Gerze Tavuğu (Hacıkadın)
Gerze tavuğu, Sinop'un Gerze ilçesinden köken alan, tamamen siyah parlak tüylü ve çatallı (V şekilli) ibikli yerli Türk ırkıdır. Hacıkadın adıyla da bilinir; yılda ortalama 88 beyaz kabuklu yumurta verir.

Gerze tavuğu, Sinop'un Gerze ilçesi ve çevresinden köken alan, simsiyah parlak tüyleri ve boynuz gibi çatallı ibiğiyle kolayca tanınan yerli bir Türk tavuk ırkıdır. Yöre halkı bu tavuğa Hacıkadın ya da Hacıkadı tavuğu der. Denizli ile birlikte Türkiye'nin resmi olarak tanınan iki yerli tavuk ırkından biridir. Yumurta ve et verimi ticari tavuklara göre düşüktür; değeri, ülkemize özgü bir genetik kaynak olmasından ve köy koşullarına dayanıklılığından gelir.
Kökeni ve Tarihçesi
Irkın gen kaynağı Gerze ilçesidir ve Karadeniz kıyısında yüzyıllardır köy tavuğu olarak beslenmiştir. Hacıkadın adının nereden geldiğine dair resmi kaynaklarda kesin bir kayıt yoktur. Sayısı azalan ırkın korunması için Sinop İl Tarım ve Orman Müdürlüğü "Hacıkadı Tavuğu Genetiğini Koruma ve Damızlık Üretim Projesi"ni başlatmış, Sinop Tavukçuluk Üretme İstasyonu'nda saf sürüler oluşturulmuştur.
2016'da yayımlanan genetik çeşitlilik araştırmasında Gerze'nin incelenen diğer popülasyonlardan belirgin biçimde ayrıştığı görülmüştür. 2025'te ticari broyler ve yumurtacı hibritlerle yapılan genom çapındaki karşılaştırma da yerli ırkların daha yüksek genetik çeşitlilik taşıdığını ve Gerze'nin ayrı bir popülasyon olarak korunması gerektiğini ortaya koymuştur.
Fiziksel Özellikleri
Gerze'yi diğer tavuklardan ayıran iki özellik tamamen siyah, parlak tüyleri ve çatallı ibiğidir. Horozların kuyruk tüyleri ışık altında yeşil-siyah metalik bir parlaklık verir. Bakanlık kaynaklarında çatallı ibik, bu ırkı tanımlayan en belirgin özellik olarak geçer.
- İbik: Siyaha yakın koyu renkli, ortadan ikiye ayrılan V ya da boynuz şeklinde çatallı ibik.
- Kulak: Kulaklar kısa tüylerle örtülü, her iki yanda belirgin beyaz kulak memesi bulunur.
- Gaga ve bacak: Gaga gri-siyah; incik, ayak derisi ve pullar siyahtır.
- Deri: Beden derisi beyazdır.
- Canlı ağırlık: İstasyon verilerinde ergin tavuklar ortalama 1.100 g, horozlar 1.850 g gelir. Küçük ve hafif yapılı bir ırktır.
Verim Özellikleri
Gerze yüksek yumurta ya da et verimi için seçilmiş bir ırk değildir. Tavuklar 24-25 haftalık yaşta yumurtlamaya başlar ve yılda ortalama 88 yumurta verir. Yumurtalar beyaz kabuklu ve ortalama 49 gramdır.
| Özellik | Gerze | Denizli |
|---|---|---|
| Yıllık yumurta | 88 adet | 114 adet |
| Yumurta ağırlığı | 49 g | 54 g |
| Kabuk rengi | Beyaz | Beyaz |
| Tavuk / horoz ağırlığı | 1.100 / 1.850 g | 1.100 / 2.050 g |
| Civciv çıkış ağırlığı | 37 g | 38,5 g |
| Cinsel olgunluk | 24-25 hafta | 24-25 hafta |
Tablodaki değerler Et ve Süt Kurumu'nun TAGEM kaynaklı verileridir. Sinop'ta aynı koşullarda yürütülen karşılaştırmalı çalışmada ise Gerze; yumurta ağırlığı, canlı ağırlık artışı, kuluçka değerleri, ak indeksi ve Haugh birimi bakımından Denizli'den daha iyi sonuç vermiştir. Yani Gerze daha az ama iç kalitesi yüksek yumurta yapar ve kuluçka başarısı iyidir.
