemine Bildirim Süreci

Doğan her buzağının ulusal veri tabanına kaydedilmesi süreci, yetiştiricinin yasal sorumluluklarının en başında gelir. Doğumlar, ölümler, mecburi kesimler veya işletmeler arası hayvan hareketleri Bakanlığın ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde belirlenen yasal süreler içerisinde ulusal kayıt sistemi veri tabanı olan TÜRKVET (veya e-ıslah vb.) sistemine kaydedilmelidir.

İşletmelerde zorunlu olarak girilmesi ve izlenmesi gereken en temel bilgiler şunlardır:

Doğan her buzağının doğum tarihi, cinsiyeti ve küpe numarası.
Ana ve baba (kullanılan boğa/sperma) bilgisi.
İşletmeye giriş ve çıkış (satış, kesim, ölüm) kayıtları.
Ölüm ve mecburi kesim bildirimleri.
Aşı ve ilaç uygulamaları.
Küpe düşmesi ve yenileme işlemleri.

Türkiye genelinde hayvancılıkta izlenebilirliği en üst düzeye çıkarmak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Güvenli Elektronik Küpe Sistemi (GEKİS) uygulamaya sokulmuştur. GEKİS ile birlikte klasik plastik kulak küpeleri yerini ileri teknoloji elektronik takip altyapısına bırakmaktadır. Bu yeni sistem kapsamında; hayvanın doğum bilgileri, aşı kayıtları, sağlık geçmişi, tüm hareketleri, satış ve kesim süreçleri tek bir dijital platform üzerinden güvenli ve anlık olarak izlenebilmektedir. Bildirim süreleri ve TÜRKVET kayıt prosedürlerindeki olası değişikliklerden zarar görmemek için üreticiler her türlü vukuatı bağlı bulundukları il/ilçe müdürlüklerine bildirmelidir.

Sığır Pasaportu Nedir?

Sığır pasaportu; Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği kapsamında küpelenerek kayıt altına alınan sığır cinsi hayvana ait; ırk, cinsiyet, doğum tarihi, hareket bilgileri, hayvan sahibi bilgileri ve aşı bilgilerini içeren, il veya ilçe müdürlüğü tarafından düzenlenen resmi bir hayvan kimlik belgesidir.

Hayvan pasaportu, sığırın resmi kimlik kartı niteliğindedir ve sevk, nakil, satış ve kesim gibi her türlü yasal işlemde ibraz edilmesi zorunludur. Teknolojik gelişmeler ve dijital devlet uygulamaları kapsamında, yetiştiriciler artık sığır pasaportu almak için İl ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine şahsen başvurmak ve sıra beklemek zorunda kalmamaktadır.

Dijital pasaport alma süreci şu şekilde yürütülmektedir:

Küpe Düşerse Ne Yapılır?

Sığırların barınak içi demirlere sürtünmesi, yemlik ve suluklarda sıkışması, meralardaki çalılık alanlarda otlaması veya tırnak kesimi gibi bakım faaliyetleri sırasında kulak küpeleri yırtılarak düşebilir. Kulak küpesi düşen bir hayvan, yasal olarak tanımlanamaz (kayıt dışı) durumuna düşme ve sevk engeliyle karşılaşma riski taşır.

Kulak küpesinin düşmesi durumunda izlenmesi gereken yasal prosedür şöyledir:

Nakil ve Satışta İstenen Belgeler

Sığır cinsi hayvanların işletmeler arası satışı, pazar yerlerine sevki veya kesimhanelere taşınması, salgın hastalıkların yayılmasını önlemek amacıyla çok sıkı veteriner kontrollerine ve resmi izin belgelerine tabidir. Hayvan nakillerinin, yürürlükteki ilgili mevzuat hükümlerine ve biyogüvenlik standartlarına uygun olarak yapılması yasal bir zorunluluktur.

Hayvan sevkleri ve satışları esnasında nakil aracında bulunması gereken zorunlu belgeler şunlardır:

Her hayvana ait, okunabilir kulak küpesi ve buna karşılık gelen hayvan pasaportu.
Veteriner sağlık raporu.
Yolculuk/nakil belgesi ve aracın uygunluk belgesi.
Satış durumunda mülkiyeti gösteren belge.