Mizacı ve Yönetim Kolaylığı
Gerze tavukları uysal ve yumuşak başlı olarak tanımlanır. Küçük cüsseleri sayesinde az yerde barındırılabilir, köy bahçelerinde serbest dolaşmaya çok uygundurlar. Hafif yapıları nedeniyle iyi uçabildiklerinden, açık alanlarda kanat kesimi ya da yüksek çit gerekebilir. Horozlar canlı ve uyanıktır, sürüyü korumaya eğilimlidir.
Bakım, Besleme ve Barınak
Karadeniz'in nemli ikliminde gelişmiş bir ırk olarak Gerze, serbest gezinme ile birlikte basit bir yemle kendini rahatça besler. Yumurta döneminde kalsiyumu yeterli bir yumurta yemi ve dane yem karışımı verimi destekler. Kümesin kuru, havalandırması iyi ve kışın cereyan almayacak şekilde yapılması yeterlidir. Saf ırkı korumak isteyenlerin Gerze'yi başka ırklarla aynı kümeste tutmaması, damızlık için siyah tüylü, çatallı ibikli ve beyaz kulak memeli bireyleri seçmesi önerilir.
Hastalık ve Dayanıklılık Durumu
Gerze, yerel iklime uyumu ve yaşama gücü yüksek bir ırktır. Yine de Newcastle, Gumboro ve Marek gibi kanatlı hastalıklarına karşı aşı programı uygulanmalı, bit ve akar gibi dış parazitler düzenli olarak kontrol edilmelidir. Toplu ölüm, ishal ya da solunum belirtisi görüldüğünde vakit kaybetmeden bir veteriner hekime danışılmalıdır.
Türkiye'deki Durumu
Gerze tavuğu bugün daha çok Sinop ve çevresinde, koruma projeleri ve meraklı yetiştiriciler eliyle yaşatılmaktadır. Saf hattan elde edilen damızlıklar, il müdürlüğü aracılığıyla bölge yetiştiricilerine dağıtılmaktadır. Piyasada "Gerze" diye satılan her siyah tavuk saf değildir; çatallı ibik, beyaz kulak memesi ve siyah inciklerin birlikte bulunması alımda dikkat edilecek temel ölçülerdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gerze tavuk ne demek?
Gerze tavuğu, adını Sinop'un Gerze ilçesinden alan yerli Türk tavuk ırkıdır. Yörede Hacıkadın ya da Hacıkadı tavuğu olarak da bilinir.
Gerze tavuğu nasıl tanınır?
Tamamen siyah ve parlak tüyleri, ortadan ikiye ayrılan çatallı ibiği, beyaz kulak memesi ve siyah incikleriyle tanınır. Horozun kuyruğu ışıkta yeşil-siyah parlar.
Gerze tavuğu yılda kaç yumurta yapar?
Kurum verilerine göre yılda ortalama 88 yumurta verir. Yumurtalar beyaz kabuklu ve yaklaşık 49 gramdır.
Gerze tavuğunun fiyatı ne kadar?
Fiyat; saflık, yaş ve cinsiyete göre değişir ve sabit bir rakam yoktur. Saf damızlık bulmak zor olduğu için sıradan köy tavuğundan pahalıdır; güncel fiyatı yetiştirici ilanlarından kontrol etmek gerekir.
Gerze ile Denizli tavuğu arasındaki fark nedir?
Denizli daha iri yapılı, horozları uzun ötüşlü ve yumurta verimi daha yüksektir. Gerze ise daha küçük, çatallı ibikli ve tamamen siyahtır; yumurtası daha ağır ve iç kalitesi daha yüksektir.