Kulak küpeleri tam ve okunabilir olmayan, pasaportu ve sağlık raporu eksik olan hayvanların sevk edilmesine kesinlikle izin verilmez. Bu kurallara uymayan nakil araçlarına, sürücülere ve hayvan sahiplerine yasal yaptırımlar uygulanmaktadır. Bu nedenle sevk işlemlerinden önce mutlaka İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine başvurularak gerekli sevk izinleri ve güncel evrak standartları kontrol ettirilmelidir.

Kayıtsız Hayvanın Yol Açtığı Sorunlar

İşletmelerde küpesiz ve kayıtsız büyükbaş hayvan barındırmak, hem sürü sağlığı biyogüvenlik zinciri hem de işletmenin finansal geleceği açısından son derece tehlikeli bir durumdur. Dışarıdan geçmişi, aşı geçmişi ve sağlık durumu bilinmeyen kayıtsız hayvanların satın alınması sürüye şap, brusella, sığır tüberkülozu gibi ölümcül ve zoonotik hastalıkların sızmasına zemin hazırlar.

Kayıtsız hayvan bulundurmanın veya satın almanın yol açtığı başlıca sorunlar şunlardır:

Destek ve hibe ödemelerinden yararlanılamaz.
İdari para cezası uygulanır, hayvanın sevkine izin verilmez.
Hayvanın kaynağı bilinmediği için sürüye hastalık girme riski yükselir.
Salgın durumunda tazminattan yararlanılamaz.
Satışta alıcı bulunamaz, hayvan değerinin altında elden çıkarılır.
Hırsızlık ve mülkiyet uyuşmazlıklarında hak iddia edilemez.

Yasal ve finansal sorunlarla karşılaşmamak adına tüm büyükbaş yetiştiricilerinin kayıt disiplinine uyması ve her türlü tescil işlemi için bağlı bulundukları İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlükleri ile sürekli irtibat halinde olmaları gerekmektedir.

Bu Konudaki Diğer Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Buzağıya küpe ne zaman takılır?

Buzağıların küpelenerek tescil edilmesi, doğumdan sonraki belirli yasal süreler içerisinde Bakanlık mevzuatları doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Genel uygulamalarda, işletmelerde yeni doğan yavrular aşı ekipleri tarafından ziyaret edildiğinde aşılamalarıyla birlikte kulak küpeleri takılarak kayıt altına alınır. Kesin yasal süre sınırları için il/ilçe müdürlüklerinden bilgi alınmalıdır.

Küpe düşerse ne yapılır?

Hayvanın kulak küpesi düştüğünde yetiştirici kendi imkanlarıyla müdahale etmemeli, derhal bağlı bulunduğu İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunmalıdır. Resmi görevliler tarafından sistemden hayvanın kulak numarası doğrulanarak yeni tekrar küpesi bastırılır ve işletme ziyaret edilerek hayvana yeniden takılır.

Sığır pasaportu nedir?

Sığır pasaportu, küpelenerek kayıt altına alınan hayvana ait ırk, cinsiyet, doğum tarihi, işletme hareketleri, aşı geçmişi ve sahip bilgilerini içeren, il veya ilçe müdürlüğü tarafından düzenlenen resmi bir hayvan kimlik belgesidir. Bu belgeye artık dijital ortamda e-Devlet ve 'tekpencere.tarbil.gov.tr' üzerinden de kolayca ulaşılabilmektedir.

Küpesiz hayvan satılır mı?

Hayır, kulak küpesi ve resmi pasaportu bulunmayan sığırların yasal olarak satılması, pazarlarda sergilenmesi, nakledilmesi veya kesilmesi kesinlikle yasaktır. Küpesiz hayvanların sevk edilmesi durumunda idari para cezaları uygulanmaktadır.

Hayvan kaydı nereye yapılır?

Doğan buzağıların ve sığırların resmi kayıt işlemleri, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki ulusal veri tabanı olan TÜRKVET kayıt sistemine işlenmek üzere bağlı bulunulan İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine gerçekleştirilir.